ИҚТИСОДИЁТ ВА ЭКОЛОГИЯ

Садамаи экологӣ. «Киштии боркашони баҳрие, ки дар дохилаш ҳазорҳо тонна нафт дошт, ба садама дучор шуд. Нафт ба баҳр рехт ва дар сатҳи об паҳн шуда, то соҳил омад. Моҳиҳо ва дигар ҷонварҳои обӣ аз нарасидани ҳаво ҳалок шуданд. Парандаҳое, ки дар соҳили баҳр зиндагӣ мекарданд, зарар диданд. Баъзе парандаҳо фавтиданд ва қисми дигарашон аз ҷойи хатарнок парвоз карда рафтанд. Одамон ба ин ҷо омада, дар соҳили баҳр истироҳат карда наметавонанд. Ба моҳидорӣ ҳам машғул шуда наметавонанд. Нафти ба табиат рехта садамаи экологиро ба вуҷуд овард». Ин мисоли он аст, ки иқтисодиёт метавонад ба муҳити зисти одам ва дигар мавҷудоти зинда таъсири манфӣ расонад. Дар мисоли боло нақлиёти обӣ, ки яке аз ҷузъҳои иқтисодиёт мебошад, ба табиат зарар расонид.

Иқтисодиёт аз ду самт иборат аст. Самти якуми иқтисодиёт ин аст, ки барои зиндагии одам бояд молу маҳсулот истеҳсол карда шавад. Бе ин молҳо инсоният зиндагӣ карда наметавонад. Самти дигари иқтисодиёт ин зарари аз истеҳсоли ин молҳо ба табиат расидаро дар бар мегирад.

Ҳамаи соҳаҳои иқтисодиёт то андозае муҳити атрофро ифлос мекунанд. Масалан, кишоварзӣ бо заҳрхимикатҳо хокро ифлос мекунад. Нақлиёт бо гази боқимондаи сӯзишворӣ ва саноат бо партовҳои худ ба табиат ва саломатии инсон зарар мерасонанд.

Як мисолро дида мебароем. Барои он ки филизгудозон 1 тонна филиз (металл)-и алюминий ба даст оранд, 48 тонна маъданро коркард мекунанд. Барои истеҳсоли 1 тонна мис бошад, аз 20 то 150 тонна маъдани мисро кор кардан лозим мешавад. Худатон ҳисоб кунед, баъди истеҳсоли ҳар як тоннаи ин филизҳо чӣ қадар партов дар табиат боқӣ мемонад.

Баъзе боқимондаҳои маҳсулоти саноатӣ дар табиат намепӯсанд ва нест намешаванд. Масалан, шиша, резина ва моддаҳои пластикӣ метавонанд дар табиат садҳо сол боқӣ монанд. Ҳамаи ин партовҳо ҷамъ шуда, барои зиндагии ҳайвонот ва рустаниҳо монеа эҷод мекунанд. Аз ин хотир, зарурат пеш омадааст, ки давлатҳо дар иқтисодиёташон воситаҳои истеҳсолоти бепартовро ҷорӣ кунанд. Яке аз вазифаҳои муҳимми ҷамъияти инсонӣ дар асри XXI аз он иборат аст, ки иқтисодиётро ҳарчӣ бештар барои одам ва табиат безарар гардонанд.

Шумо пешгӯйии обу ҳаворо медонед. Пешгӯйии экологӣ низ вуҷуд дорад. Олимони эколог аз дониши худ истифода бурда, пешгӯйӣ карда метавонанд, ки то чӣ андоза ин ё он фаъолияти инсон ба табиат зиёновар аст. Пешгӯйиҳои экологӣ метавонанд табиатро аз рафтори нооқилонаи инсон нигоҳ доранд. Илми экология ба одамон роҳҳои бехатари хоҷагидориро нишон медиҳад. Аҳамияти илми экология барои иқтисодиёт ва ҳаёти мо аз ҳамин иборат аст.

Иқтисодиёт ва экология ду соҳаи муҳим мебошанд, ки бо ҳамдигар робитаи зич доранд. Иқтисодиёт ба истеҳсол, тақсим ва истеъмоли неъматҳои моддӣ ва хизматрасониҳо вобаста аст, дар ҳоле ки экология муносибати байни организмҳои зинда ва муҳити зистро меомӯзад. Рушди иқтисодӣ бе истифодаи захираҳои табиӣ имконнопазир аст, аз ин рӯ иқтисодиёт ва экология ҳамеша ба ҳам таъсир мерасонанд.

Барои рушди иқтисодиёт инсон аз замин, об, ҷангалҳо, канданиҳои фоиданок ва дигар сарватҳои табиӣ истифода мебарад. Корхонаҳо маҳсулот истеҳсол мекунанд, роҳҳо ва биноҳо сохта мешаванд, соҳаи кишоварзӣ рушд меёбад. Ҳамаи ин ба пешрафти иқтисодӣ мусоидат мекунад ва сатҳи зиндагии мардумро беҳтар мегардонад.

Аммо агар захираҳои табиӣ беандоза истифода шаванд, муҳити зист зарар мебинад. Буридани ҷангалҳо, ифлосшавии ҳаво ва об, ҷамъшавии партовҳо ва истифодаи аз ҳад зиёди захираҳои табиӣ метавонанд боиси вайрон шудани мувозинати экологӣ гарданд. Дар натиҷа на танҳо табиат, балки иқтисодиёт низ зарар мебинад, зеро кам шудани захираҳо ба истеҳсолот таъсири манфӣ мерасонад.

Аз ин рӯ, имрӯз мафҳуми рушди устувор аҳамияти калон дорад. Рушди устувор маънои онро дорад, ки ҷомеа бояд эҳтиёҷоти имрӯзаро қонеъ созад, аммо имкониятҳои наслҳои ояндаро маҳдуд накунад. Барои расидан ба ин ҳадаф истифодаи оқилонаи захираҳои табиӣ, ҷорӣ намудани технологияҳои каммасраф, коркарди дубораи партовҳо ва ҳифзи муҳити зист зарур аст.

Ҳар як шахс низ метавонад дар беҳтар намудани вазъи экологӣ саҳм гузорад. Сарфаи об ва неруи барқ, шинонидани дарахтон, нигоҳ доштани тозагии муҳит, ҷудо кардани партовҳо ва муносибати эҳтиёткорона ба табиат аз ҷумлаи амалҳое мебошанд, ки ба ҳифзи муҳити зист мусоидат мекунанд.

Хулоса, иқтисодиёт ва экология аз ҳам ҷудо нестанд. Иқтисодиёти рушдёфта ба захираҳои табиӣ такя мекунад ва муҳити солим барои рушди устувори иқтисодӣ шароити мусоид фароҳам меорад. Аз ин рӯ, ҳифзи табиат ва истифодаи оқилонаи сарватҳои табиӣ вазифаи муҳими ҳар як инсон ва ҷомеа мебошад.