Оё ин гуна қазоват нишонаи реша гирифтани формализм ва фасод дар соҳаи илм нест, ки илму маорифро дар навбати аввал ва пас ҷаҳони маънавии ҷомеа ва ниҳоят худи он ба хатарҳои ҷиддитарин рӯ ба рӯ мекунад?

Аз тарафи дигар, ҷойгоҳи илм аз лиҳози моддӣ ва маънавӣ ҳанӯз ҳам ба таҷдиди назар ва беҳбудӣ эҳтиёҷ дорад.

Хушбахтона, афзоиши маоши кормандони соҳа имсол ба 40% як иқдоми мушаххаси Ҳукумати мамлакат аст, ки илми кишвар ҳам бояд ҷавобан ислоҳоти соҳаро аз дохил зери даст гирад, лоақал барои имсол, ба ҳамон андоза (яъне, 40%) боздеҳии илмиро баланд бардорад.

Чанд мисоли дигар аз воқеияти ҳаёт, ки ба мавзуи баҳси мо робита доранд, барои андешаронӣ ва табодули назар оварданием.

Дар кишвар алҳол шумораи докторони илми иқтисод ба садҳо нафар мерасад, вале суоле пайдо мешавад, ки чаро ин рисолаҳо ва тавсияҳои илмӣ дар ҳаёти воқеӣ “ба назар“ гирифта намешаванд? Аз нигоҳи мо, агар ин тадқиқот сад дар сад илмӣ, асоснок, собитшаванда, таҷрибапазир ва ба воқеият ва мушаххасоти кишвари мо, ҳатто рӯзгори мардум робитаи бевосита медоштанд, ҳатман ба назар гирифта мешаванд. Аммо, мутаассифона, аксаран идеяҳо ва “бозёфтҳои такрорӣ ва аз кишварҳои дигар” ба тоҷикӣ баргардонида шуда мебошанд, ки натиҷааашон бо мафҳумҳои “унвон” ва ё “нашри китоб” хатм мешаваду халос.

Биноан, дар мавриди ин ё он масъалаи иқтисодӣ, ниҳодҳои иҷроиявӣ (яъне, як маъмури одӣ ба ҷойи докторонии илм тасмим мегирад) тавсияҳои илмӣ аксаран назарияе мебошанд, ки ба таҷрибаи воқеӣ созгории ночиз дорад.

Дар соҳаи илмҳои биологӣ ҳам докторону академикҳои камтар надорем, вале саҳми онҳо, пеш аз ҳама, дар ҳифзи муҳити нозук ва экосистемаи осебпазири кӯҳистон ё истифодаи оқилона ва максималии захираи маҳдуди замину об, захираҳои табиӣ ва ғайра, масъалаҳои ба ин ё он муҳити ҷуғрофӣ хос (растанипарварӣ, боғдорӣ, гиёҳҳои шифобахшу ғайра), воқеӣ ва барои давлат муҳим дар сатҳи амалӣ ва қаноаткунанда ба мушоҳида намерасад, дар ҳоле, ки рисолаҳояшон, баръакс, дар асоси тавсия ва таҷрибаҳои деҳқонони одӣ таҳия мешаванд. Таври мисол, яке аз самтҳои аз бисёр ҷиҳат ояндадори соҳаи домдорӣ (мушоҳида дар мисоли Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон) қутоспарварӣ аст, ки дар муддати 10-15 соли охир як сар ҳам на кам шудаасту на зиёд, дар ҳоле, ки чанд сол пеш Барномаи давлатии рушди ин соҳа дар асоси тадқиқоти илмӣ ва дар сатҳи кишвар қабул шуда буд.

Дар илмҳои гуманитарӣ, таври намуна, таърих, олимон ба он ҷузъиёт, ривоятҳое мепардозанд, ки барои насли кунунӣ арзиши амалии камтар дошта, ва ё дар ҳар замон ин ё он идеологияро ситоиш мекунанд.