Занӣ, ки ба шавҳар рафтанаш номумкин аст

Шабҳое ҳастанд, ки гузашта мисли сояи дарахтони балут бар рӯи хотир меафтад. Номи ман Элеллена Уитмор аст ва рӯзе буд, ки ҷомеаи Вирҷиния маро ҳукм кард: «Занӣ, ки ба шавҳар рафтанаш номумкин аст».

Дар ҳаштсолагӣ, вақте аспам тарсидаву маро ба замин зад, овози шикастани сутунмӯҳраамро шунидам. Аз ҳамон рӯз ҷаҳони ман ба чархҳои ин курсии чӯбӣ маҳдуд шуд. Соли 1856 буд ва барои ҷомеаи аристократии Ҷануб ман танҳо як «моли вайрон» ва «бори гарон» будам. Дувоздаҳ мард омаданд, ба рӯям, сипас ба курсиам ва дар охир ба замин нигоҳ карда, рафтанд. Овозаҳо паҳн шуданд, ки ман ҳатто фарзанд оварда наметавонам — дурӯғе, ки мисли вабо тамоми хонаҳоро фаро гирифт.

Аммо падарам, Полковник Уитмор, роҳи дигаре ҷуст. Ӯ маро ба Ҷозайя ба шавҳар дод.

Мулоқот бо «Ваҳшӣ»

Ҷозайя оҳангари амволи мо ва ғуломи сиёҳпӯсте буд, ки ҳама аз ӯ метарсиданд. Бо қади баландтар аз се газ ва дастоне, ки оҳанро қаҷ мекард, ӯро «ваҳшӣ» меномиданд. Вақте бори аввал ба утоқ ворид шуд, маҷбур шуд сарашро хам кунад. Ман аз ҷуссаи бузургаш ларзидам, аммо вақте лаб ба сухан кушод, овозаш чунон нарм ва боназокат буд, ки тамоми тарсам сард шуд.

— Оё ту хонда метавонӣ, Ҷозайя? — пурсидам ман.

— Бале, мисс. Китобҳо барои ман дарҳои ҷаҳони дигаранд, — оҳиста ҷавоб дод ӯ.

Вақте дар бораи «Тӯфон»-и Шекспир ва озодихоҳии Калибан суҳбат кардем, ман фаҳмидам, ки дар паси ин пайкараи бузург рӯҳи пур аз ҳикмат ва ақли бедор ниҳон аст. Ҷозайя «ваҳшӣ» набуд. Ӯ ягона инсоне буд, ки маро бидуни нуқсон ва танҳо ҳамчун зан ва инсон дид.

Нахустин шарораи муҳаббат

Аввали апрели соли 1856 падарам маросими хурде орост ва Ҷозайяро масъули нигоҳубини ман эълон кард. Ҳафтаҳои аввал бо шарму назокат гузаштанд. Ҷозайя ҳангоми кӯмак кардан ҳамеша чашм мегурезонд ва иҷозат мепурсид.

Дар моҳи май, дар назди оҳангархона нишаста, аз ӯ хоҳиш кардам:

— Ман мехоҳам оҳангариро таҷриба кунам.

Ӯ болғаро ба дастам дод. Бо азият ва арақи ҷабин оҳанро задам. Барои аввалин бор пас аз 14 сол худро одами солим ва муфид ҳис кардам. Вақте ба Ҷозайя нигоҳ кардам, ӯ бо табассуми самимие гуфт:

— Ту ҳамеша қавӣ будӣ, танҳо асбоби дуруст лозим буд.

Дар моҳи июн, вақте дар китобхона шеър мехондем, ӯ ба чашмонам нигоҳ карда гуфт, ки зеботарин манзара дар баробари чашмонаш — дидани ман бо хоки сиёҳи оҳангархона ва болға дар даст буд. Дар ҳамон ҷо, дар миёни сояҳои китобҳо, мо бори аввал бӯса кардем. Ин хатарноктарин ва зеботарин лаҳзаи ҳаёти мо буд.

Роҳ ба сӯи озодӣ

Дар декабри соли 1856 падарам моро ҳангоми бӯса кардан дид. Хашми аввалини ӯ ҷои худро ба хастагӣ дод.

— Агар инро дигарон фаҳманд, шуморо нест мекунанд, — гуфт ӯ.

— Падар, — посух додам ман, — шумо маро ба инсони боақлу нарм супурдед. Оё интизор надоштед, ки мо якдигарро дӯст дорем?

Падарам ду моҳ сукут кард. Дар охири феврали 1857 ӯ қарори ниҳоиро гирифт: Ҷозайяро қонунӣ озод кард, моро ба ақди никоҳ даровард ва бо маблағи кофӣ ба шаҳри Филаделфия фиристод.

Мероси оилаи Фриман

Дар Филаделфия мо ҳаёти нав оғоз кардем. Ҷозайя коргоҳи оҳангарии худро кушод ва ман ҳисоботи молиявиро ба ӯҳда гирифтам. Соли 1865 Ҷозайя барои ман тасмаҳои оҳании пой сохт ва ман бори аввал пас аз кӯдакӣ тавонистам бо чӯбдастҳо барпо истам ва роҳ равам.

Мо панҷ фарзанд ба воя расонидем, ки ҳама соҳиби эҳтироми ҷомеа шуданд: духтур, ҳуқуқшинос, муаллима, муҳандис ва нависанда. Падарам низ пеш аз маргаш ба аёдати мо омада, иқрор шуд, ки қарори «девонаворонааш» беҳтарин иқдоми зиндагиаш буд.

Эпилог

Мо 38 сол дар канори ҳам бо муҳаббати бепоён зиндагӣ кардем. Ман 15 марти соли 1895 аз ин ҷаҳон рафтам ва Ҷозайя — марде, ки дунё ӯро «ваҳшӣ» мехонд ва танҳо дили ман ӯро шинохт — ҳамагӣ як рӯз баъд, 16 март аз пайам омад.

Дар санги қабри мо дар Филаделфия навишта шудааст:

«Элеллена ва Ҷозайя Фриман. Муҳаббате, ки ғайриимконро шикаст».

Арзиши инсон ҳеҷ гоҳ дар сиҳатии пойҳо, ранги пӯст ё унвонҳои сохтаи ҷомеа набуд ва нахоҳад буд. Он танҳо дар амиқии дил ва бузургии ақл ниҳон аст.