ТАЪСИРИ ИНСОН БА ТАБИАТ

Инсон як ҷузъи ҷудонашавандаи табиат аст. Онҳо ба ҳамдигар алоқаи зич доранд. Шумо ин алоқамандиро дар чӣ мебинед? Тасаввур намоед, ки инсонро аз табиати Замин ҷудо кардем. Оё одам дар танҳоӣ бе табиат зиста метавонад? Албатта, не! Одам бе табиат як лаҳза ҳам зиста наметавонад, зеро барои одам ҳаво, об, хӯрокворӣ, пӯшокӣ, манзили зист ва ғайраҳо заруранд. Ҳамаи инро одам танҳо аз табиат гирифта метавонад.

Аммо инсон барои қонеъ кардани талаботи худ ба табиат таъсири гуногун мерасонад. Ин таъсир метавонад мусбат (нек) ё манфӣ (бад) бошад.

Биёед, фикр мекунем. Ба мо хӯроки серғизо, пӯшоки гарму нарм, хонаи зебо, асбобҳои рӯзгор, техникаи ҳозиразамон ва монанди инҳо лозиманд. Мо барои ба даст овардани инҳо ба табиат чӣ гуна таъсир мерасонем? Барои инро фаҳмидан мисол меорем.

Одамон бо мақсади ба даст овардани гӯшт, пӯст ва шохи оҳу онро шикор мекунанд. Ин амали одамон боиси он гаштааст, ки шумораи ин ҳайвон сол то сол кам, ҳатто баъзе намудҳояш тамоман аз табиат нест шудааст. Ба мо маълум аст, ки ҳайвон ё набототи аз байн рафтаро барқарор кардан ғайриимкон аст. Бо ин рафтор одам як ҷузъи табиатро аз байн мебарад. Ҳол он ки инсон талаботашро бо гӯшт аз ҳисоби парвариши ҳайвонҳои хонагӣ қонеъ карда метавонад. Дар мағозаҳои калон ва бозорҳо ҳама намуди гӯшти ҳайвонҳои хонагӣ (гов, буз, гӯсфанд, паранда ва ғ.) ба фурӯш гузошта шудааст, ки аз ҷиҳати ғизонокӣ ва таъм аз гӯшти ҳайвонҳои ёбоӣ камӣ надоранд.

Дар табиат қонунҳое вуҷуд доранд, ки аз рӯйи он ҳамаи унсурҳои табиат (об, хок, ҳаво, рустанӣ, ҳайвонот ва ғ.) ба ҳамдигар алоқаманд мебошанд. Дар ҳолати дахолат кардан ба яке аз унсурҳои табиат таъсири он ба дигар унсурҳо мерасад. Ин гуна муносибати одамон ба табиат таъсири манфӣ мерасонад ва оқибати хуб надорад.

Инсон ба табиат на ҳамеша таъсири манфӣ мерасонад. Одамон боғҳо бунёд мекунанд, заминҳои бекорхобидаро обёрӣ менамоянд, барои муҳофизати набототу ҳайвонот мамнуъгоҳҳо ташкил мекунанд. Ба ин рафтори одамон шумо чӣ гуна баҳо медиҳед? Албатта, инро рафтори оқилонаи инсон нисбат ба табиат ҳисоб кардан мумкин аст. Бо ин гуна муносибат одам ба табиат таъсири мусбат (нек) мерасонад. Дар натиҷаи рафтори оқилонаи одамон нисбат ба табиат онҳо ҳам талаботи худро бо маҳсулоти заруриашон таъмин мекунанд ва ҳам табиатро аз харобшавӣ нигоҳ медоранд.

Ҳар як шахс нисбат ба табиати муҳити атрофи худ бояд ғамхор бошад. Агар мо ба табиат ва сарватҳои он дуруст муносибат кунем, қонунҳои табиатро вайрон накунем, сайёраи Замин боз ҳазорсолаҳо наслҳои ояндаро мехӯронаду мепӯ шонад.

Таъсири инсон ба табиат: Омилҳо, оқибатҳо ва роҳҳои ҳал

Инсон ва табиат аз ибтидои таърих бо ҳам иртиботи ногусастанӣ доранд. Табиат манбаи асосии ҳаёт, ғизо, об ва тамоми захираҳо барои зиндагии инсон аст. Аммо бо рушди саноат, илму техника ва афзоиши аҳолии сайёра, таъсири фаъолияти инсон ба табиат беш аз пеш амиқтар ва дар бисёр мавридҳо нигаронкунанда шудааст.

Ин таъсирҳо ба ду гурӯҳ тақсим мешаванд: манфӣ ва мусбат.

---

1. Таъсири манфии инсон ба табиат

Мутаассифона, дар чанд асри охир таъсири манфии инсон ба муҳити зист афзоиш ёфтааст:

• Ифлосшавии муҳити зист:

  • Ҳаво: Корхонаҳои азими саноатӣ, неругоҳҳои барқӣ ва нақлиёт ҳар рӯз миллионҳо тонна газҳои зарарнок (ба монанди дуоксиди карбон) ба атмосфера ихроҷ мекунанд.
  • Об: Партовҳои саноатӣ, пластикӣ ва маишӣ ба дарёҳо, кӯлҳо ва уқёнусҳо партофта шуда, боиси заҳролудшавии об ва марги мавҷудоти обӣ мегарданд.
  • Хок: Истифодаи бемеъёри нуриҳои кимиёвӣ ва заҳрхимикатҳо ҳосилнокии заминро паст карда, хокро ифлос мекунад.

• Тағйирёбии иқлим ва гармшавии глобалӣ: Афзоиши «падидаи гармхонаӣ» аз ҳисоби фаъолияти саноатӣ боиси гарм шудани сатҳи сайёра, обшавии босуръати пиряхҳо ва афзоиши офатҳои табиӣ (хушксолӣ, сел, тӯфонҳо) шудааст.

• Буридани бераҳмонаи ҷангалҳо: Барои эҳтиёҷоти сохтмон, истеҳсоли коғаз ва кишоварзӣ миллионҳо гектар ҷангалҳо (аз ҷумла ҷангалҳои Амазонка — «шушҳои сайёра») нобуд карда мешаванд.

• Коҳиши гуногунии биологӣ: Аз байн рафтани макони зисти ҳайвонот ва шикори бераҳмона боиси нестшавӣ ё зери хатари маҳвшавӣ қарор гирифтани ҳазорон намуди нодири ҳайвоноту наботот шудааст.

---

2. Таъсири мусбати инсон ба табиат

Дар солҳои охир ҷомеаи ҷаҳонӣ дарк кард, ки муҳофизати табиат барои бақои худи инсоният муҳим аст. Баъзе иқдомҳои мусбат иборатанд аз:

• Таъсиси минтақаҳои муҳофизатшаванда: Бунёди боғҳои миллӣ, мамнӯъгоҳҳо ва парваришгоҳҳо барои ҳифзи намудҳои нодири олами набототу ҳайвонот.
• Кабудизоркунӣ ва ниҳолшинонӣ: Барқарор кардани ҷангалҳои буридашуда ва сабзгардонии шаҳрҳо.
• Гузариш ба «энергияи сабз»: Истифодаи манбаъҳои барқароршавандаи энергия, ба монанди энергияи офтоб, шамол ва об (НБО), ки ба муҳити зист зарар намерасонанд.
• Коркарди такрории партовҳо (Ресайклинг): Истифодаи дубораи пластик, шиша, коғаз ва фулузот ба хотири коҳиш додани ҳаҷми партовгоҳҳо.

---

Хулоса

Табиат метавонад бе инсон вуҷуд дошта бошад, аммо инсон бидуни табиат ҳаргиз зинда монда наметавонад. Муносибати бераҳмона ба табиат ба худи инсоният таҳдид мекунад.

Барои пешгирӣ аз бӯҳрони экологӣ зарур аст, ки ҳар як фард фарҳанги экологиро риоя намуда, сарватҳои табииро сарфакорона истифода барад ва дар ҳифзу тозагии муҳити зист саҳм гузорад.