ИСТИФОДАИ ТЕХНОЛОГИЯҲОИ ИТТИЛООТӢ- КОММУНИКАТСИОНӢ ДАР МУАССИСАҲОИ ОЛӢ

Дар мақолаи мазкур оид ба рушди иқтидори технологияҳои иттилоотӣ дар муассисаҳои таълимии олӣ ва асосҳои он мавриди баррасӣ қарор гирифта, қайд мегардад, ки технологияҳои иттилоотӣ ва коммуникатсионӣ тафаккури эҷодии донишҷўёнро инкишоф медиҳанд ва имкон медиҳанд, ки эҷодиёти мутақобилаи омўзгорон ва донишҷўён ва рушди таваҷҷўҳи маърифатӣ бештар гардад.

Масъалаҳои рушди иқтидори технологияҳои иттилоотӣ ва коммуникатсионӣ диққати равоншиносон ва педагогони хориҷӣ, ба амсоли А.А.Андреев, В.И. Солдаткина, А.М. Новиков ва дигарон, ки дар консепсияи «педагогикаи электронӣ» фаъолона кор мекунанд, торафт бештар ҷалб мекунад. Ба ақидаи олими рус А.А. Андреев «...технологияҳои иттилоотӣ ва коммуникатсионӣ барои таълими рушд имкониятҳои зиёд фароҳам меорад. Дар байни онҳо татбиқи ҳадди аксар асосҳои визуализатсия дар таълим: харитаҳо, диаграммаҳо, графикҳо, ҷадвалҳо, диаграммаҳо, аксҳо, репродуксияҳо, аксҳои ҳуҷҷатӣ ва ғайра, истифодаи эффектҳои мушаххаси компютер: видео, аудио, аниматсия, фрагментҳои графикӣ, ки омезиши намудҳои гуногун имкон медиҳанд». Бо истифодаи моҳирона аз ин имкониятҳо онҳо метавонанд мушкилоти зеринро дар рушди касбӣ ва шахсии донишҷў ҳал кунанд:

Дар аввал, технологияҳои иттилоотӣ ва коммуникатсионӣ тафаккури эҷодии донишҷўёнро инкишоф медиҳанд ва имкон медиҳанд, ки эҷодиёти мутақобилаи омўзгорон ва донишҷўён ва рушди таваҷҷуҳи маърифатӣ ба ин мавзуъ фароҳам оварда шавад. Ин на танҳо ба пешниҳоди ҷолибии маводи таълимӣ, балки ба зарурати кори мустақилона ва эҷодӣ дар таҳия ё тарҳрезии маводи аудиовизуалӣ вобаста аст.

Дар навбати дуюм, онҳо метавонанд дар беҳтар кардани малакаҳои муоширати донишҷўён дар ҷараёни кори якҷоя саҳм гузоранд, доираи ин намуди коммуникатсияи педагогӣ бинобар имкони тамосҳои ҳамаҷониба бо ҳамтоёни худ аз дигар шаҳрҳо ва кишварҳо хеле васеъ шудааст.

Сеюм, технологияҳои иттилоотӣ ва коммуникатсионӣ ба кори мустақилонаи донишҷўён дар робита ба дастрасии озод ба пойгоҳи додаҳои марказҳои иттилоотии ватанӣ ва хориҷӣ, ки ба омўзиши ҳамаҷонибаи мушкилот ва андешаи мустақилона оид ба доираи васеи масъалаҳо сифати нав медиҳад. Ин на танҳо таваҷҷўҳи маърифатӣ, балки хоҳиши такмили ҳам ҷанбаҳои касбӣ ва ҳам маънавиро бедор мекунад ва ба ташаккули мустақили мавқеи шаҳрвандии худ мусоидат менамояд.

«Педагогикаи ҷомеаи иттилоотӣ дар шароити нави иҷтимоию иқтисодӣ ва технологӣ ташаккул меёбад, вақте рисолати асосии он рушд ва ғанигардонии зеҳни инсонӣ, нерўи эҷодӣ, маънавӣ ва ахлоқӣ барои бомуваффақият муқобилат кардан ба шароити тези тағйирёбандаи зиндагӣ, баъзан самти манфӣ мебошад».

Чорум, технологияҳои иттилоотӣ ва коммуникатсионӣ ба мо имкон фароҳам меоварда, ки на танҳо сифатҳои зеҳнӣ, балки сифатҳои маънавӣ ва ихтиёриро низ беҳтар намоем, ки зуҳуроти онҳо ҳангоми ҳалли ҳолатҳои гуногуни ғайристандартӣ бо ёрии онҳо модел карда мешаванд.

Ҳамин тариқ, ҳадафҳои асосии педагогии истифодаи технологияҳои иттилоотӣ ва коммуникатсионӣ дар таҳсилоти олии муосир инҳоянд:

• ташаккули шахсияти шогирд бо дарбар гирифтани рушди тафаккури эҷодӣ, эҷодкорона ва ҷустуҷўӣ бо роҳи кам кардани саҳми фаъолияти репродуктивӣ;
• рушди малакаҳои коммуникатсионӣ тавассути татбиқи лоиҳаҳои муштараки таълимӣ (омўзиш дар ҳамкорӣ);
• қобилияти қабули қарори фавқулодда дар ҳолатҳои мураккаби нақш (дар вақти бозиҳои компютерӣ ва кор бо барномаҳои таълимӣ);
• такмили маҳорати фаъолияти тадқиқотӣ (ҳангоми кор бо барномаҳои моделсозӣ ва системаҳои интеллектуалӣ);
• ташаккули фарҳанги умумии иттилоот, қобилияти коркарди зудтари иттилооти зарурӣ; шиддат додани сатҳҳо ва шаклҳои мухталифи ҷараёни таълим: пурзўр кардани фаъолияти маърифатии шунавандагон бо назардошти хусусиятҳои инфиродӣ ва шахсӣ;
• амиқсозӣ дар асоси моделсозии компютерии робитаҳои байнисоҳавӣ дар ҷараёни таълим;
• рушди фарҳанги ахлоқӣ бо сабаби дастрасии номаҳдуд ба иттилооти фарҳангию фарҳангӣ ва таърихӣ, ки дар асоси муносибати муқоисавии таърихӣ имкон медиҳад, ки мавқеи зиндагии шахсии худро дар доираи васеи масъалаҳои муҳими иҷтимоӣ ташаккул диҳад.

Ҳалли ин мушкилот бо дараҷаи кофии самарабахшӣ дар донишгоҳ эҷоди фазои дахлдори иттилоотӣ ва таълимиро дар назар дорад, ки ҳамчун маҷмуи муттасил ташкилшудаи дастгирии иттилоотӣ, техникӣ ва таълимию методии ба донишҷў ҳамчун субъекти ҷараёни таълим нигаронида шудааст.

Олими барҷаста Полат чунин таъкид намудааст: «Истифодаи муаррифии интерактивӣ дорои иқтидори назарраси рушд буда, ба мо имкон фароҳам меоварад, ки мушкилоти таълими касбии инфиродӣ нигаронидашударо ташкил кунанд:

• ташаккули завқи донишмандӣ ба мавзўъ (бинобар навовариҳои мундариҷа, шаклҳои ҷолиб барои муаррифии донишҷўён, имкони истифодаи лаҳзаҳои бозӣ ва ғ.);
• ташаккул додани малакаҳои муайяни иттилоотӣ ва зеҳнӣ (кор бо манбаъҳо, таҳлил ва синтези маводи таълимӣ, малакаҳои муошират ва ғ.);
• равиши фарқкунандаро ба таълим татбиқ кунанд; истифодаи асбобҳои интерактивии компютер азхудкунии мундариҷаи таълимиро беҳтар кунад;
• дар асоси истифодаи технологияҳои иттилоотӣ фаъолияти мустақили илмии донишҷўёнро (инфиродӣ, гурўҳӣ, дизайнӣ ва ғ.) ».

Системаҳои худкори таълимӣ дар баланд бардоштани самаранокии кори мустақили донишҷўён нақши ногузир мебозад, пеш аз ҳама бо чунин вазифаҳо ба монанди дастрасии васеъ ба захираҳои гуногуни таълимӣ ва имтиҳони худсанҷии донишҷўён. Арзиши системаҳои худкори таълимӣ, тавре ки аллакай қайд карда шуд, бо пайвастани дуруст ва муътадил бо сарчашмаҳои гуногуни иттилоот дар Интернет, пеш аз ҳама бо системаҳои компютерӣ барои дастгирии корҳои илмию тадқиқотии донишгоҳҳо ва донишкадаҳо муайян карда мешавад. Чунин имконият на танҳо ба рушди малакаҳои кори илмӣ- тадқиқотии донишҷўён мусоидат мекунад, балки ихтисоси омўзгоронро мустақилона такмил медиҳад.

Ҳамин тариқ, муаммоҳои баррасишавандаи психологӣ ва педагогии истифодаи технологияҳои иттилоотӣ ва коммуникатсионӣ дар раванди таълимӣ ба ҳеҷ ваҷҳ комил нестанд. Рушди босуръати шумораи имкониятҳои технологияҳои иттилоотӣ ва коммуникатсионӣ дар соҳаи маориф на танҳо инъикосро, балки далели боэътимоди психологӣ ва педагогии истифодаи муассирро талаб мекунад.