МавзӯъАдабиёт
Мақолаҳои ин маҷмӯа, ки дар 25-30 соли охир таълиф шудаанд, масоили гуногуни омӯзиши аҳвол ва осори Мирзо Абдулқодири Бедилро дар бар мегиранд.
Ин китоб маҷмӯаи ҳикояҳои нависанда Қурбон Алӣ буда, барои хонандагони сини калони мактабӣ пешбинӣ шудааст. Қаҳрамонони ҳикояҳо асосан занону духтарон буда, зиндагӣ ва таассуроти онҳоро тасвир мекунанд.
Ҳангоме ки аз умри Абуалӣ чор солу чор моҳу чор рӯзу чор соат гузашт, тахтаи таълимро ба дасти ӯ супурданд ва он кӯдаки покниҳоду баландистеъдодро ба омӯзиши ҳарфу нуқтаҳо машғул сохтанд. Аз ҳамон рӯз ӯ ба роҳи илмомӯзӣ қадам гузошт ва ба кӯшишу заҳмат пардохт. Нахуст устод ҳарфҳои бистуҳаштгонаи алифбои арабӣ ва тарзи пайвастани онҳоро ба якдигар ба ӯ омӯзонд. Нақл мекунанд, ки Абуалӣ бо чунон суръат ва истеъдоди фавқулода ҳарфҳоро аз худ кард, ки аз ҳарфи «бо»-и аввали «Бисмиллоҳ» то ҳарфи «син»-и охири сураи «Нос» дигар ба омӯзиши алифбо эҳтиёҷ надошт. Ӯ дар муддати як сол Қуръони каримро бо ҳафт қироат аз худ кард ва ба нозукиҳо, қоидаҳо ва тарзҳои гуногуни қироати ҳафтгона ошно гардид. Ҳамчунин, ҷойҳои дурусти таваққуф ҳангоми қироат, тарзи талаффузи калимаҳо ва адои саҳеҳи ҳарфҳоро ба хубӣ омӯхт. Дар васфи маҳорати ӯ гуфтаанд: *Гардид дар фунуни қироат ба эҳтимом, Ҳам Осимулқавоиду ҳам Нофеъуланом.* Абуалӣ оятҳои Қуръонро мувофиқи фармони Худованд: «Ва раттили-л-Қуръона тартило» — яъне «Қуръонро бо тартиб ва оҳистагӣ бихон» — бо чунон фасоҳат, равонӣ ва риояи қоидаҳои таҷвид тиловат мекард, ки гӯё ҳар калима гавҳари гаронбаҳоест, ки аз даҳони ӯ берун меояд. Ӯ ҳарфҳоро бо тамоми махраҷҳои худ чунон дуруст ва зебо талаффуз мекард, ки гӯё фариштагони осмон низ аз шунидани қироати ӯ ба ваҷд меомаданд ва ба ҷойи ҳамду тасбеҳ ӯро таҳсину офарин мегуфтанд. Абуалӣ каломи Худовандро бо овози хуш ва оҳанги дилнишин қироат мекард. Гӯё маънои ҳадиси «Ман лам ятағанна бил-Қуръони фалайса миннӣ» — «Ҳар кас Қуръонро бо овози хуш нахонад, аз мо нест» — дар қироати ӯ таҷассум меёфт. Овози фораму таъсирбахши ӯ ба андозае дилҳоро тасхир мекард, ки гӯё аз бузургу кӯчаки Ироқи Арабу Аҷам нолаву навои ошиқона бармехост. Дар васфи овози дилнишини ӯ гуфтаанд: *Ҷону дил аз нағмаҳояш рӯҳу лаззат ёфтӣ, Синаро баҳҷат фузудӣ, рӯҳ роҳат ёфтӣ.* Пас аз он Абуалӣ аз машғулиятҳои кӯдакона рӯй гардонда, тамоми кӯшишу ғайрати худро ба омӯзиши илм равона сохт. Ӯ ба омӯхтани наҳв, сарф ва дигар илмҳои замонаш пардохт. Ҳангоме ки ба омӯзиши илми сарф машғул шуд, ба сабаби истеъдоди фавқулода ва зеҳни равшанаш қоидаҳои онро бо осонӣ аз худ мекард. Табиати ӯ аз каҷравӣ ва иштибоҳ дур буд ва шавқу рағбаташ ба дониш рӯз ба рӯз бештар мегардид. Ҳар қадар илм меомӯхт, ҳамон қадар муҳаббаташ ба дониш меафзуд ва кӯшишаш дучанд мешуд. Абуалӣ вақти таҳсилро аз вақти истироҳат ҷудо карда буд. Ӯ соатҳои арзишманди умрашро беҳуда намегузаронд ва ҳамеша ба омӯзишу таҳқиқ машғул мешуд. Барои дарс хондан ба амру наҳй ва таъкиди устод эҳтиёҷ надошт, зеро худ бо шавқу ҳаваси зиёд дар пайи илмомӯзӣ буд. Ҳеҷ гоҳ зарурате пеш намеомад, ки муаллим ӯро ба хондан маҷбур созад ё барои танбалӣ сарзаниш кунад. Ӯ қоидаҳои илми сарфро чунон амиқ омӯхт, ки ин дониш гӯё ҷузъи табиати ӯ гардида буд. Дар шинохти решаи калимаҳо, тарзи тағйир ёфтани онҳо, ҳарфҳои аслӣ ва зиёдатӣ ва дигар қоидаҳои забони арабӣ ба дараҷаи баланди маҳорат расид. Ба таъбири муболиғаомези муаллиф, маҳорати ӯ ба ҳадде буд, ки донишмандони гузаштаи илми сарф дар баробараш гӯё нопадид мешуданд. Абуалӣ дар миёни ҳамсолони худ ба тарозуи забони арабӣ монанд буд: ҳамон гуна ки тарозу вазни чизҳоро муайян мекунад, ӯ низ метавонист дурустиву нодурустии калимаҳо ва қоидаҳои забонро аз ҳам фарқ намояд. Дар ситоиши донишу маҳорати ӯ чунин гуфтаанд: *Ба илми сарф гардид ончунон комил, ки дар пешаш Намудӣ Сибвайҳ аз аҷз монанди бузи Ахфаш.* Яъне Абуалӣ дар илми сарф чунон устод гардида буд, ки шоир аз рӯйи муболиға ҳатто Сибвайҳ — донишманди бузурги забони арабиро — дар баробари ӯ оҷиз тасвир мекунад. Ин ҳама аз истеъдоди баланд, шавқи беандоза ба дониш, кӯшиши пайваста ва қадршиносии вақт дарак медиҳад.
АБДУСАМАДИ МУЛЛО. Китоби дарсии мазкур иқдоми тоза дар низоми таҳсилот буда, асосҳои методологӣ, тарзи ташкил ва баргузории тадриси адабиёти тоҷикро равшан намудааст. Дар он равиш ва усулҳои навини тадриси адабиёти тоҷик барои омўзгорон ва толибилмон пешкаш гардида, дар ҷараёни таълим ва омўзиши фанни адабиёти тоҷик ба омўзгорон ва донишҷўён раҳнамойи муфид мебошад.
Ин китоб ҷилди дуввуми маҷмӯаи «Намунаҳои насри бадеии форсу тоҷик» буда, осори баргузидаи насрии адабиёти классикии форсу тоҷикро дар бар мегирад. Он барои омӯзиши таърих ва намунаҳои беҳтарини насри бадеӣ пешбинӣ шудааст.
Дар ин китоб намунаҳои беҳтарини насри бадеии классикӣ ва осори ривоятии форсу тоҷик гирд оварда шудаанд. Маҷмӯа ба хонандагон имкон медиҳад, ки бо осори гаронбаҳои адабиёти пешин ошно гарданд.
Китоб ба ҳаёт ва фаъолияти адабию илмии олими барҷастаи тоҷик Расул Ҳодизода бахшида шудааст. Дар он мақолаҳо ва хотираҳои ҳамкорон ва шогирдон гирд оварда шудаанд.
МУБОРАК БОД, БАЧАГОН! Республикаи мо, Меҳрубон Тоҷикистон Қадам биниҳодааст Ба қуллай шаст. Шоҳиди тавлиди онам, Хоҳед агар шунидан Нақламро, Наздик оед, Азизони ман. ДАР ДАРВОЗАИ ШАРҚ Дар фазои беканор Чун барқ Мужда рахшид, Ки
Модарро эҳтиёт ва эҳтиром кунед, дӯст доред, ки онҳо сарчашмаи муҳаббати ҷовидонаанд. Юсуфҷон Аҳмадзода Шип-шип... Шип-шип... Ба гӯшам шарфаи по мерасад, шарфаи форам. Гоҳ аз дур ва гоҳ аз наздик. Ман гӯш бар он медиҳам. Шип-шип... Шип-шип...
Китоб андешаҳо ва суханҳои бузургону донишмандони ватанию хориҷиро оид ба мақому манзарат ва зебоии забони тоҷикӣ گرد آورӣ кардааст. Дар он аҳамияти забон ҳамчун омили асосии рушди фарҳанг ва тафаккури миллӣ таъкид шудааст.
Китоби бадеӣ дар бораи рӯйдоду мушкилоти ҳаёти одамон ҳикоят мекунад. Ин асари адабӣ тасвири воқеаҳои гуногуни ҷомеаро дар бар мегирад.
Солҳои охир таълифи китобу дастурҳои нави таълимӣ бо шеваи ҷадид, ки ба низоми муосири таҳсилот ҷавобгӯ бошад, муттасил рӯи кор омада истодааст. Дастури таълимии доктори илмҳои педагогӣ, профессор Абдулбоқӣ Нуров таҳти унвони “Методикаи корҳои тарбиявӣ
(Бахшида ба 90-солагии Муъмин Қаноат) Ҷиҳати муҳими масъалаи матраҳшаванда дар адабиёти муосири тоҷик, Муъмин Қаноат аз шогирдони асил ва ворисияти адабӣ, шинохти эҷодкорон ва дастпарвари мактаби адабии устод Мирзо дарёфти чеҳраҳои соҳибистеъдод аз
Тавсиф зинаи нахустини тахайюли шоирона буда, идроки зебоишиносии шахсиятро таҷассум мекунад. дар бораи омӯзиши улуми балоғати суннатӣ, махсусан, тавсиф профессор Х. Шарифов чунин навиштааст: «… асоси ҳамаи образҳо ва тасвирҳои фаҳлавиёт, шеъру тарона ва
Дар ҳамин маврид Абдураҳмони Ҷомӣ Шайх Аттор дар самои адабиёти форсу дар «Нафаҳот-ул-унс»-и худ ёдовар тоҷик чун ситораи тобнокест, ки осори шудааст: безаволаш хазинаи гаронбаҳои адабиёти Гирди Аттор гашт Мавлоно, Шарқро зиннат бахшидааст. Шарбат аз
Ақл гӯяд: "Шаш ҷиҳат ҳадд асту берун роҳ нест", Ишқ гӯяд: "Роҳ ҳасту рафтаам ман борҳо" Ин байти зебои Мавлоно Ҷалолуддини Румӣ яке аз маъруфтарин байтҳост, ки муқоисаи “ақл” ва “ишқ”-ро ба таври рамзӣ нишон медиҳад. Агар мо ин байтро ба
Покбозон ҳама наззораи он рӯй кунанд, Ростон майл бад-он қомати дилҷӯй кунанд. Ғамзаҳоро макун ангез паи ғорати дин, Кофиронанд, мабодо, ки бад-ин хӯй кунанд, Чун хати сабзи ту нозук натавонанд навишт, Хушнависон ба масал гар қалам аз мӯй
Зулайхо низ образи мусбат ва намунавист, ки қиёс надорад. Ӯ ҳанӯз Юсуфро(а) дар хоб дида ошиқ мешавад ва аз пайи ана ҳамин орзуяш ҳастии худро ба гарав мегузорад. Вайро ғайри хоҳиш ба Азизи Миср хонадор мекунанд, вале ӯ устувориро якумрӣ нигоҳ медорад.
Образҳои достон низ хеле ҷолибанд. Ду образи марказии асар-нақшхои Юсуф (а) ва Зулайхо аст. Образҳои фаъоли дигар Яъқуб(а), хоҳари бузурги Яъқуб(а), ки ӯ низ сидқан Юсуфро (а) ҳамчун модар дӯст медорад ва ҳастиашро бе ҳастии бародарзодааш тасаввур карда
Нахли баёни фазилати ишқ бастан ва шохчаи оғози сабаби назми китоб ба он пайвастан Дили фориғ зи дарди ишқ дил нест, Тани бедарди дил ҷуз обу гил нест. Зи олам рӯят овар дар ғами ишқ, Ки бошад оламе хуш олами ишқ. Ғами ишқ аз дили кас кам мабодо, Дили
Дастаи гул аз чамани фазоили сухан чидан ва риштаи тамом сабаби назми китоб бар он печидан. Сухан дебочаи девони ишқ аст, Сухан навбоваи1 бӯстони ишқ аст. Хирадро кору боре чун сухан нест, Ҷаҳонро ёдгоре чун сухан нест. Ба олам ҳар чӣ аз навву куҳан
Шоир ёде аз пайғамбарон намуда: Одам, Шис, Идрис, Нӯҳ, Халилуллоҳ, Исҳоқ, Яъқуб, Юсуф, ки ёздаҳ бародар дорад, дар ибтидо зикр мекунад. Баъд аз ҳамин лаҳза достон оғоз мешавад, ки чун Яъқуб(а) аз Шом ба Канъон омаду муқимӣ шуд, завҷааш фарзанди
Шояд дар олам мисли қиссаи «Юсуф ва Зулайхо» қиссаи ҷонгудозу ҷигарсӯзе набошад, зеро ба таъсирнокии ин қисса китобҳои муқаддаси «Таврот» ва ба хусус «Қуръон» таъсири бештаре зам намуд ва баъд ба эҷоди бадеъ роҳ ёфт. Маснавии «Юсуф ва Зулайхо» асари ишқӣ
Ин достон сеюмин достони «Ҳафт авранг»-и Ҷомӣ буда, он дар пайравии «Махзан-ул-асрор»-и Низомӣ ва «Матлаъ-ул-анвор»-и Хусрави Деҳлавӣ навишта шудааст. Ҳамчунон ки аз номи маснавӣ пайдост, асар ба Хоҷа Аҳрор эхдост ва дар баҳри сареъи мусаддаси матвии
Эй шаби уммеди маро моҳи нав! Дидаи бахтам ба ҷамолат гарав. Аз паси сӣ рӯз барояд ҳилол, Рӯй намудӣ ту пас аз шаст сол. Соли ту чор аст ба вақти шумор, Чори ту чил боду чилат бод чор... Мекунам аз хомаи ҳикматнигор Баҳри ту ин номаи ҳикмат нигор. Гарчи
Дар ишорат ба ишқ, ки шӯри он намаки хони ҷигархӯрон аст ва ҷароҳати он роҳати ҷони дилфигорон Равнақи айёми ҷавонист ишқ, Мояи коми ду ҷаҳонист ишқ. Майли таҳаррук ба фалак ишқ дод, Завқи таҷарруд ба малак ишқ дод. Чун гули нон бӯи таашшуқ гирифт, Бо
Яке аз шевотарин достонҳои адабӣ-ишкии форс-тоҷик, ки дар зарфи панҷ карни охир мавриди таваҷҷуҳи доимии аҳли адаб будааст, маснавии «Саломон ва Абсол»-и Нуриддин Абдураҳмони Ҷомӣ мебошад. Достони «Саломон ва Абсол», ки матни чопи он соли 1913
Ишорат ба он ки мурод аз ин қисса сурати қисса нест, балки мақсуд аз он маънии дигар аст, ки баён карда хоҳад шуд. Бошад андар сурати ҳар қиссае, Хӯрдабинонро зи маънӣ ҳиссае. Сурати ин қисса чун итмом ёфт, Боядат аз маънии он ком ёфт. Вазъи инро
Маснавии мазкур достони чаҳоруми «Ҳафт авранг» буда, дар баҳри Рамали мусаддаси махбуни махзуф ё мақсур навишта шуда, аз 2885 байт иборат аст ва таълифи он соли 1482 иттифоқ афтодааст. Шоир ба хусус дар васфи сухан хеле ҷаҳд кардааст ва муқаддас будани
Рӯзе Ҷомӣ аз назди бозор мегузашт. Дар роҳ дид, ки гурӯҳе аз шогирдон бо устоди худ баҳс доранд. Онҳо аз Ҷомӣ хоҳиш карданд, ки ба баҳси онҳо ҳукм диҳад. Яке аз шогирдон бо ифтихор гуфт: — Эй устоди бузург, ман тамоми китобҳои илмиро хондаам ва дигар чизе намондааст, ки надонам! Ҷомӣ бо табассум ба ӯ нигарист ва гуфт: — Пас, бигӯ, чи чиз аз ҳама душвортар аст? Шогирд каме андешид ва гуфт: — Аз ҳама душвортар — фаҳмидани илми осмон аст. Ҷомӣ оромона гуфт: — Не, фарзанд, аз ҳама душвортар — фаҳмидани худи инсон аст. Агар касе худро шиносад, тамоми оламро мешиносад. Он гоҳ рӯ ба шогирдон оварда гуфт: — Илм на танҳо донистани китобҳост, балки одоб, хулқ ва шинохти нафс ҳам илмест. Он шогирд сар ба зери по андохт ва аз он рӯз фурӯтану хоксор гашт. Панд аз ривоят: “Касе, ки худро шиносад, ҷаҳони маъниро фаҳмида метавонад.” Илм бе одоб — чароғест бе нур.
Ҳенри Моссе дар донишгоҳи Сурбании Фаронса дар робита ба адабиёти форсӣ чунин гуфтааст: Ман умрамро вақфи адабиёти форсӣ кардам ва барои ин, ки ба Шумо, устодон ва равшанфикрони чаҳон бишносонам, ки ин адабиёти аҷиб чист, чорае надорам ҷуз ин, ки ба муқоиса бипардозам ва бигӯям, ки адабиёти форсӣ бар чор сутуни аслӣ устувор аст: Фирдавсӣ, Саъдӣ, Ҳофиз ва Мавлоно Ҷ.Балхӣ Фирдавсӣ ҳамсанг ва ҳамтои Ҳумери юнонӣ аст ва бартар аз ӯ... Саъдӣ Анатол Франси файласуфро ба ёди мо меорад ва донотар аз ӯ Ҳофиз ба Гётеи олмонӣ қобили қиёс аст, ки ӯ худро шогирди Ҳофиз ва зинда ба насиме, ки аз ҷаҳони ӯ ба машомаш расида, мешуморад... Аммо, Мавлоно Дар ҷаҳон хеч чеҳраеро наёфтам, ки битавонам Мавлоноро ба ӯ ташбеҳ кунам, ӯ ягона аст ва ягона боқӣ хоҳад монд. Ӯ фақат шоир нест, балки бештар ҷомеашинос аст ва бавижа равоншиносе комил, ки зоти башар ва Худовандро дақиқ мешиносад. Қадри ӯро бидонед ва ба василаи ӯ худро ва Худоро бишносед ва ман агар то поёни умрам дигар ҳарфе назанам, ҳамин чанд ҷумла бароям кофӣ аст.
Барномасозӣ
Олами Афсонаҳо
Ахбор
Дунё
