ВАЗИФАҲОИ МАНТИҚИИ МАТЕМАТИКӢ БАРОИ СИНФҲОИ ИБТИДОӢ

Математика - ҳамчун мавзӯъ ва илм бисёр хусусиятҳои худро дорад. Барои он ки хонандаи хурдсол вазифаҳоро дуруст ҳал карда тавонад, ӯ бояд қобилияти фикррониро инкишоф диҳад.

Имрӯз, дарси муосири математикаро бидуни супоришҳо ва мушкилот барои рушди тафаккури мантиқӣ намегузарад.

Қобилияти ҳалли мушкилот яке аз меъёрҳои асосии сатҳи рушди математикӣ мебошад. Аз таҷрибаи худ дар дарсҳои математика ман ба хулосае омадам, ки яке аз роҳҳои самараноки рушди тафаккур ҳалли мушкилоти мантиқии ғайримуқаррарӣ аз ҷониби хонандагон мебошад.

Масъалаҳои мантиқӣ дар математика ҷойгоҳи махсус доранд, ҳалли масъалаҳои ин намуд ба омӯзиши бомуваффақияти мавзӯъ мусоидат мекунад ва тафаккури мантиқиро инкишоф медиҳад. Рушди тафаккури хонандагони синфҳои ибтидоӣ дар раванди ҳалли масъалаҳои ғайристандартӣ ба ташаккули усулҳои ақлии фаъолият, қобилияти эҷодии хонандагон, рушди ақл, қобилияти маърифатӣ, баланд бардоштани муваффақияти таълимӣ мусоидат мекунад.

Агар хонанда дар бораи масъалаҳои душвори ғайристандартӣ шавқ пайдо кунад, ҳамон қадар таваҷҷуҳаш ба омӯзиши математика зиёд мегардад. Барои он ки кӯдакон ба ҳалли масъалаҳои ғайристандартӣ шавқ пайдо кунанд, бевосита аз омӯзгор заҳмат ва талошҳои зиёд лозим аст.

Масъалаҳои тафаккури мантиқиро бе мулоҳиза ҳал кардан мумкин нест. Барои рушди тафаккури эҷодӣ ман унсурҳои омӯзиши мушкилотро истифода мебарам, ки дар он шарҳи муаллим бо мустақилона, вале таҳти назорати муаллим, ҷустуҷӯи роҳҳои ҳалли мушкилот иваз карда мешавад. Вазифаҳои мантиқии матнӣ барои кӯдакон маълумоти нав ва ҷолиб доранд, ки ба рушди умумии зеҳнӣ (мантиқӣ-математикӣ) - и шахсияти онҳо мусоидат мекунанд.

Дар ҳалли масъалаи мантиқӣ ман чунин марҳилаҳоро одатан ба назар мегирам, ки он бомуваффақият ба анҷом мерасад:

1. Шиносоӣ бо мундариҷаи вазифа;

2. Тафсири шарт;

3. Ҷустуҷӯи ҳалли мушкилот;

4. Тарҳрезии ҳалли масъала;

5. Санҷиши ҳалли масъала.

1. Аввал хонандагон бо мазмуни вазифа шинос мешаванд. Кор дар ин масъала аз хондани матни он оғоз меёбад. Муҳим аст, ки хонандагон маънои ҳар як калимаро фаҳманд, вазъиятеро пешниҳод кунанд, ки модели калимавии он (тавсифи миқдори ҳодисаҳои ҳаёт, ҳодисаҳо, равандҳо) дар масъала оварда шудааст.

2. Тафсири шарт-яъне бо воситаи тафсир ё расм- хонанда ба мундариҷаи математикӣ нисбат ба сабти мухтасар наздиктар мешавад. Мазмуни масъаларо дар синфи 1 тавассути тасвире, ки дар он тафсир дар шакли тасвири схематикӣ ё тасвирии объектҳо иҷро карда мешавад, боз ҳам равшантар нишон медиҳам. Шарти масъаларо бо истифода аз ашёҳои мушаххас тафсир мекунам. Дар ин ҳолат ҷавоб бо роҳи ҳисобкунӣ ба даст оварда мешавад. Баъзан ҳангоми таҳлили шартҳои масъала якбора якчанд намуди тафсирро истифода мебаранд.

3. Ҷустуҷӯи ҳалли мушкилот- ҷустуҷӯи ҳалли масъала ин гузариш аз модели графикии шарти он ба модели математикӣ мебошад. Дар ин марҳила, хонанандагон амалҳои мувофиқи арифметикии ҳалли онро интихоб мекунанд, тартиби иҷрои онҳоро муқаррар менамоянд. Барои интихоби амалҳои мувофиқи арифметикӣ, ман системаи саволу ҷавобро истифода бурда, ба вазифаҳои матнӣ бошад усули таҳлилиро истифода мебарам, ки ин имкон медиҳад, ки вазифаи мураккаб ба системаи вазифаҳои одӣ тақсим шавад.

4.Тарҳрезии ҳалли масъала-дар ҷараёни таҳлили матни вазифа, хонанда шарт (бузургиҳои маълум, маълумот) ва талабот (бузургиҳои номаълум, ҷустуҷӯшаванда) - ро ҷудо намуда, муайян мекунанд, ки онҳо бо ҳам чӣ гуна алоқаманданд. Дар масъала маълумоти номуайян мавҷуд буда метавонад. Ҳангоми баррасии шарт таъиноти маълумоти номуайянро муайян мекунад (барои ин онҳо ба шарти вазифа ворид карда шудаанд) ва ман матни масъаларо таҳлил мекунам ва дар он муносибатҳои математикии байни миқдорҳоро ҷудо мекунам.

Моҳияти усули синтетикӣ дар он аст, ки байни маълумоти шарти масъала ва гирифтани маълумоти нав робитаҳо барқарор карда шаванд. Сипас, ман байни маълумоти гирифташуда то пайдо шудани маълумоти ҷустуҷӯшуда робита барқарор мекунам.

Мақсади тартиб додани амали арифметикии ҳангоми таҳияи нақшаи ҳалли интихобшуда, пайдо кардани ифодаи рақамӣ мебошад. Ман ҳалли масъаларо шифоҳӣ ва хаттӣ иҷро мекунам. Кӯдакон қарори амалро бо тавзеҳот, бо нақша ё ифода навишта, ҷавобро ҳам дар шакли пурра ва ҳам мухтасар менависанд.

5. Санҷиши ҳалли масъала- ман ҳалли худро дуруст ё нодуруст гузоштам. Барои ин, ман намудҳои зерини санҷиши ҳалли масъаларо истифода мебарам: муқоисаи коллективӣ (дар ҷуфтҳо) бо ҷавоби пешниҳодкардаи муаллим; муносибати ҷавоб ва маълумоти шартҳои масъала; ҳалли масъала бо роҳи дигар; ҳалли масъала, ки баръакс дода шудааст; Яке аз усули зудтарини санҷиши ҳалли масъала-ин муқоисаи ҷавобҳои гирифтаи хонанда бо посухе, ки муаллим хабар медиҳад.

Машқҳои мантиқӣ аз синфи 1 сар карда, истифода бурдани он муфид буда, он ҳисобро талаб намекунад, балки танҳо иҷрои ҳукмҳои дуруст ва далелҳои одиро таълим медиҳад. Ин машқҳо шавқовар буда, ба таваҷҷӯҳи кӯдакон ба раванди фаъолияти фикрӣ мусоидат мекунанд. Азбаски тафаккури хонандагони синфи якум мушаххас ва маҷозӣ аст, ман ҳангоми иҷрои чунин машқҳо визуализмро (Визуализм ин имтиёзи биниш нисбат ба дигар воситаҳои дарки сенсорӣ мебошад.) истифода мебарам.

Дар синфҳои 2 ва 3 ман бо кӯдакон ба ҳалли масъалаҳои мантиқӣ тавассути мулоҳиза шурӯъ мекунам ва ҳангоми ҳалли масъалаҳои мантиқ усули санҷишро истифода мебарам. Ба кӯдакон якчанд интихоби ҷавобҳо дода мешавад, ки яке аз онҳо дуруст аст.

Хулоса, масъалаҳои мантиқӣ ба кӯдакон кӯмак мекунад, ки ғояҳои худро равшан баён кунанд, далелҳоро омӯзанд ва нуқтаи назари худро мантиқан асоснок баён карда тавонанд. Ҳамчунин, кӯдак ҷудо кардани ҳақиқатро аз афсона меомӯзад, вазифаҳои корӣ ва таълимиро аз паҳлӯҳои гуногун арзёбӣ мекунад, ба таъсири тафаккури дигарон дода намешавад.

Мунусой АХМЕДОВА,