Мерасад ҷон

Мерасад ҷон ба лаб аз бекасию танҳойи,
Мезани бар дили ман ханҷари бе парвойи.
Ба камолоти ҷамолат қасам, эй моҳи мунир,
Ки ба ҳусни ту баробар нашавад симойи.
Воъизо панд мадеҳ қисматам аз рузи азал,
Будааст ошиқию шефтагию шайдойи.
Сари худ хоки дарат мекунам аз руйи вафо,
Ба умеде, ки ба рӯям дари худ бикшойи.
Нимаҷоне, ки ба худ доштам аз ҳаҷри рухат,
Тарсам он ҳам равад ондам ки ту рух бинмойи.
Ин чи қаддаст руху чилваю рухсор, эй гул,
Ман зи худ меравам он дам, ки ба рафтор ойи.
Фозили зор нишаста сари роҳат ба умед,
Кай куни ҷониби ин ғамзада раҳпаймойи.

Ин ғазал розу ниёзи ошиқест, ки аз танҳоӣ ва бепарвоии маҳбуб ранҷ мебарад. Ӯ миёни дарди ҳиҷрон ва умеди дидор зиндагӣ мекунад. Ҳар байт ҷанбаи ин ҳолатро боз мекунад.

«Мерасад ҷон ба лаб аз бекасию танҳоӣ,
Мезанӣ бар дили ман ханҷари бепарвоӣ».

Ошиқ мегӯяд, ки бекасӣ ӯро ба охирин ҳадди тоқат расондааст. «Ҷон ба лаб расидан» киноя аз ранҷу азоби бисёр аст. Бепарвоии маҳбуб ба ханҷар монанд шудааст: бетаваҷҷуҳии ӯ дили ошиқро маҷрӯҳ мекунад.

«Ба камолоти ҷамолат қасам, эй моҳи мунир,
Ки ба ҳусни ту баробар нашавад симое».

Ошиқ ба зебоии комили маҳбуб қасам мехӯрад, ки ҳеҷ чеҳра ба чеҳраи ӯ баробар нест. «Моҳи мунир» маънои моҳи дурахшонро дорад ва истиора аз маҳбуби зеборӯй аст. Ин ҷо зебоии маҳбуб аз нигоҳи ошиқи шефта тасвир мешавад.

«Воизо, панд мадеҳ, қисматам аз рӯзи азал
Будааст ошиқию шефтагию шайдоӣ».

Шоир ба воиз — панддиҳанда — муроҷиат мекунад: маро аз ишқ бознадор, зеро ошиқӣ аз оғоз сарнавишти ман будааст. Бо ин сухан ошиқ ишқро амре берун аз ихтиёри худ мешуморад; панду насиҳат наметавонад онро аз дилаш берун кунад.

«Сари худ хоки дарат мекунам аз рӯйи вафо,
Ба умеде, ки ба рӯям дари худ бикшоӣ».

Ошиқ аз садоқат омода аст дар остони маҳбуб сар фуруд орад. «Сарро хоки дар кардан» муболиғаест, ки фурӯтанӣ ва ниёзмандии ӯро нишон медиҳад. Кушода шудани дар ҳам маънои иҷозаи дидор дорад ва ҳам метавонад рамзи меҳрубонӣ ва пазируфта шудани муҳаббати ошиқ бошад.

«Нимаҷоне, ки ба худ доштам аз ҳаҷри рухат,
Тарсам он ҳам равад он дам, ки ту рух бинмоӣ».

Ҷудоӣ аз маҳбуб ошиқро нимҷон кардааст. Аммо ӯ метарсад, ки ҳангоми дидор аз шиддати ҳаяҷон ҳамон ҷони боқимондаашро низ аз даст диҳад. Нозукии байт дар ҳамин аст: ошиқ аз фироқ ранҷ мекашад, вале тоқати шодии висолро ҳам надорад.

«Ин чӣ қад асту руху ҷилваю рухсор, эй гул,
Ман зи худ меравам он дам, ки ба рафтор оӣ».

Қомату чеҳра ва ҳаракати нозуки маҳбуб ошиқро мафтун мекунанд. «Эй гул» муроҷиати меҳрубонона ба маҳбуб аст. «Аз худ рафтан» дар ин ҷо ба маънои аз шиддати мафтунӣ ихтиёру ҳуши худро гум кардан омадааст.

«Фозили зор нишаста сари роҳат ба умед,
Кай кунӣ ҷониби ин ғамзада раҳпаймоӣ?»

Дар байти охир шоир бо тахаллуси «Фозил» аз худ ёд мекунад. Ӯ бо дили пурдард сари роҳи маҳбуб нишаста, интизори омаданаш аст. Пурсиши «кай?» ҷавоб надорад: ғазал бо интизорӣ ва умеди ҳанӯз бароварданашуда анҷом меёбад.

Меҳвари ғазал ишқи пурдард, вафодорӣ ва умеди ҷавоб ёфтани муҳаббат аст. Маҳбуб бепарвост, аммо ошиқ аз ӯ дил намеканад. Образҳои «ханҷари бепарвоӣ», «моҳи мунир» ва «хоки дар» ин нобаробарии муносибатро равшан мекунанд: яке соҳиби ноз асту дигаре саропо ниёз.