Барномасозӣ

Барномасозӣ чист? Маълумотҳои муҳим дар бораи барномасозӣ.

Ҳамон тавре ки дар дунёи воқеӣ забони англисӣ ба як забони байналмилалӣ ва воситаи иртибот байни одамони гуногун табдил ёфтааст, дар ҷаҳонҳои технология ва компютер низ барномасозӣ ҳамчун забони иртибот байни инсон ва мошин ба ҳисоб меравад. Имрӯзҳо, барномасозӣ ба яке аз касбҳои серталабтарини ҷаҳон табдил ёфтааст.

Сабаби маъмул будани он ин аст, ки тақрибан ҳар кас, бе ягон заминаи қаблӣ ва аз сифр метавонад дар бораи даромад гирифтан аз барномасозӣ фикр кунад. Пас, чӣ шумо хоҳед, ки барномасозиро ҳамчун як шавқ интихоб кунед ва ҳамчун як касби нав ё воситаи зиёд кардани даромади худ, бо меҳнат, иродаи мустаҳкам ва интихоби роҳи дуруст метавонед дар муддати кӯтоҳ барномасозиро омӯзед.

Бо хондани ин мақола, шумо бо мафҳуми барномасозӣ ошно мешавед ва мефаҳмед, ки барномасозӣ чист ва соҳаҳои гуногуни онро мешиносед. Баъд аз ин, бо забонҳои машҳуртарини ҳар соҳа шинос шуда, дар охир дар бораи даромади барномасозӣ маълумот хоҳем дод.

Барномасозӣ чист?

Ба таври содда, барномасозӣ маънои навиштани фармонҳо дорад, ки як системаи доно, мисли компютер, онҳоро дарк карда тавонад. Азбаски компютер танҳо маълумоти ба шакли "0" ва "1" бударо мефаҳмад ва кор бо ин ду рақам барои инсон хеле душвор аст, мо ба барномасозӣ ниёз дорем.

Барои таҳия ва иҷрои барнома дар компютер аз як забони миёнарав истифода мешавад, ки онро забони барномасозӣ меноманд. Барномасозӣ маънои табдили фармонҳои инсон ба шакле мебошад, ки мошин онро дарк карда метавонад.

Барномаҳо ба як забони наздик ба забони инсон (асосан бо забони англисӣ) навишта мешаванд, то хондан ва навиштан барои инсон осонтар гардад. Вақте ки барномасоз коди худро менависад, ин код компилятсия шуда, ба як файл табдил дода мешавад, ки компютер метавонад онро иҷро кунад. Бар ҳамин асос, забонҳои гуногуни барномасозӣ ба вуҷуд омадаанд, ки дар ин мақола дар бораи онҳо сухан хоҳем гуфт.

Барномасозӣ дар зиндагии воқеӣ

Аз соатҳои доно ва телефонҳои мобилӣ то микроволновӣ ва системаҳои хомӯш кардани оташ, ҳамаи ин дастгоҳҳо бо барномасозӣ кор мекунанд. Дар асл, ҳар як дастгоҳи доное, ки дар атрофи худ мебинед, бо истифода аз коди компютерӣ идора мешавад.

Масалан, як мисоли оддии барномасозиро метавон дар лифтҳо мушоҳида кард! Вақте шумо тугмаи як ошёнаро пахш мекунед, як коди компютерӣ иҷро мешавад, ки онро як барномасоз пешакӣ навиштааст. Бояд ба лифт фармон дода шавад, ки дар кадом ошёна таваққуф кунад.

Дари лифт танҳо вақте кушода мешавад, ки лифт пурра дар ошёнаи интихобшуда истад. Ҳатто мумкин аст лифт ба тарзе барномарезӣ шавад, ки дар шароитҳои муайян паёми овозии "хуш омадед" пахш кунад. Ҳамаи ин функсияҳоро барномасозон ва таҳиягарон муайян мекунанд.

Хулоса аз таърихи барномасозӣ

Ҷолиб он аст, ки мафҳуми барномасозӣ бори аввал соли 1883 муайян ва тавсиф шудааст. Як риёзидон ва нависандаи англис бо номи Ада Лавлейс, ҳангоми кор бо лоиҳаи "Мотори таҳлилӣ"-и донишманди маъруф Чарлз Бэббидж, фаҳмид, ки ин компютери ибтидоӣ метавонад вазифаҳои мураккабтареро ба ҷуз ҳисобҳои одии риёзӣ иҷро кунад.

Ӯ аввалин алгоритми барномасозии таърихро барои иртибот бо ин мошин навишт ва ҳамин тавр, ба аввалин барномасози таърих табдил ёфт. Бо гузашти вақт, идеяҳои гуногун дар бораи мошинҳо пешрафт карданд ва алгоритмҳои мураккабтар таҳия шуданд.

Ҳамин тариқ, забонҳои барномасозӣ аз сатҳи паст ба сатҳҳои пешрафта ва ба истилоҳ сатҳи баланд рушд карданд. Имрӯзҳо забонҳои гуногуни барномасозӣ вуҷуд доранд, ва ҳар шахс вобаста ба ниёзҳои худ метавонад як забони барномасозии нав ихтироъ кунад ва ба ҷаҳон пешниҳод намояд!

Намудҳои забонҳои барномасозӣ

Забонҳои барномасозӣ вобаста ба истифода, намуди иҷро ва дараҷаи мураккабӣ ба чанд гурӯҳ тақсим мешаванд. Яке аз шеваҳои гурӯҳбандии онҳо, баҳо додан ба сатҳи наздикии забон бо забони инсон (масалан, англисӣ) мебошад. Аз рӯи ин шева, забонҳои барномасозӣ ба ду гурӯҳи асосӣ тақсим мешаванд: забонҳои сатҳи баланд ва забонҳои сатҳи паст. Дар идома, мо дар бораи ҳар як аз ин гурӯҳҳо бештар маълумот медиҳем.

Забонҳои барномасозии сатҳи паст

Забонҳои сатҳи паст аввалин забонҳое буданд, ки дар барномасозӣ истифода мешуданд. Ин забонҳо хеле наздик ба забони мошин (ки танҳо "0" ва "1"-ро мефаҳмад) мебошанд ва бо протсессори компютер мустақим иртибот мегиранд. Аз ҳамин сабаб, онҳоро метавон барои иҷрои фармонҳои асосии барномасозӣ истифода мешавад.

Ду намунаи асосии забонҳои сатҳи паст:

Забони мошин (Machine Language):

Забони бевосита бо рамзҳои дуӣ (0 ва 1), ки компютер онҳоро фаҳмида метавонад. Навиштани барнома бо ин забон хеле душвор аст, зеро аз рамзҳои зиёд ва мураккаб иборат мебошад.

Забони Ассемблер (Assembly Language):

Ин забон нисбат ба забони мошин каме соддатар аст, зеро он аз рамзҳои муфид ва нишонаҳо истифода мебарад. Бо ёрии ассемблер ин рамзҳо ба забони мошин табдил дода мешаванд.

Ин забонҳо барои вазифаҳои мушаххас ва суръати баланд истифода мешаванд, масалан, дар таҳияи системаҳои дохилӣ ё нармафзори сатҳи поёнӣ (мисли драйверҳо ё системаҳои оператсионӣ).

Забонҳои барномасозии сатҳи баланд

Забонҳои сатҳи баланд барои инсон фаҳмотар мебошанд, зеро онҳо аз фармонҳое истифода мебаранд, ки ба калимаҳои забони англисӣ шабоҳат доранд. Ҳадафи асосии ихтирои ин забонҳо содда кардани раванди барноманависӣ барои барномасозон буд.

Намунаҳои забонҳои сатҳи баланд:

C

C++

Java

Python

JavaScript

ва дигар забонҳои замонавӣ.

Ин забонҳо имкон медиҳанд, ки барномасозон бе донистани сатҳи поёнӣ (забони мошин ё ассемблер) ба таҳияи барномаҳои мураккаб машғул шаванд.

Фоидаҳои омӯзиши барномасозӣ

Барномасозӣ на танҳо як малакаи корӣ, балки як шеваи тафаккур аст, ки метавонад ба бисёр ҷанбаҳои зиндагӣ таъсири мусбӣ расонад:

Таҳкими фикри мантиқӣ

Барномасозӣ кӯмак мекунад, ки шахс ҳангоми рӯбарӯ шудан бо мушкилот роҳҳои ҳалли эҳтимолиро муайян кунад, онҳоро тартиб диҳад ва ба осонӣ роҳи ҳалли дурустро пайдо кунад.

Инкишофи эҷодкорӣ

Барномасозӣ воситаи сохтани маҳсулоти рақамӣ мебошад, ба мисли бозиҳо, вебсайтҳо, нармафзорҳо ё ҳатто роботҳо. Бо каме эҷодкорӣ, шумо метавонед идеяҳои худро амалӣ созед.

Таъсир ба саломатии ақл

Омӯзиши барномасозӣ хатари бемориҳои вобаста ба хотира, аз ҷумла Алтсгеймерро дар пирӣ коҳиш медиҳад, зеро он мағзи сарро фаъол нигоҳ медорад.

Ояндаи дурахшон

Барномасозӣ яке аз касбҳои муҳим ва серталаб дар ҷаҳон аст. Гуфтан мумкин аст, ки қариб ҳар як тиҷорат барои оғози фаъолият ба барномасозон ниёз дорад.

Маслиҳати иқтисодӣ

Барномасозон дар аксари кишварҳо маоши нисбатан баланд мегиранд. Агар шумо истеъдод ва завқи кофӣ дошта бошед, ин соҳа метавонад даромади хуб ва ояндаи устуворро таъмин кунад.

Барномасозӣ барои ҳам шурӯъкунандагон ва ҳам касбиён имкониятҳои васеъеро фароҳам меорад. Агар шумо ҳавас ва малакаи кофӣ дошта бошед, омӯзиши ин малака метавонад дарҳоеро ба ояндаи дурахшони шумо боз мекунад.

Қобилиятҳое, ки барномасоз бояд дошта бошад

Пеш аз оғози омӯзиши барномасозӣ, шумо бояд бо шартҳои омӯзиши он шинос шавед. Як қатор қобилиятҳо мавҷуданд, ки омӯхтани онҳо пеш аз оғоз ба шумо кӯмак мекунад, ки забони барномасозии дилхоҳатонро зудтар аз худ кунед ва ба саволҳои худ осонтар ҷавоб гиред. Дар поён ин шартҳоро ба шумо пешниҳод мекунем. Барои хондани бештар, шумо инчунин метавонед ба мақолаи шартҳои барномасозӣ муроҷиат кунед.

Маҳорати ҳалли мушкилот

Бисёр одамон фикр мекунанд, ки барномасозӣ математикаи қавӣ талаб мекунад. Чизи муҳим маҳорати ҳалли мушкилот ва донистанӣ алгоритм мебошад; Ин маънои онро дорад, ки шумо метавонед мушкилотҳоро ҳал кунед.

Маҳорати коднависӣ тоза (clean code)

коднависӣ тоза ва асосӣ яке аз хусусиятҳои муҳимтарин барои барномасози касбӣ шудааст. Агар шумо ин маҳорат надошта бошед, пас аз муддате зиёд, шумо дар оянда ба мушкили рӯбарӯ мешавед: баъзе кодҳои дар гузашта навишташударо ба ёд оварда наметавонед ва ё иваз додани он. Дар хотир доред, ки коднависӣ аз барномасозӣ фарқ мекунад. Дар ин робита, шумо метавонед мақолаи, "Фарқи байни барномасозӣ ва коднависӣ чист?", хонед.

Малакаҳои кор бо тим

Дар бисёр лоиҳаҳо, шумо бояд бо якчанд барномасозҳои дигар ба таҳияи як лоиҳаи кор кунед. Доштани рӯҳияи қавии гурӯҳӣ ва қобилияти баланди муошират ба шумо кӯмак мекунад.

Ислоҳи хатогиҳо

Пас аз навиштани барнома, танҳо нисфи роҳ аст. Нимаи дуюм санҷидан ва боварӣ ҳосил кардани дурустии кори барномаро дар бар мегирад. Ин бо маҳорати муайян кардан ва ислоҳ кардани хатогиҳои хурду калон дар қисмҳои гуногуни барнома имконпазир аст.

Забони англисӣ

Барои хондани маводҳо ва саволу ҷавоб дар форумҳои барномасозии онлайн ба шумо забони англисӣ барои фаҳмидан ва муошират лозим аст.

Намудҳо

Мо гуфтем, ки барномасозӣ дар ҳама паҳлӯҳои ҳаёти имрӯзаи мо инъикос ёфтааст. Ҳамин тавр, ҷойҳои гуногун мавҷуданд, ки барномасозиро истифода мекунанд. Гурӯҳи маъмули барномаҳои барномасозӣ иборатанд аз: барномасозии веб, мобилӣ, мизи корӣ ва тарҳрезии барномаҳои сервер, зеҳни сунъӣ, робототехника ва таҳияи бозӣ.

Барномасозии веб

Ин соҳа, ки онро тарроҳии веб низ номида мешавад, барои вебсайтҳо истифода мешавад. Ҳар як вебсайт аз ду қисм (бо номи фронт) ва сервер (ба номи бакенд) иборат аст. Қисми фронт бо HTML, CSS ва JavaScript истифода мешавад ва қисми бакенд бо Python, Go, Java карда мешавад.

Барномасозии барномаҳои мобилӣ

Вобаста аз он ки шумо барномаи худро барои Android ё iPhone сохта истодаед, шумо метавонед забонҳои барномасозии гуногунро истифода баред. Java ва Kotlin барои Android, Swift дар MacOS барои iPhone истифода мешаванд.

Барномаҳо барои Windows ё Linux

Барномаҳо ба монанди Office, Adobe ва ғайра аз ҷумлаи барномаҳои дар Windows ё Linux кор мекунад, ки аксар вақт бо забонҳои барномасозии оилаи C, ба монанди C, C# ва C++ таҳия мешаванд.

Зеҳни сунъӣ

Зеҳни сунъӣ яке аз соҳаҳои босуръат рушдёбанда дар ҷаҳон аст, ки барои беҳтар кардани кори компютер истифода мешавад. Аз тарафи дигар, мавзӯъҳо ба монанди омӯзиши мошинсозӣ, ки яке аз шохаҳои машҳур зеҳни сунъӣ аст, тиҷоратро такмил медиҳанд ва муштариён ё шунавандагонро зиёд мекунанд. Python забони машҳуртарин дар ин соҳа аст, модулҳои тайёр ва бисёр раванди коднависиро осонтар ва тезтар мекунад.

Таҷҳизот ва робототехника

Ин соҳа хеле махсус ва то андозае ҳассос аст ва аксар вақт дар лабораторияҳо ё корхонаҳои саноатӣ истифода мешавад. Барномаҳои барои таҷҳизот ё робот, забонҳои сатҳи мошин ба монанди Assembly, Verilog ва ғайра истифода мешаванд.

Сохтани бозӣ

Яке аз самтҳои ҷолиб ва гуногунҷанбаи барномасозӣ барои бозиҳои компютерӣ мебошад. Муҳаррикҳои бозӣ ба монанди Unity ё Unreal аксар вақт барои барномасозӣ истифода мешаванд. Агар шумо ба ин соҳа таваҷҷӯҳ дошта бошед, мо тавсия медиҳем, ки истилоҳи таҳияи бозиҳоро аз google ҷустуҷӯ кунед ва мақолаҳои ин соҳаро хонед, то таҳияи бозӣ беҳтар шинос шавед.

Кадом забонҳои барномасозӣ бештар истифода мешаванд?

Шинос шудан бо забонҳои беҳтартарини барномасозӣ дар ҳама соҳаҳо барои шурӯъкунандагон хеле муфид аст. Зиёда аз 200 забонҳои барномасозӣ вуҷуд доранд, ки метавонанд арзёбии манфиатҳои омӯзиш, ниёзҳои бозори меҳнатро хеле душвор созанд ва дар ниҳоят тасмим бигиранд, ки кадоме аз онҳоро интихоб кардан лозим аст. Бисёр забонҳои барномасозӣ, ки дар гузашта зиёд истифода мешуд, дигар маъмул нестанд. Бисёре аз ин забонҳо бо мурури замон ба мавқеи пасттар афтоданд ва ҳатто кӯҳна шуданд. Аз ин сабаб, мо дар ин бахш беҳтарин ва васеъ истифодашавандаи забонҳои барномасозиро муаррифӣ кардем.

Забони барномасозии Python

Python забони барномасозии сатҳи баланд аст. Ин забон яке аз забонҳои пурқувват ва даромадноктарини барномасозӣ мебошад. Python дар аксари соҳаҳои барномасозӣ, аз қабили веб, таҳияи барномаҳо, бозиҳо, зеҳни сунъӣ ва вазифаҳои компютерӣ, амният ва ғайра истифода мешавад. Омӯзиши Python дар муқоиса бо забонҳои дигар осон аст ва дигар қисматҳои ҷаҳон имконоти зиёди кор вуҷуд дорад дар Тоҷикистон камтар аст амо бо паҳн шуданӣ зеҳни сунъӣ талабот зиёд мешавад.

Забони барномасозии JavaScript

JavaScript муҳимтарин забонест, ки дар гузашта JavaScript танҳо дар соҳаи фронт истифода мешуд, аммо имрӯз он барои таҳияи бакенд низ истифода мешавад. JavaScript ба далели чаҳорчӯбаҳои зиёдаш (аз қабили Angular, React ва ғайра) дар Тоҷикистон хеле бештар аст ва имконоти зиёди кор дорад. TypeScript, ки яке аз забонҳои машҳур шуда истодааст дар ин соҳа, ҳамчун бародари JavaScript маъруф аст. Дар зери унвони омӯзиши тарроҳии веб курсҳои зиёде мавҷуданд, ки омӯзиши JavaScript, HTML ва CSS-ро дар бар мегиранд.

Забони барномасозии Java

Забони барномасозии Java яке аз забонҳои бисёр истифодашаванда дар байни корфармоён ва яке аз забонҳои машҳур дар байни таҳиягарон мебошад. Java, ки дар гузашта барои таҳияи маҳсулот, махсусан дар бахши бонкӣ ва санҷиши автоматӣ истифода мешуд, ҳоло ҳамчун интихоби аввалин барои сохтани замимаҳои платформаи Android ва инчунин таҳияи веб дар тарафи сервер эътироф шудааст.

Забони барномасозии Котлин

Пас аз Java, забони Котлин ҳамчун забони таҳияи барнома барои Android истифода мешавад. Ин забони барномасозӣ босуръат рушд карда ва дорои як қатор афзалиятҳо дорад. Аз сабаби маъруфияти афзояндаи Котлин, интизор меравад, ки барномаҳои Android ба зудӣ танҳо бо истифода аз ин забони барномасозӣ навишта шаванд. Аз ин рӯ, ба онҳое, ки мехоҳанд барномаҳои барои Android омӯзанд, тавсия дода мешавад, ки ба он бодиққат назар кунанд.

Забонҳои оилаи C

Забонҳои барномасозии C++ ва C ба таври васеъ барои омӯзиши ибтидоии барномасозӣ дар марказҳои олии кишвар истифода мешаванд. Ин забонҳо дар соҳаҳои гуногун, аз ҷумла рушди нармафзор, таҳияи бозиҳо, барномаҳои бонкӣ, рушди браузер ва дигарон истифода мешаванд. Забонҳои оилаи C аз ҷониби ширкати Microsoft таҳия шудаанд ва дар соҳаҳои мухталиф истифода мегарданд. Дар Тоҷикистон, бисёре аз ширкатҳо аз C# дар платформаи .NET барои таҳияи барномаҳои мизи корӣ истифода мебаранд. Ҳамчунин, C# имрӯз барои таҳияи бозиҳо бо Unity ва барномаҳои гуногуни веб истифода шуда, ба миллионҳо корбар хидмат мерасонад.

Забони барномасозии Go

Забони барномасозии Go, ки бо номи Golang низ маъруф аст, ки таҳияи барномаҳои гуногун, боэътимод ва самаранокро осон мекунад. Дар чанд соли охир, маъруфияти Go ба шарофати хусусиятҳои мусбати он барои вазифаҳои бисёрсоҳаӣ, монанди коркарди параллелӣ, суръати баланд ҳангоми иҷро ва истифодаи самараноки хотира, хеле афзоиш ёфтааст. Бисёре аз мутахассисон Go-ро забони оянда медонанд ва ҷойҳои кории вобаста ба он рӯз аз рӯз зиёд мешаванд.

Забонҳои барномасозии Objective-C ва Swift

Аз ин ду забон барои таҳияи барномаҳо дар экосистемаи Apple (яъне дар MacOS ва iOS) истифода мешавад ва барномасозон бо онҳо хуб ошно ҳастанд. Интихоби ин ду забон ва алоқамандии онҳо бо Apple раванди ҷустуҷӯи ҷойи корро барои мутахассисон осон мекунад ва имкониятҳои бештареро фароҳам меорад, ки ба зудӣ ба сатҳи баланди даромад бирасанд.

Қадамҳои аввалини омӯзиши барномасозӣ

Барои омӯзиши барномасозӣ, пеш аз ҳама, беҳтар аст ҳадафи худро барои оғози омӯзиши барноманависӣ муайян кунед. Ин ҳадафҳо барои таҳсил, шавқ, таъсиси тиҷорат, ояндаи равшан, касби сердаромад ё муҳоҷират мебошад. Албатта, бархе танҳо бо сабаби даромади баланд вориди ин соҳа мешаванд.

Барномасозӣ як малакаи фикрӣ буда, ба андозаи сабр ва тарзи ҳалли масъалаҳо вобаста аст. Аксари одамоне, ки ба барномасозӣ таваҷҷуҳ надоранд, бо мурури вақт аз он хаста мешаванд ва баъди муддате онро тарк мекунанд. Ин амал боис мешавад, ки вақт ва маблағи онҳо беҳуда сарф гардад. Пас, агар танҳо бо нигоҳи даромаднокӣ мехоҳед ба ин соҳа ворид шавед, беҳтар аст аз тасмими худ худдорӣ кунед.

Баъди муайян кардани ҳадаф бояд омӯзиши худро оғоз кунед. Ин омӯзиш аз ду роҳ имконпазир аст: иштирок дар курсҳои барномасозӣ ё омӯзиши худомӯз. Дар идома ба ин роҳҳо бештар равшанӣ андохта мешавад.