МавзӯъКӯдакон
Ин китоб маҷмӯаи ҳикояҳои нависанда Қурбон Алӣ буда, барои хонандагони сини калони мактабӣ пешбинӣ шудааст. Қаҳрамонони ҳикояҳо асосан занону духтарон буда, зиндагӣ ва таассуроти онҳоро тасвир мекунанд.
Брошюраи мазкур хонандагонро бо баъзе маводҳо аз таърихи ҷустуҷӯи роҳҳои пайдоиши инсон, дар бораи нақши кимиёгарон дар рушди соҳаҳои гуногуни илм, хусусан тиб ва тандурустӣ шинос менамояд. Ҷойгоҳи махсус ба эҷодиёти бузургтарин шоири сатҳи ҷаҳонӣ
Ин китоб маҷмуаи шеърҳо барои кӯдакони синни томактабӣ мебошад. Шеърҳо барои инкишофи нутқ ва тафаккури кӯдакон муҳим буда, бо завқу ҳавас аз ёд карда мешаванд. Дар онҳо васфи Ватан, модар ва зебоии табиат ифода ёфтааст.
Чӯбаки сандалвор Афсонаи халқи тоҷик Як марди деҳқон будааст, ду писару Майрамбӣ ном як духтари нозанин доштааст. Ҳамсояи вай сарватманд будааст. Ин мард зан гирифтани шуда, ба надимонаш гуфтааст: Равед, барои ман зане пайдо кунед, ки монандӣ
Пурра диданМУБОРАК БОД, БАЧАГОН! Республикаи мо, Меҳрубон Тоҷикистон Қадам биниҳодааст Ба қуллай шаст. Шоҳиди тавлиди онам, Хоҳед агар шунидан Нақламро, Наздик оед, Азизони ман. ДАР ДАРВОЗАИ ШАРҚ Дар фазои беканор Чун барқ Мужда рахшид, Ки
Ин китоб як афсонаи машҳури нависандаи датӣ Ҳанс Кристиан Андерсен дар бораи духтаре ба номи Элиза ва бародарони вай аст, ки ба қувони ваҳшӣ табдил ёфтаанд. Барои наҷот додани бародарон аз ҷоду, Элиза бояд душвориҳои зиёдеро паси сар кунад ва либосҳои сеҳрнок бофта барад.
Баъзан волидон ҳангоми эрка кардани кӯдак ӯро ба боло мепартоянд ва боз медоранд. Гарчанде ин бозӣ барои кӯдак шавқовар менамояд, барои кӯдакони хурдсол метавонад хатарнок бошад. Махсусан дар синни то 2-солагӣ мушакҳои гардан ҳанӯз заиф буда, сар ва мағзи кӯдак осебпазиртаранд. Ҷунбиши шадид метавонад боиси осеби мағзи сар, хунравии дохили мағзи сар ва дар ҳолатҳои вазнин ҳатто беҳушӣ ё марг гардад. Муҳаббатро ба кӯдак бо оғӯш, меҳрубонӣ ва бозиҳои бехатар нишон диҳед — на бо партофтан ба ҳаво.
МӮСИЧА Мӯсича лона дорад Дар таги айвони мо, Дар кафи дастони мо, Дар сари мижгони мо, Дар лабаки хони мо, Дар миёни ҷони мо. Мӯсича ҳар пагоҳӣ Ҳубу-бу-бу мекунад, Ку-ку-ку-ку мекунад, Ёду хотири моро Ҳай таҳурӯ мекунад, Моро кӯдак
Ин китоб ҳикояҳои кӯтоҳи тарбиявӣ ва омӯзандаи Лев Толстойро барои кӯдакони хурдсол дар бар мегирад. Дар онҳо воқеаҳои содаи ҳаётӣ ва ҳикматҳои гуногун бо забони сода баён шудаанд.
Ин китоб асари нависандаи бузурги рус Лев Толстой буда, барои хонандагони наврас ва кӯдакон пешбинӣ шудааст. Он ҳикояҳои тарбиявӣ ва омӯзандаро дар бар мегирад.
Ин китобча маҷмӯаи латифаҳои кӯтоҳу хандовар барои кӯдакон мебошад. Дар он ҳикоятҳои шӯхиомез оид ба мактаббачагон ва воқеаҳои гуногуни рӯзмарра ҷамъ оварда шудаанд.
Китоби мазкур аз афсона ва ҳикояҳои ҷолиб барои кӯдакон иборат аст. Он хонандагони наврасро бо олами ҳайвонот ва ҳашарот ошно месозад.
Ин китоб як афсонаи халқии тоҷикӣ мебошад, ки барои кӯдакон пешбинӣ шудааст. Он саргузашти ҷолиби қаҳрамони асосиро бо расмҳои рангин нақл мекунад.
Ин китоб аз шеърҳои тарбиявӣ ва омӯзгорӣ барои кӯдакон иборат аст. Шеърҳо ба хондани китоб, эҳтироми калонсолон ва дӯст доштани Ватан даъват мекунанд.
Ҳеҷ коре бе устоде муяссар намешавад, ва ҳар ки бе устод коре кунад бебунёд бошад. Одоби шогирд ин аз муаллим вобастааст ва баъд аз оила, сарчашма мегирад. Кӯдаке, ки аз хурди бо ақлу тамиз аст то охири умр ҳамин хел меравад. Ва инсоне, ки аз хурди бе ақлу бе фаросат бошад ҳамин тавр ба балоғат мерасад. Ва аз ӯ умеде пойдор намешавад. Агар пурсанд, ки одоби шогирд чандаст, бигуй ҳашт: 1. Чун дарояд салом кунад ё салом диҳад. 2. Дар пеши устод кам сухан гуяд. 3. Сар дар пеш андозад. 4. Ба ҳар тараф нигоҳ накунад. 5. Агар хоҳад масъала пурсад иҷозат гирад. 6. Чун ҷавоб гуяд эътироз накунад. 7. Дар пеши устод ба кассе гушаки накунад. 8. Ба ҳурмати тамом нишасту бархост кунад. Ҳамаи ин одобро шогирд аз мактаб меомӯзад. Мактаб муҷадастарин ҷой сарчашмаи дарёи ақл, махзани илму дониш ва даргоҳи илму адаб аст. мактабу китоб ин беминат аст. Ва инсонро ба қуллаи баланди муродаш мерасонад. Зебогии инсонро ман дар одобу ахлоқ ва сират мебинам на дар сурат
Яке аз рӯзҳо дар деҳае, ки Иброҳим (а) зиндагӣ мекард, рӯзи ид фаро расид. Мардум ҳама хушҳолӣ мекарданд. Ҳамаи мардум аз хонаҳояшон барои гаштугузор берун баромаданд. Кӯдакҳо низ барои сайру тамошо берун рафтанд. Озар падари Иброҳим (а) ҳам ҳамроҳи мардум ба гашту гузор баромад ва ба писараш Иброҳим (а) гуфт: “Ту ҳамроҳи мо ба тамошо намеравӣ?” Ҳазрати Иброҳим (а) “Ман каме беморам” гуфт. Мардуми деҳа ҳамагӣ ба сайру тамошо баромаданд, аммо Иброҳим (а) дар хона худаш танҳо монд. Иброҳим (а) ба бутхона омад ва гуфт: “Оё гап намезанед?! Оё сухани маро гӯш намекунед?! Марҳамат, хӯрданӣ ва нӯшиданиҳо дар пешатон тайёр аст. Чаро намехӯред ва наменӯшед?!” Ҳарчанд Иброҳим (а) сухан мегуфт ва бутҳоро ба хӯрдану нӯшидан таклиф мекард, аммо онҳо хомӯш буданд. Зеро он бутҳо аз санг сохта шуда ва гап задан наметавонистанд. Иброҳим (а) боз такрор кард: "Шуморо чӣ шудааст, ки гап намезанед?!" Аммо бутон ҳамоно хомӯш буданд ва гап намезаданд. Дар ҳамин ҳолат Иброҳим (а) аз хомӯшии бутҳо ба ғазаб омад ва табари калонеро гирифту ба шикастани онҳо сар кард. Вай ҳамаи бутҳоро шикаст, магар як бути калонро боқӣ гузошт ва табарро бар гарданаш овезон кард
Иброҳим (а) доим падарашро насиҳат карда мегуфт: “Эй Падарҷон! Чаро ин бутҳоро мепарастед?! Эй Падарҷон! Чаро назди ин бутҳо саҷда мекунед?! Эй Падарҷон! Чаро ҳоҷатҳоятонро аз ин бутҳо мепурсед?! Охир, ин бутҳо гап задан ва гӯш кардан наметавонанд-ку! Охир, инҳо зарар ва фоида расонидан наметавонанд-ку! Эй Падарҷон! Чаро назди ин бутҳо таом мегузоред?! Охир, онҳо хӯрдан ва нӯшидан наметавонанд-ку!” Озар падари Иброҳим (а) аз ин суханони фарзандаш ба ғазаб меомад, аммо ҳақ будани онро намефаҳмид. Иброҳим (а) ҳамчунин ҳамдеҳагонашро насиҳат мекард, лекин онҳо ҳам аз суханони Иброҳим(а) қаҳрашон меомад ва ҳақ будани онро намефаҳмиданд. Як рӯз Иброҳим (а) худ ба худ гуфт, акнун ман ин бутҳоро бо дастони худам мешиканам, ана баъд ин мардум арзандаи парастиш набудани бутҳоро мефаҳманд.
Озар як писари бисёр боақлу тамйиз дошт. Номи писараш Иброҳим (а) буд. Иброҳим (а) медид, ки мардуми он деҳа ба назди бутҳо рафта, саҷда мекунанд ва онҳоро мепарастанд. Иброҳим (а) медонист, ки ин бутҳо аз санг сохта шудаанд, медонист, ки онҳо гап задан ва гӯш кардан наметавонанд, медонист, ки онҳо зарар ва фоида расонидан наметавонанд. Иброҳим (а) медид, ки гоҳе пашшаҳо омада, бар рӯйи он бутҳо мешинанд, вале бутҳо он пашаҳоро аз рӯйи худ дур кардан наметавонанд, мушҳо омада хӯроки назди бутҳо гузоштаи мардумро мехӯранд, аммо бутҳо мушҳоро аз ин кор манъ кардан наметавонанд. Иброҳим (а) дар ҳайрат монда, худ ба худ мегуфт: “Чаро ин мардум бутҳои беҷонро мепарастанд ва чаро ҳоҷатҳояшонро аз онҳо мепурсанд”?
Олимони соҳаи педагогика бар ин назаранд, ки тарбия ба соҳаҳои гуногун ҷудо шуда, якеи он бо номи “Тарбияи синну солӣ” шинохта мешавад. Вазифаи ин соҳа аз он иборат аст, ки ҳар синну сол ба эътибори фарқи ҳолатҳои психологӣ-равонӣ барнома ва равишҳои ба худ хоси тарбиявӣ дошта, он барнома ва методҳо аз якдигар ба пуррагӣ фарқ мекунанд. Бар асоси ин назария, омода кардани барномаҳо, услубҳо ва асарҳои тарбиявӣ барои ҳар синну соле шарт ва зарур аст. Бояд эътироф кард, ки дар ҷомеаи мо майдони фаъолиятҳои тарбиявӣ аз ин гуна барномарезиҳо ва корҳои илмии нишонрас холӣ аст. Бале, бо дигар забонҳо ва дар дигар минтақаҳои дунё коршиносон дар ин соҳа корҳои назарӣ ва амалии хуберо анҷом додаанд, вале боз ҳам он чи барои мо тоҷикон зарур аст, ҳанӯз баҳсу талоши зиёд металабад. Агар наврасони ҷомеаи моро маҳрумтарин табақаи ҷомеа аз барномаҳои тарбиявӣ ҳисобем, шояд хато нагуфтаем. Ҳанӯз барои бо ғизои маънавӣ пур кардани руҳу равони онҳо корҳои хеле кам сурат гирифтааст. Барои мисол кадом рисолаҳои тарбиявӣ, китобчаҳои қиссаву ҳикоёти пурмаънову таъсирбахш ва филмҳои тасвирии кӯдаконаро метавон ном бурд, ки холигии ин соҳаро ба таври матлуб пур карда тавонад?! Ҳол он ки асарҳои дар гузашта аз тарафи донишмандону адибони форсу тоҷик оиди мавзӯъҳои тарбиявӣ таълифгашта камназиранд. Навиштаҳои Муслиҳуддин Саъдии Шерозӣ дар “Бӯстон” ва “Гулистон”, нигоштаҳои Абдурраҳмони Ҷомӣ дар “Баҳористон”, дурдонаҳои гаронбаҳои ҷамъовардаи Мавлоно Ҷалолиддин Балхӣ дар “Маснавии маънавӣ” ва дигар соҳибқаламони форсу тоҷик далели гуфтаҳои болост. Вале омилҳои зиёд сабаби дурӣ ва бехабарии аксари ҷавонон аз ин мероси пурғановат гаштааст. Бо камоли таассуф, майдони таълиф дар самти тарбияи насли наврас холӣ буда, пур сохтани он меҳнати зиёдеро талаб мекунад. Имрӯз бештари хурдсолони мо шефтаи тамошои филмҳои тасвирии “Маша ва хирс”, “Том ва Ҷеррӣ” ва ғайра ҳастанд, дар ҳоле ки он ғизои маънавие, ки мебояд аз хурдсолӣ ба вуҷуди тифл ворид гардад, аз ин филмҳои тасвирӣ ба даст намеояд. Ғайр аз ин ва аз ҳама муҳимтар тамошои ҳар гуна филмҳо ва хондани китобчаю рисолаҳои ҳикоёт ва афсонаҳо аз нигоҳи психологӣ-равонӣ ба ҳолати равонии кӯдак таъсири нек ё бади худро мегузорад. Бояд волидон ва мураббиҳо дар ин мавзӯъ аз эҳтиёти сахт кор гиранд. Аз ҷумлаи қоидаҳои соҳаи тарбия он аст, ки вақте чизеро аз касе мехоҳед манъ кунед, бояд ивазашро омода созед. Манъ кардан ва дар айни замон холӣ мондани зеҳн ва вақти шахс аз машғулият хатои ҷиддӣ аст.
Дӯстам Эмӣ ба ман гуфт: «Бисёр ҳамсинфонаш доранд». Духтари синфи дуюмаш чанд ҳафта боз исрор мекард, ки барояш як пиёлаи термосии Stanley бихаранд. «Ҳатто гуфт, ки бо пули худаш мехарад. Аммо кӯдаки ҳафтсола чӣ гуна бояд тамоми рӯз пиёлаи 40-унсиягӣ,
Бачаҳои азиз! Абдусалом Пирмуҳаммадзода Деҳотӣ аз адибони маъруфу маҳбуби мардуми мост. Ӯ 14 марти соли 1911 дар маҳаллаи Боғи майдони шаҳри бостонии Самарқанд дар оилаи ҳунарманд зода шудааст. Дар шаҳри Самарқанд хонда, дар шаҳри Душанбе кору эҷод
Як ҳайвони хушбурут, Ошиқи ширу қурут. Гурба Гарданкаҷи лабхалта, Хаммиёни думкалта. - Шутур Якто ҷуфти даҳанвоз, Иштиҳошон ба овоз. Гӯшҳо Аҷаб зебо хонача, Девори он аз химча. Қафас Сурху мазза шакарин, Ҷойи ӯ зери замин. Лаблабу Шаб ҳама
Замоне дар як деҳаи дурдасти кӯҳистон писараке бо як модари пираш зиндагонӣ мекарданд. Зиндагонии онҳо хеле фақирона буд. Дар бисоташон ҳамагӣ як гови пир доштанд. Шири онро мехӯрданд ва гоҳ-гоҳе фурӯхта орду равған ва қанду намак мехариданд. Писарак
Саидмурод Искандарӣ НИШОНА Модбузи чанбаршохи кабудчарангро дар хонаи Содиқино қариб ҳама дӯст медоштанд. Агар ба кампири Зебӣ барои ҳар сол дугоник зойиданаш маъқул бошад, ба набераи ҳаштсолааш Содиқҷон гапфаҳмию зиракии буз хеле маъқул буд. Аксар
Оҳуи шӯху масти ман, Бозӣ кунад ба дасти ман. Ҷомааш аз сӯзан пур, Хонааш аз деҳа дур. Парпеч дорад, кӯдак не, Риш дораду мардак не. Меҳмони бологузар, Аз ҳама гап бохабар. Ишкамаш мисли саноч, Папиросаш даҳ қулоч. Чил дугона, чил хоҳар, Қаду қомат баробар. Дар пас кӯҳи баланд, Шодона бозӣ доранд. Дар болои зинаҳо, Роҳ меравад хонаҳо. Мошин гӯям, мошин не, Ба ҷонваре қарин не, Шаб болояш бароям, Пагоҳӣ мефароям. Дар чӯлу айлоқу дашт, Мекунад ӯ сайру гашт. Зимистону тобистон Пӯстини гарм дорад он.
Ай писар, гар пештар гўӣ салом, Оташи дўзах шавад бар ту ҳаром. Фаридаддини Аттор Яке аз фазилатҳои неки инсонӣ, ки обрўву нуфуз ва манзалати ўро баланд мебардорад, ин гуфтани салом ба хурду бузург ва риояи одоби он мебошад. Пешиниён ин ҳусни одобро
МУРҒИ МАРҶОН Мо дорем мурғи марҷон, Мурғи базебу калон. Тоҷи сараш аз тилло, Болу параш хушҷило. Вай дорад дар пешона, Холҳои дона-дона. Ғуд-ғуд-ғуд-ғуд кунад он, Овозаш ғафси ларзон. Роҳравиаш бовиқор, Вай ҷонвари бовиқор. Майнаю
Рӯзе модар аз Ҷаҳонгир хоҳиш кард, ки аз саргаҳи ҷӯй об биёрад. Ҷаҳонгир бо дили нохоҳам гуфт: – Модарҷон, саргаҳи ҷӯйбор хеле дур аст. Обро аз поёни ҷӯй меорам. – Оби поёни ҷӯй ифлос аст, аз саргаҳ об биёр, – таъкид кард модар. Ҷаҳонгир ноилоҷ сатилчаро гирифта, аз ҳавлӣ баромад. Ҷаҳонгир ба мағозаи сари роҳ даромада, донаи офтобпараст, қанд ва як нӯшокӣ харид. Ба назди ҷӯйбор нишаста, аввал қанд хӯрду баъд донаи офтобпараст. Нӯшокиро қулт-қулт нӯшид. Пӯсти донаҳои офтобпараст, коғази қанду зарфи пластикии нӯшокиро ба селофан андохта ба ҷӯй ҳаво дод. Ҷаҳонгир каме дам гирам гуфта, дар назди ҷӯйбор дароз кашид. Оҳиста-оҳиста ба чашмонаш хоб омад. Садои аҷибе ба гӯшаш расид, чашмонашро нимроғ карду калон кушод. Болои сараш сӯзанаки азимҷуссае бол меафшонд. Ҷаҳонгир сахт тарсид. Сӯзанак ба сӯзанакҳои муқаррарӣ монанд набуд. Вай зоҳиран ба чархбол монанд буд. Сӯзанак болои сари Ҷаҳонгир давр мезаду давр мезад. Ҳар лаҳза аз зери болҳояш ашёи гуногун ба сӯйи Ҷаҳонгир мепартофт. Ашё партов буд. Ҷаҳонгир аз ин рафтори сӯзанак нороҳат шуда, гурехтанӣ шуд. Дар лаби ҷӯйбор ногаҳон пояш ба зарфпораҳо печиду афтод. Ҷаҳонгир ба чизе лағжиду ба сӯрохии пуробе печутоб хӯрда рафт. Ногаҳон Ҷаҳонгир худро миёни моҳиён дид. Гирдогирдаш моҳиён шино доштанд, моҳиёни аҷиб, калон-калон. Ӯ ба худ меандешид: «Чаро моҳиён ин қадар баднамуданд, оби дарё ҳам ғализу бадбӯй». Моҳиён пластикию селофанӣ буданд. Ин ҳолатро дида, Ҷаҳонгир ба воҳима афтод. Ӯ ин манзараро дидан намехост. Ҷаҳонгир ба гиря даромад. Тӯдаи моҳиён Ҷаҳонгирро печониданд. Бадани Ҷаҳонгир ба ларза даромад. Вай овозашро базӯр бароварда гуфт: – Ба шумо чӣ даркор? Аз ман чӣ мехоҳед? Яке аз моҳиҳо, ки пластикӣ буду ба назар сарвари моҳиён менамуд, бо эҳсоси ранҷиш гуфт: – Чаро шумо, одамон, обро ифлос мекунед? Барои чӣ ҳар гуна зарфҳои пластикиву тунука, селофан мепартоед? Мо шакли аслии худро гум кардем. Биё, мо бароят як чизро нишон диҳем. Моҳиҳо атрофи Ҷаҳонгирро печонда, ӯро ба саёҳати зери об раҳнамоӣ мекарданд. Ҷаҳонгир шинокунон аз сарвари моҳиён пурсид: – Маро ба куҷо мебаред? – Мо туро ба назди ҳамон ҷӯйборе мебарем, ки ифлос кардӣ. Шояд аҳволи моро бифаҳмӣ. Ба ин кор шояд дигар даст назанӣ. Ҳангоми шино ҳар гуна чизҳои ба об партофташуда ба сару тани Ҷаҳонгир мечаспиданд. Ҷаҳонгир худро дар доме ҳис менамуд, ба пояш селофан часпида буд, гӯшҳояшро зарфҳои тунука мехарошиданд. Ҷаҳонгир аз кори кардааш сахт пушаймон шуда буд. Дилаш ба ҳоли моҳиён сӯхт. Ҷаҳонгир як лаҳза ба онҳо монанд будани худро тасаввур кард: биниаш зарфи пластикӣ, чашмонаш сарпӯши пластикӣ, мӯйҳояш аз хошок пур, либосаш жандапораҳои селофанӣ, кулоҳаш пӯсти тухм. Шикамаш нимтарбузи бурида буд. Вай ба даҳшат афтод. Ҷаҳонгир бо тамоми овоз фарёд зад: – Намехоҳам! Намехоҳам! Мисли шумо будан намехоҳам! Ногаҳон аз куҷое пойафзоли даридаи резинӣ ба даҳонаш омаду писар хомӯш шуд. Моҳиён Ҷаҳонгирро ба соҳил бурданд. Соҳил пур аз партов буд: истакончаҳои коғазиву пластикӣ, коғазҳои ширинӣ, зарфҳои пластикӣ бо сарпӯшҳои парешон, халтаҳои селофанӣ, бастаҳои офтобпараст. Болои сараш ҳамоно сӯзанак парвоз мекард. – Чаро маро ором намегузорӣ? Бирав! Ба ҳолам гузор! Ҷаҳонгир якбора аз овози худаш бедор шуд. Ба атрофаш назар кард. Фаҳмид, ки ҳамаи ин хоб будааст. Оҳи сабуке кашид. «Хайрият, дар бедорӣ надидам», – ба худ гуфт ӯ. Вале хурсандие дар дилаш эҳсос накард. Вай аз саргаҳи ҷӯй оби тоза гирифта, ба хона баргашт. Ба модар хобашро ҳикоят кард. Модар ба писараш гуфт: Ҳар як хоб таъбире дорад. Писарам, аз ин хобат ибрат гир. Дар ҳар ҷо бепарвоёна гузоштани партов ё партофтани он ба ҳаёти ҳама, махсусан, ҷонварон, хатар дорад. Ҷаҳонгир рӯзи дигар бо чанде аз рафиқон ба назди ҳамон ҷӯй рафт. Онҳо бо худ халтаҳои калон, дастпӯшакҳои корӣ гирифтанд. Рафиқон якҷоя ҷӯйро аз хасу хошок, партовҳо тоза карданд. Халтаҳои селофанию зарф ҳои пластикиро дар борхалтаи калоне ҷамъ оварданд. Ҳама ҷо тоза шуд. Пас аз ин сокинони деҳа дар як моҳ ду маротиба ҷӯйбор ва атрофи онро тоза мекарданд. Ҷаҳонгир дигар барои об ба саргаҳи ҷӯй намерафт. Тамоми ҷӯй аз боло то поён поку зулол буд.
пиёдагардон бояд танҳо бо тарафи рости пиёдароҳа ҳаракат бикунанд, то ки ба дигар пиёдагардон халал нарасонанд. дар роҳҳои автомобилгарди берун аз маҳалли аҳолинишин бояд аз канори роҳ ба муқобили ҳаракати нақлиёт ҳаракат намуд, то ки шумо мошинро ва ронанда шуморо хуб дида тавонад. чорроҳа–ҷойи хавфноктарин дар роҳ ба ҳисоб меравад, бинобар ин аз чорроҳа танҳо бо гузаргоҳи пиёдагард ва ҳангоми сабз будани чароғаки пиёдагард гузаштан мумкин аст. пеш аз он ки кўчаро гузаред, аввал ба тарафи чап нигаред. Агар қисми мошингарди роҳ озод бошад, он гоҳ роҳро гузаред. Ҳангоми ба миёнаи (байни) роҳ омадан ба тарафи рост нигаред, агар дар наздикӣ нақлиёт набошад, он гоҳ роҳро боэҳтиёт гузаред. дар хотир дошта бошед, ки то 14- солагӣ бо велосипед ба роҳи мошингард баромадан манъ аст. велосипедрон ҳангоми ҳаракат бояд дастони худро аз рул (суккон) нагирад ва аз қафои мошинҳои ҳаракаткардаистода надорад. ҳеҷ вақт роҳро аз пеши мошини наздикомада давида нагузаред, чунки аз ҳама ронандаи ботаҷриба ҳам мошинро сари вақт боздошта наметавонад. дар назди роҳҳои автомобилгард бозӣ кардан мумкин нест. Барои бозӣ ҷойи махсус ҷудо карда шудааст.
Дар шаҳр ва маркази ноҳияҳо барои интиқоли мусофирон одатан автобусу троллейбусҳо ва автомобилҳои сабукрав хизмат мерасонанд. Барои аз хона то мактаб ва аз мактаб то ба хона бурдану овардани кўдакон автобусҳои махсус муқаррар карда шудааст. Дар шароити роҳҳои кўҳистони Тоҷикистон дар маҳалҳои аҳолинишин, ки гаштугузори нақлиёти мусофиркаш (автобусҳо) иҷозат дода намешавад, одамон ба воситаи нақлиёти боркаш, ки махсус барои интиқоли одамон таҷҳизонида мешавад, аз манзил ба манзиле расонида мешаванд. Ин гуна автомобилҳо бо аломати иловагии «Интиқоли кўдакон», ки шакли чоркунҷа дошта, дар дохили он сурати ду бачаи давидаистода акс ёфтааст, ишора карда шудаанд. Чароғҳои наздикбини ин гуна автомобилҳо бояд ҳангоми ҳаракат фурўзон бошанд. Кўдакону наврасон бояд аз канори роҳ, пиёдароҳа ё қафои (ақиб)-и автомобил аз зинапоя ба он савор шаванд. Ҳангоме ки ҳама ба дохили автомобил медароянд, бояд дар ҷойҳои нишаст биншинанд. Дар роҳ ҳангоми ҳаракат супоришҳои шахсони роҳбаладро бояд иҷро намоянд. Дар вақти ҳаракати нақлиёт аз ҷой хестан, дар болои девори бордон (бортҳо) нишастан, аз як ҷо ба ҷойи дигар гузаштан манъ аст. Аз автомобил танҳо аз тарафи пиёдароҳа фуромадан лозим аст. Бачаҳои азиз! Аз болои девори бордон (борт) ба қисми автомобилгарди роҳ ҷаҳидан ба ҳаёт ва саломатиатон хавфнок аст, чунки ба зери чархи мошини ҳаракаткунандаи дигар мондан мумкин аст.
Шароитҳои номусоидии обу ҳаво дараҷаи биниши ронандагон ва пиёдагардонро маҳдуд мегардонад. Масалан, ҳангоми фарорасии торикӣ ва боридани барфу борон шишаҳои пеши автомобилҳо хира шуда, ронандагон ашёи сари роҳро хуб дида ва дарк карда наметавонанд. Беҳтар он аст, ки хонандагон дар ҷузвдон ва сару либоси худ тасмачаҳои нургардон часпонанд, чунки ҳангоми ба он расидани равшании чароғи автомобил ронанда огоҳ мешавад, ки дар роҳ монеае вуҷуд дорад. Бачаҳои азиз! Ҳангоми фарорасии торикӣ ё номусоидии обу ҳаво дар ҷойҳои норавшани роҳ ба қисми автомобилгард набароед, чунки ронанда шуморо аз дурӣ дида ва дар ҳолати зарурӣ мошинро боздошта наметавонад. Дар вақти боридани барф дар роҳ ва шафати он бозӣ накунед, ҳаёти худро зери хатар нагузоред, зеро роҳ лағжонак мешавад ва сари вақт нигоҳ доштани мошин хеле мушкил ва ҳатто ғайриимкон мегардад. Бо ин коратон шумо ҳаёти худро зери хатар мегузоред.
Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон ба манзури ҳифзи ҳуқуқи кўдакон ва тарбияву камолоти дурусти онҳо тадбирҳои судманди давлатӣ ва чораҳои қонунӣ андешида шудаанд. Дар баробари дигар қонунҳо, барномаву консепсияҳои дар ин самт қабулшуда, инчунин, барои беҳтар
Дар аксар мавридҳо мактаббачагон гурўҳ шуда, ба театр, осорхона, намоишгоҳ ва сайру саёҳат мераванд. Дар чунин ҳолатҳо дар кўчаву роҳҳои автомобилгард чӣ гуна бояд ҳаракат намоянд? Пеш аз ҳама, бачаҳо бояд ба як ё ду қатор саф кашанд. Онҳоро шахсони мутасаддӣ роҳбаладӣ намоянд. Шахсони мушойиаткунанда аз пешу қафои қатор бо байрақчаҳои сурх дар даст ҳаракат мекунанд. Гурўҳ бояд аз тарафи рости роҳи пиёдагард ҳаракат кунад. Дар ҳолати набудани роҳи пиёдагард гурўҳ бояд ба ҳаракати воситаҳои нақлиёт халал нарасонида, аз канори роҳ ҳаракат намояд. Кўдакону наврасон бояд ҳангоми ҳаракати муташаккил (гурўҳӣ) супоришҳои шахсони мушойиаткунанда (роҳбалад)-ро иҷро намоянд. Бе иҷозати онҳо аз қатор набароянд. Ба кўдакону наврасон аз қатор баромадан ё ба дигар пиёдагардон халал расонидан манъ аст. Ҳангоми гузаштан аз гузаргоҳи пиёдагардон ҳатман ба ишораи чароғ ё нозири роҳ итоат намудан лозим аст. Шахсони мушойиаткунанда то роҳро пурра гузаштани гурўҳ ҳаракати мошинҳоро боз медоранд. Агар ҳаракат дар чорроҳа ё гузаргоҳ аз тарафи нозири роҳ танзим карда шавад, нозир то роҳро ба пуррагӣ гузаштани гурўҳ ҳаракати воситаҳои нақлиётро боз дошта, бехатарии кўдакону наврасонро таъмин мекунад. Бояд дар хотир дошт, ки ҳаракати муташаккил дар кўчаву роҳҳои автомобилгард шабона қатъиян манъ аст.
Бачаҳои азиз! Ҳар шахс дар овони хурдсолӣ велосипедсавориро дўст медорад. Дар навбати худ, велосипед низ ба воситаи нақлиёт мансуб буда, шахсе, ки онро идора мекунад, ронанда ҳисобида мешавад. Дар асоси талаботи «Қоидаи ҳаракат дар роҳҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон» танҳо пас аз синни 14-солагӣ наврасон метавонанд бо велосипед ба роҳи автомобилгард бароянд. Пеш аз ҳама, онҳо бояд одитарин талаботи қоидаи идора намудани велосипедро донанд, то ки сабабгори сар задани фалокат дар роҳ нагарданд. Пас, хурдсолони азиз, чунон ки огоҳ шудед, то синни 14-солагӣ бо велосипед ба роҳи мошингард баромадани шумо қатъиян манъ аст! Бинобар ин, то синни 14-солагӣ танҳо дар ҳавлӣ, майдон ва майдончаҳои варзишӣ велосипедсаворӣ кардан мумкин аст. Қоидаи ҳаракат дар роҳ амалҳои зерини ронандагони велосипедро манъ менамояд: – суккон (рул)-ро бо як даст дошта ҳаракат кардан; – интиқоли мусофирон, ба ғайр аз тифлони то 7- сола, дар нишастгоҳи иловагӣ, ки бо поймонак муҷаҳҳаз нест; – ҳаракат намудан аз қисми автомобилгарди роҳ дар сурате, ки дар канори роҳ пайроҳаи велосипедронӣ мавҷуд аст; – кашида бурдани велосипедҳо бо дигар воситаҳои нақлиёт.
Бачаҳои азиз! Барои чӣ автомобилро яку якбора боздошта намешавад? Барои он ки вазн ва суръати ҳаракати автомобил хеле зиёд аст. Вақте ронанда хавфро ҳис менамояду мошинро боздоштанӣ мешавад, як муддати муайян мегузарад. Ин муддат хеле кўтоҳ бошад ҳам, ҳаёти инсонро ҳал мекунад. Роҳе, ки автомобил ҳангоми монеаро дидани ронанда то ба пуррагӣ бозистодани он ҳаракат мекунад, изи тормоздиҳӣ меноманд. Дарозии он аз суръати мошин вобаста аст. Масалан изи тормоздиҳӣ ҳангоми 40км/с 13,1 м-ро ташкил медиҳад. Бинобар ин, мошини ҳаракаткунандаро яку якбора дар ҷояш боздоштан номумкин аст. Агар шумо роҳи автомобилгардро ба тарафҳо нигоҳ накарда, алалхусус дар ҷойҳое, ки барои гузаштани пиёдагардон манъ аст, аз пеши автомобили 12-15м наздикомада гузаред, он гоҳ рух додани фалокат ногузир аст. Ҳаргиз аз пеши автомобили наздикомада давида нагузаред, зеро ин хатарнок аст!
Бачаҳои азиз! Ҳодисае, ки бо иштироки ҳатто як воситаи нақлиёти дар ҳаракатбуда рух дода, боиси ҳалокат ё захмӣ шудани одамон, зарар дидани воситаҳои нақлиёт ва дигар иншоотҳо мегарданд, фалокати роҳу нақлиёт номида мешавад. Чунин ҳодисаҳоро метавон фалокати роҳу нақлиёт номид: – ба ҳам бархўрдани воситаҳои нақлиёт; – пиёдагардро зер кардани воситаи нақлиёт; – бархўрдан ба монеаҳои канори роҳ, яъне симчўб, нақлиёти дар роҳ истода ва ғайраҳо. Фалокати роҳу нақлиёт ҳам бо айби ронандагон ва ҳам бо айби пиёдагардон метавонад ба амал ояд. Ронандагон ҳангоми бо суръати тез ҳаракат кардан, ба ронандаи дигар роҳ надодан, қоидаи гузаштан аз чорроҳаро риоя накардан, ҳангоми сурх будани чароғи роҳнамо гузаштан, дар ҳолати мастӣ идора намудани воситаи нақлиёт ба фалокати роҳу нақлиёт дучор меоянд. Фалокатҳои роҳу нақлиёт инчунин бо сабабҳои аз тарафи пиёдагардон вайрон кардани қоидаҳои ҳаракат ба амал меоянд. Масалан, агар пиёдагард роҳро аз ҷойҳое, ки барои гузаштан манъ аст ё ҳангоми сурх будани чароғи роҳнамо гузарад яку якбора аз паси монеаҳо ба қисми мошингарди роҳ барояд, аз пеши мошини наздикомада давида гузарад. Инчунин ҳангоми дар қисмати автомобилгарди роҳ бозӣ кардани кўдакону наврасон рух додани фалокати роҳ аз эҳтимол дур нест.
Бачаҳои азиз! Ҳангоми сайругашт дар кўчаҳо мошинҳоеро, ки сигналҳои (бонги) овозӣ ва чароғҳои милтосии сурху сабз доранд ва бо суръати тез ҳаракат менамоянд, мушоҳида кардаед. Ин автомобилҳо аз хадамоти оташнишонӣ, ёрии таъҷилии тиббӣ ва милитсия мебошанд. Автомобили хадамоти оташнишонӣ ё сўхторхомўшкунӣ ранги сурх дорад, чунки ин ранг диққатҷалбкунанда мебошад. Дар паҳлуи дарҳои кабинаи ин мошинҳо рақами «01» навишта шудааст, ки ин рақами телефони хадамоти оташнишонӣ мебошад. Мақомоти корҳои дохила, яъне «милитсия» низ аз чунин автомобилҳои махсус истифода мебарад. Ранги ин автомобилҳо сафед ё зард буда, навиштаҷоти «милитсия» доранд. Дар паҳлуи дарҳои кабинаи ин мошинҳо рақами «02» навишта шудааст. Дар болои онҳо чароғҳои милтосии рангашон сурху кабуд ва сабз васл шудааст. Автомобилҳои хизматии Бозрасии давлатии автомобилӣ (БДА) низ ба қатори мошинҳои таъйиноти махсус дохил мешаванд. Ин автомобилҳо ҳангоми ба ҷойи ҳодиса шитоб доштан, мушойиати корвони мошинҳои меҳмонони олиқадр ва қатори мошинҳое, ки одамонро мекашонанд аз сигналҳои овозии махсус ва чароғҳои милтосӣ истифода мебаранд. Ба қатори автомобилҳои таъйиноти махсус автомобилҳои мақомоти тандурустӣ низ дохил мешаванд. Инҳо автомобилҳои «Ёрии таъҷилии тиббӣ» мебошанд, ки ранги сафед дошта, дар паҳлуҳояшон тасмаи сурх ва рақами «03» кашида шудааст. Агар чунин автомобилҳо сигналҳои овозӣ ва чароғҳои милтосияшонро ба кор андохта бошанд, пиёдагардон ва ронандагони дигар воситаҳои нақлиёт вазифадоранд, ки ба онҳо роҳ диҳанд, то ки онҳо ба ҷойи ҳодиса сари вақт расида тавонанд. Пиёдагардон бояд қисми автомобилгарди роҳро зуд озод намуда, ба канори роҳ ва ё роҳи пиёдагард бароянд.
Дар асоси талаботи ҳаракат дар роҳ мусофирон уҳдадоранд, ки: ба воситаи нақлиёт савор шудан ва аз он фуромаданро аз тарафи пиёдароҳа ё канори роҳ ва танҳо баъди пурра бозистодани воситаи нақлиёт анҷом диҳанд; нақлиёти мусофиркашро танҳо дар истгоҳҳо ва дар ҳолати набудани онҳо нақлиётро берун аз қисми автомобилгарди роҳ, дар канори роҳ интизор шаванд; аз тирезаҳои автобусҳо кашол нашаванд; ба нақлиёти мусофиркаш, яъне автобусу троллейбусҳо аз дари қафо савор шуда, аз дари пеш фуроянд; ҳангоми ҳаракат дари нақлиёти мусофиркашро худсарона накушоянд. бачаҳо дар дохили автобусу троллейбус бояд боинтизом бошанд, ба пирону калонсолон роҳу ҷой диҳанд, бозиву мағал накунанд ва аз тирезаҳо дасту сарашонро берун набароранд. Истгоҳҳо дар наздикии гузаргоҳҳои зеризаминӣ, пиёдагард ва чорроҳаҳо ҷойгиранд. Бинобар ин, аз нақлиёт фуромада, то чорроҳа ё гузаргоҳ рафта, роҳро танҳо аз он ҷо гузаштан лозим аст. Баъди фуромадан аз нақлиёти мусофиркаш роҳро бояд аз гузаргоҳ ва дар ҳолати дар наздикӣ набудани гузаргоҳ аз тарафи қафои автомобил гузаранд.
Бачаҳои азиз! Шумо борҳо дар кўчаву роҳҳои автомобилгард троллейбусу автобусҳои хурду калон ва гуногунро дидаед, ки мусофиронро ба манзил мебаранд. Чунин воситаҳои нақлиёт воситаҳои нақлиёти мусофирбар номида мешаванд. Онҳоро дар ҷойҳои махсус, истгоҳҳо, ки аз сатҳи роҳ каме баландтар ҷойгиранд ва барои мусофирон нисбатан ҷойи бехавфанд, интизор шудан лозим аст. Дар сурати мавҷуд набудани истгоҳ нақлиёти мусофиркашро берун аз қисми мошингарди роҳ, канори роҳ интизор шудан лозим аст. Ҳаргиз дар рўйи роҳ, яъне қисми мошингарди роҳ истода, нақлиётро интизор шудан мумкин нест. Мусофирон ба автобус ё троллейбус бояд бонавбат савор шаванд: аввал пирону калонсолон, занон, баъд наврасон. Занҳои кўдакдор бояд аз дари пеш савор шаванд. Дар даруни автобус ё троллейбус бозиву мағал кардан ё дасту сари худро аз тирезаҳои он берун баровардан мумкин нест. Ба пирону калонсолон ва занҳое, ки кўдаки хурдсол доранд, бояд ҷой диҳем.
Тавре ки шумо мушоҳида кардед, тамоми намуди автомобилҳо, чӣ боркашу сабукрав ва чӣ мусофиркаш (автобусу троллейбус) чароғи нурафкани гуногунранг доранд. Дар пеши мошинҳо чароғҳо ранги сафед ва зард, дар қафо ранги сурх ва зард доранд. Чароғҳои калони сафеди пеши автомобилҳо барои шабона равшан намудани роҳ хизмат мекунанд. Чароғҳои сурхи ақиби автомобилҳо ҳангоми фурўзон шудан боздоштани воситаи нақлиётро нишон медиҳанд. Ин чароғҳо барои чӣ хизмат мекунанд? Ронандагон ба воситаи ин чароғҳо ронандагони дигар ва пиёдагардонро аз амали худ пешакӣ огоҳ месозанд. Агар чароғҳои зарди чашмакзананда аз тарафи чапи пешу қафо фурўзон шаванд, ин чунин маънӣ дорад, ки ронанда автомобили худро ба тарафи чап мегардонад. Агар чароғи зарди чашмакзанандаи тарафи рост фурўзон шавад, он гоҳ мо пай мебарем, ки ронанда автомобили худро ба тарафи рост гардондан мехоҳад.
Он шаб Амин хеле хастаҳол буд. Ӯ ба ҷойгаҳаш рафт ва зуд хобаш бурд. Амин дар хоб табассум мекард. Ӯ хоб медид, ки кайҳоннавард шудааст: як кайҳоннаварди хурд – бо либоси сабз ва як кулоҳи сафед. Ӯ дар осмон парвоз мекард. Наздики абрҳо, наздики парандаҳо. Кайҳоннаварди хурдакак мехост тамоми дунёро бигардад. Ӯ аз болои кӯҳҳо, ҷангалҳо, дарёҳо ва шаҳрҳо парвоз кард. Парвоз дар осмон хеле зебо буд. Кайҳоннаварди хурдакак ба болои абрҳо рафт. Ӯ ба кураи Замин нигоҳ кард. Кураи Замин хеле хурд буд: мисли тӯби кабуд ранг. Сипас, кайҳоннаварди хурдакаки мо ба сӯйи кураи Моҳ рафт. Моҳ мисли Замин гирд ва аз Замин хурдтар буд: мисли тӯби сафеди бисёр хурд. Кайҳоннаварди ҷасур ба сӯйи Офтоб сафар кард. Офтоб хеле гарм буд. Нури он хеле зиёд буд. Офтоб аз кураи Замин хеле бузургтар буд: мисли як тӯби зарди калон. Кайҳоннаварди хурдакак ба сӯйи ситораҳо парвоз кард. Ситораҳо мисли Офтоб нуронӣ буданд. Онҳо хеле зиёд ва аз кураи Замин хеле дур буданд. Кайҳоннаварди хурдакак мехост ба охири осмон бирасад. Ӯ рӯзҳову шабҳо парвоз кард. Ӯ аз кураи Замин хеле дур шуда буд, вале кайҳоннаварди хурдакак натавонист ба охири осмон бирасад. Модари Амин ба хона даромад. Ӯ Аминро бедор кард. Амин ба осмони кабуд нигоҳе кард. Ӯ ба худаш гуфт: «Ба ростӣ, осмон чӣ қадар бузург аст!» Дориюши Содиқӣ ва Фотимаи Надофӣ
Парламенти Озарбойҷон дар хониши сеюм ба Кодекси ҳуқуқвайронкунии маъмурӣ, инчунин қонунҳои «Дар бораи ахбор, паҳн ва ҳифзи ахбор» ва «Дар бораи ҳифзи кӯдакон аз маълумоти зараровар» тағйирот қабул кард. Тибқи ин тағйирот, шахсони то 16-сола дигар ҳаққи
Фарзона ва аҳли оилаи онҳо ба деҳаи дигар кӯчиданд. Шароити зисти онҳо бад буд ва сатилҳои об бесарпӯш дар замини ошхона нигоҳ дошта мешуданд. Бародари хурдии Фарзона ташна монда буду аз ҳама илтимос мекард, ки ба ӯ об диҳанд, вале ҳеҷ кас ба вай аҳамият
Чароғаки раҳнамо Дорад ҳар як гузаргоҳ, Ҳар се ранги банураш Ба мо нишон диҳад роҳ. Ранги сабзи чароғак Мекушояд ба мо роҳ. То нашавад фурӯзон, Нагузар аз гузаргоҳ! Ранги сурхи чароғак «Гӯяд», ки нашав роҳӣ. Ранги зардаш аз хатар Диҳад ба мо
ХУБ АСТ ИН ВА Ё БАД? Аз мактабам биёям, Нушида қандчоям, Коре иҷро намоям, Хуб аст ин ва ё бад? Ёд накарда тубам, Ҳавлиро тоза рубам, Кашки нуворй кубам, Хуб аст ин ва ё бад? Аз ақиби модарам Гиря кунад додарам, Куча тамошо барам, Хуб аст ин
Шутурмурғ парандаи биёбонист. Басо бузургҷусса мебошад. Дар бораи ин мурғи аҷиб боз чӣ медонем? Аҳа, тухмаш калон аст – баробари сари як кӯдак! Боз чӣ? Ба ин савол олими машҳур Набӣ Қодиров ҷавоб додааст. Як ҷавоб не, ҷавоби бисёр, бисёри аҷиб. Ин
Яке аз амалҳои савоб дар байни мардуми мусалмон ниҳол шинондан аст. Зеро аз ҳосили он парандаҳо, кўдакон ва мардуми зиёде истифода мекунанд. Илова бар ин, агар дарахт дар сари роҳ бошад, сояи он мусофирону роҳгузаронро аз нурҳои сўзони офтоб паноҳ
ПАЗМОНӢ Бузаки навзоди мо Дар ҳавлӣ танҳо мондаст Очабузро акоям Саҳар ба чаро рондаст. Аз ин сабаб бузича Ҳар дам маъас мекунад Бегоҳ очабуз ояд, Маъасаш бас мекунад. Модарам ба кор равад, Ман ҳам мешудам гирён. Модарам аз кор ояд, Ман ҳам
Кушо - кушо болу парак, Биё - биё, кабӯтарак. Нишин - нишин, ки ман ба ту Диҳам - диҳам дони сарак. Бигир - бигир ғизои худ, Бихӯр - бихӯр тозатарак. Бипар - бипар зи дасти ман Аз ин барак ба он барак. Марав - марав ба ҷои дур, Машав -
Барномасозӣ
Олами Афсонаҳо
Ахбор
Дунё