СУЛТОН САНҶАР ВА РУБОИИ ФАРИДИ КОТИБ

Ҳангоме ки Султон Санҷар бо мақсади забт кардани сарзаминҳои Мовароуннаҳр ба роҳ баромад, ҳамаи хонҳо бо ҳам иттифоқ баста, дар саҳрои Насаф ба лашкари ӯ ҳуҷум карданд. Дар ин муҳориба Султон Санҷар шикаст хӯрд.

Вақте ки султон ба соҳили дарёи Ҷайҳун расид, бисёр ғамгин ва андӯҳгин буд.

Фариди котиб, ки аз шогирдони Анварӣ ва марди шоиру донишманд буд, дар он лашкар ҳузур дошт. Ӯ дар назди султон истода буд, ки султон ба вай рӯ оварда, фармуд:

— Эй Фарид, дидӣ, ки чӣ гуна ба ман чашми бад расид? Акнун дар бораи ин воқеа бадеҳатан рубоие бигӯй, то бори ғаму андӯҳ аз дилам сабук шавад.

Фарид дарҳол ин рубоиро суруд:

Рубоӣ

Шоҳо, зи синони ту ҷаҳоне шуд рост,
Теғи ту чиҳил сол зи аъдо кин хост.
Гар чашми баде расид, он ҳам зи қазост,
К-он кас, ки ба як ҳол бимондаст, Худост.

Ин рубоӣ ба Султон Санҷар тасаллии бузурге бахшид ва боиси оромиши хотири ӯ гардид. Султон аз суханони Фарид бисёр хушнуд шуд ва ба ӯ мукофоти фаровон дод.

---

Шарҳи вожаҳо:

• Мовароуннаҳр — сарзамини таърихии Осиёи Марказӣ, асосан миёни дарёҳои Ому ва Сир.

• Насаф — номи қадимии шаҳри Қаршӣ дар Ӯзбекистони имрӯза.

• Ҷайҳун — номи қадимии дарёи Ому.

• Малул ва маҳзун — ғамгин ва андӯҳгин.

• Бадеҳа — шеъре, ки шоир бе омодагии пешакӣ, дарҳол эҷод мекунад.

• Синон — нӯги найза.

• Аъдо — душманон.

• Қазо — тақдир, ҳукми илоҳӣ.

• Сила — ҳадя ё мукофоте, ки ба шоир ё донишманд дода мешавад.

Панди ҳикоят: Дар зиндагӣ пирӯзиву шикаст, шодиву ғам ва комёбиву нокомӣ ҳамеша яксон намемонанд. Ҳеҷ ҳолате дар ин ҷаҳон ҷовидонӣ нест. Танҳо Худованд аст, ки тағйир намеёбад. Инсон набояд аз пирӯзӣ мағрур ва аз шикаст ноумед гардад.