НАҚШИ ИНСОН ДАР БЕҲДОШТИ ВАЗЪИ ЭКОЛОГИИ ТАБИАТИ ЗАМИН

Одам аз рӯзи пайдоишаш дар оғӯши табиат зиндагӣ мекунад, зеро худи ӯ як ҷузъи табиат мебошад. Таъсири одам ба табиат хеле гуногун аст. Одам ҳангоми фаъолияташ табиатро тағйир дода, барои худ манзил, асбоб, либос ва дигар ашёи сунъӣ месозад. Таъсири хоҷагидории инсон боиси он шуда метавонад, ки табиат дар масоҳатҳои калон хароб гашта, об, ҳаво ва хок ифлос шаванд.

Таъсири байниҳамдигарии одам ва табиатро ба якчанд самт ҷудо кардан мумкин аст:

1. Аз табиат гирифтани моддаҳо ва энергия (асосан, сарватҳои табиӣ);
2. Ба табиат партофтани моддаҳои заҳрнок (гӯронидани моддаҳои радиоактивӣ, ифлос кардани об, ҳаво ва хок);
3. Дигаргун кардани табиат (обёрии заминҳои бекорхобида, сохтани обанборҳои сунъӣ ва ғайра);
4. Ҳифз намудани сарватҳои табиат ва муҳити атроф.

Солҳои зиёд одамон сарватҳои табиатро истифода бурда, гумон мекарданд, ки онҳо беохиранд. Аммо ин фикр хатост. Дар баробари инкишофи саноат, хоҷагии қишлоқ ва нақлиёт муносибати ҷамъият ва табиат тағйир ёфт. Аввалҳо одам танҳо ба табиат мутобиқ мешуд. Баъд табиатро омӯхта, бо он мубориза бурд ва ба қонунҳои табиат дахолат кард. Дар натиҷа буҳрони экологӣ ба вуҷуд омад. Тағйирёбии иқлими сайёраи Замин нишонаи дахолати инсон ба қонунҳои табиат аст. Ҳоло бошад, одам тамоми қувваи худро барои ҳифз кардани табиат сарф карда истодааст. Айни замон ҳамаи давлатҳои ҷаҳон оид ба тоза нигоҳ доштани табиати сайёраи Замин якҷоя мубориза мебаранд.

Инсониятро хатари ифлосшавии табиат ва оқибатҳои он ба ташвиш андохтааст. Дар тамоми самтҳои ҳаёти худ одамон роҳҳои ҳалли мушкилоти экологиро меҷӯянд. Барои ҳифзи табиат истеҳсолотеро ба роҳ монда истодаанд, ки табиатро чандон ифлос намекунад. Техникаҳои нави ҳозиразамон ҳаҷми истеҳсоли молҳои ниёзи мардумро кам накарда, ба табиат қариб зарар намерасонанд. Барои ҳифзи наботот ва ҳайвонот шикори онҳоро маҳдуд ё умуман манъ карда, мамнуъгоҳҳо ва Китоби сурх ташкил кардаанд.

Дар ҷаҳон созмонҳои ғайридавлатие амал мекунанд, ки бевосита ба муҳофизати муҳити зист аз ифлосшавии он машғуланд. Яке аз чунин созмонҳои ғайридавлатии байналхалқии ҳифзи табиат «ГРИНПИС» ном дорад. Ин созмон соли 1970 дар давлати Канада таъсис шудааст. Ҳоло намояндагии ин ташкилот дар 47 давлати дунё фаъолият мекунад.

Ҳамин тариқ, тамоми аҳли башар барои беҳтар кардани вазъи экологии сайёраи Замин ҳаракат карда истодаанд. Ҳар як сокини сайёра вазифадор аст, ки табиатро ҳифз намояд. Хонандагон ҳам метавонанд атрофи мактаб, синфхона, манзил ва маҳалли зисти худро тоза нигоҳ доранд.

Моддаҳои радиоактивӣ – ин моддаҳо барои табиат ва мавҷудоти зинда зарарноканд. Аз ин сабаб партови онҳоро дар зери замин ё қаъри уқёнусҳо мегӯронанд.

Истеҳсолот – ҳосил кардани молҳои ниёзи мардум.

Инсон дар ҳифз ва беҳтар намудани вазъи экологии Замин нақши хеле муҳим дорад. Бо рушди саноат, нақлиёт ва истифодаи захираҳои табиӣ, таъсири фаъолияти инсон ба муҳити зист зиёд шудааст. Аз ин рӯ, ҳар як шахс масъулият дорад, ки дар нигоҳдории табиат саҳм гузорад.

Яке аз роҳҳои асосии беҳдошти вазъи экологӣ кам кардани ифлосшавии ҳаво, об ва хок мебошад. Барои ин бояд истифодаи энергияҳои тоза, аз қабили нерӯи офтоб ва бод, бештар гардад. Ҳамчунин, коҳиш додани истифодаи маводи пластикӣ ва коркарди дубораи партовҳо ба тозагии муҳити зист мусоидат мекунад.

Шинонидани дарахтон ва нигоҳубини ҷангалҳо низ аҳамияти калон дорад. Дарахтон ҳаворо аз гази карбон тоза намуда, оксиген истеҳсол мекунанд ва барои нигоҳ доштани мувозинати табиат кумак мерасонанд.

Инсон инчунин бояд захираҳои табииро сарфакорона истифода барад. Масалан, сарфаи об ва нерӯи барқ на танҳо хароҷотро кам мекунад, балки ба ҳифзи муҳити зист низ мусоидат менамояд.

Баланд бардоштани маърифати экологӣ дар байни аҳолӣ яке аз омилҳои муҳими ҳифзи табиат мебошад. Агар ҳар як шахс қоидаҳои оддии экологиро риоя кунад, метавон вазъи муҳити зистро беҳтар намуд ва Заминро барои наслҳои оянда солим нигоҳ дошт.

Хулоса, инсон метавонад ҳам сабаби мушкилоти экологӣ бошад ва ҳам ҳалкунандаи онҳо. Бо муносибати оқилона ба табиат, истифодаи дурусти захираҳо ва иштироки фаъолона дар корҳои экологӣ метавонем муҳити зисти тоза ва солимро ҳифз намоем.

Қоидаҳои оддии экологӣ амалҳое мебошанд, ки ҳар як инсон метавонад ҳар рӯз барои ҳифзи муҳити зист иҷро кунад. Инҳо баъзе аз муҳимтаринҳо:

1. Тозагӣ нигоҳ доштан

• Партовро ба замин напартофтан.

• Партовҳоро танҳо ба қуттиҳои махсус партофтан.

• Пас аз истироҳат дар боғ, кӯҳ ё соҳили дарё ҷойро тоза гузоштан.

2. Ҷудо кардани партовҳо

• Пластик, шиша, коғаз ва металлро алоҳида ҷамъоварӣ кардан.

• Партовҳои коркардшавандаро барои коркарди дубора супоридан.

3. Сарфаи об

• Крани обро беҳуда кушода намондан.

• Ихроҷи обро сари вақт таъмир кардан.

• Ҳангоми шустани дандон обро бастан.

4. Сарфаи нерӯи барқ

• Ҳангоми зарурат набудан чароғҳоро хомӯш кардан.

• Асбобҳои барқиро пас аз истифода хомӯш кардан.

• Аз чароғҳои каммасраф истифода бурдан.

5. Кам кардани истифодаи пластик

• Ба ҷойи халтаҳои яккарата аз халтаҳои матоӣ истифода бурдан.

• Истифодаи зарфҳои такрорӣ ба ҷойи зарфҳои якдафъаина.

6. Шинонидан ва нигоҳубини дарахтон

• Дар маъракаҳои кабудизоркунӣ иштирок кардан.

• Ниҳолҳоро об додан ва муҳофизат намудан.

• Бе зарурат дарахтонро набуридан.

7. Муҳофизати ҳайвонот ва наботот

• Ба ҳайвоноти ваҳшӣ зарар нарасондан.

• Гулҳо ва растаниҳои нодирро накандан.

• Лонаҳои парандагонро вайрон накардан.

8. Пешгирии ифлосшавии ҳаво

• Сӯзондани партовҳоро кам кардан.

• Аз нақлиёти ҷамъиятӣ, велосипед ё пиёдагардӣ бештар истифода бурдан.

• Дарахт шинонидан, зеро онҳо ҳаворо тоза мекунанд.

9. Муҳофизати хок

• Ба замин партовҳои кимиёвӣ нарехтан.

• Аз истифодаи аз ҳад зиёди нуриҳои кимиёвӣ худдорӣ кардан.

• Пешгирии эрозияи хок тавассути шинонидани дарахтон ва алафҳо.

10. Баланд бардоштани маърифати экологӣ

• Дар бораи масъалаҳои экологӣ мутолиа кардан.

• Дигаронро ба ҳифзи муҳити зист ташвиқ намудан.

• Дар чорабиниҳои экологӣ иштирок кардан.

Чанд қоидаи кӯтоҳи экологӣ

1. Партов напарто.

2. Обро сарфа кун.

3. Барқро сарфа кун.

4. Дарахт шинон.

5. Ҳаворо ифлос накун.

6. Табиатро эҳтиёт кун.

7. Партовҳоро ҷудо намо.

8. Ҳайвонот ва растаниҳоро муҳофизат кун.

9. Пластикро кам истифода бар.

10. Пас аз худ тозагӣ гузор.

Риояи ҳамин қоидаҳои оддӣ метавонад ба беҳтар шудани вазъи экологӣ ва ҳифзи Замин барои наслҳои оянда мусоидат намояд.