Дунё
Ҷаҳон пур аз мӯъҷизаҳо ва зебоиҳои нотакрор аст. Сайру гашт ба мо имкон медиҳад, ки фарҳангҳои навро омӯзем, одамони гуногунро бишиносем ва ҷаҳонбинии худро васеъ кунем. Ҳар як гӯшаи дунё қиссаву таърихи хоси худро дорад. Саёҳат на танҳо ҷисми моро истироҳат медиҳад, балки рӯҳу равони моро низ бо хотираҳои фаромӯшнашаванда ва эҳсосоти нав бой мегардонад.
Хоксорӣ
Мегӯянд, ки як шогирд бо устоди худ ба боғе даромаданд. Дар он ҷо дарахтон пур аз мева буданд. Шогирд бо ҳайрат гуфт: – Устод, чаро баъзе дарахтон сарбаланд истодаанд, вале баъзеашон сархаманд? Устод бо табассум ҷавоб дод: – Бингар, фарзанд, дарахте, ки мева надорад, сарбаланду ғурурнок меистад. Аммо дарахте, ки пур аз мева аст, аз вазни меваҳояш сар хам мекунад. Сипас афзуд: – Инсон низ чунин аст: касе, ки дониш ва хирад надорад, мағрур мешавад. Аммо одами доно ва пурбаракат ҳамеша хоксор аст, зеро медонад, ки ҳамааш аз фазлу карами Худост. Панд: хоксорӣ ороиши дониш аст. Чӣ қадаре одам бештар донад, ҳамон қадар бояд бештар фурӯтан бошад.
Ахлоқи нек
Ривоят мекунанд, ки як мард писарашро ба назди як омӯзгори донишманд бурд, то аз ӯ илм омӯзад. Пас аз чанд рӯз падар аз омӯзгор пурсид: — Устод, писарам аз шумо чӣ гуна дониш меомӯзад? Омӯзгор ҷавоб дод: — Ман танҳо шамъро фурӯзон мекунам, вале рӯшноиро худи ӯ бояд бубинад. Агар чашмонашро кушода нигоҳ дорад, ҳама чизро хоҳад дид, агар на — ҳатто дар рӯшноӣ ҳам торикӣ мемонад. Падар гуфт: — Пас вазифаи шумо чӣ аст? Омӯзгор табассум карда гуфт: — Вазифаи ман на танҳо омӯзонидани ҳарфу калимаҳо, балки бедор кардани андеша, ахлоқ ва қалби ӯст. Илм бидуни тарбия мисли шамъест дар дасти кӯдак, ки метавонад ҳам равшанӣ диҳад ва ҳам сӯзонад. Панд: Илм ва дониш танҳо бо китобу сухан ба даст намеояд, балки бо тарбия, ахлоқи нек ва истифодаи дуруст аз он пурра мегардад. Омӯзгор роҳро равшан мекунад, вале қадамро худи шогирд бояд гузорад.
СУЛҲ
Хонаи умеди дунё кишварам, Кишвари паҳновару бахтоварам, З-ин саодат сар ба гардунҳо барам, Ҳофизи озодии баҳру барам. Месароям сулҳро дар сози сулҳ, То шавад дунё пур аз овози сулҳ. Сулҳ чун хуршеди тобон ҳар саҳар, Мешавад аз кишвари ман ҷилвагар. Ҷумла оламро диҳад ӯ зебу фар, Нур пошад бар сари навъи башар. Месароям сулҳро дар сози сулҳ, То шавад дунё пур аз овози сулҳ. Баҳри олам сулҳ даркор аст, сулҳ, Насли одамро нигаҳдор аст сулҳ, Чун шифои ҷони бемор аст сулҳ, Модаронро бахти бедор аст сулҳ, Месароям сулҳро дар сози сулҳ, То шавад дунё пур аз овози сулҳ. Боқӣ Раҳимзода
ВАТАНДӮСТӢ
Солҳо пеш як пирамарди донишманд бо шогирдонаш дар лаби дарё сайр мекард. Яке аз шогирдон пурсид: — Устод, чаро одамон бояд ватани худро дӯст доранд? Магар зиндагӣ дар дигар ҷо беҳтар нест? Пир табассум кард ва ба замине, ки дар зери пояшон буд, ишора намуд: — Ба ин замин нигоҳ кунед. Ин ҷо падару модаратон таваллуд шудаанд, ин ҷо устодон шуморо таълим додаанд. Ҳар як санг ва ҳар қатра оби ин диёр хотираҳои гузаштагонатонро дорад. Агар мо ватанамонро дӯст надорем, пас кӣ онро обод мекунад? Баъд пирамард як донаи хурди гандумро ба дасти шогирд дод: — Ин дона танҳо дар замини худ мева медиҳад, агар онро ба хоки бегона партоӣ, хушк мешавад. Инсон ҳам мисли ҳамин дона аст: агар ватани худро дӯст дорад ва барояш хизмат кунад, рушд мекунад. Шогирдон маънии суханони устодро фаҳмиданд ва аз ҳамон рӯз қасам хӯрданд, ки ватани худро обод кунанд. Панд: Ватандӯстӣ маънои эҳтироми гузаштагон, ғамхорӣ барои имрӯзу фардо ва хизмати самимӣ ба диёрамонро дорад.
САВОДНОКӢ
Замоне деҳае буд, ки мардумаш камхонду бесавод буданд. Дар ҳамин деҳа писараки хурде бо номи Самад зиндагӣ мекард. Ӯ ҳар рӯз медид, ки падару модараш ҳангоми ҳисоб кардани пул ё хондани номаҳо ба дигарон ниёз доранд. Самад бо худ гуфт: — Ман мехоҳам худам хондану навиштанро ёд гирам, то ба касе муҳтоҷ набошам. Ӯ ҳар саҳар бо равшани аввалин шӯълаи офтоб то деҳаи ҳамсоя мерафт, то аз як устоди кӯҳансол ҳарфҳои алифборо омӯзад. Гарчанде роҳаш дур ва душвор буд, вале Самад рӯҳафтода нашуд. Солҳо гузашт ва Самад аввалин нафаре шуд, ки дар деҳа китоб мехонд ва ба дигарон ҳам савод ёд медод. Ба туфайли кӯшиши ӯ деҳа ободтар гардид ва мардум аҳамияти донишро фаҳмиданд. Панд: Саводомӯзӣ чароғи роҳи зиндагист. Касе, ки мехонад ва менависад, ҳам ба худ, ҳам ба дигарон фоида меорад.
АРЧАИ МАҒРУР
Рӯзе подшоҳи як кишвар дар боғи қасраш қадам мезад. Дар роҳаш сарв ва арчаи бузургеро дид, ки бо зебоии худ фахр мекарданд. Арчаи баланд бо ғурур гуфт: — Ба ман нигаред! Ман ончунон баланд ва сабзам, ки ба осмон мерасам. Ҳеҷ дарахт ба пояи ман намерасад. Дар ҳамин дам чашми подшоҳ ба як гули хурду зебо афтод, ки дар канори роҳ оромона мешукуфт. Подшоҳ онро чида, ба бинии худ наздик кард ва аз бӯйи хушаш лаззат бурд. Сипас гуфт: — Ҳамаи бузургии дарахти баланд ба ман манфиате надод, вале ҳамин гули хурду фурӯтан қалбамро шод кард. Арча хомӯш шуд ва фаҳмид, ки зебоӣ ва бузургӣ танҳо бо фурӯтанӣ маъно мегирад. Аз ҳамон рӯз, ҳар касе аз канори боғ мегузашт, аз бӯи ҳамон гул ҳаловат мебурд, вале касе дигар ба арчаи ғурурзада таваҷҷӯҳ намекард. Панд: Мағрурӣ дили одамонро дур мекунад, вале фурӯтанӣ ва оддӣ будан дилҳоро наздик месозад.
РОСТГӮЙӢ
Дар деҳаи дур кӯдаке бо номи Ҳасан зиндагӣ мекард. Ӯ хеле содда ва ростгӯ буд. Ҳар кас аз ӯ чизе мепурсид, бе тарсу дурӯғ ҷавоб медод. Як рӯз тоҷири калон ба деҳа омад ва мехост ба шахси ростгӯ ва боэътимод кӯмак кунад. Ӯ ба мардум саволҳои гуногун медод, вале бисёриҳо ба хотири фоидаи худ рост намегуфтанд. Вақте навбати Ҳасан расид, тоҷир аз ӯ пурсид: – Писарҷон, агар ман туро бо тангаҳои тилло пурнамоям, ту онҳоро чӣ кор мекунӣ? Ҳасан гуфт: – Ман аввал ба модару падарам чизе мехарам, сипас барои худ китобҳои хонданӣ мегирам, то донишам зиёд шавад. Тоҷир аз ростии ҷавоби ӯ хуш шуд ва гуфт: – Писарҷон, ту ростгӯӣ, ман ба ту бовар мекунам. Ростгӯӣ беҳтарин ганҷ аст. Ӯ ба Ҳасан кӯмак кард, то ба мактаб равад. Ҳасан баъдтар марди донишманд ва боэҳтиром шуд, ки ҳамеша ба мардум ростӣ меомӯхт. Паёми ривоят: Ростгӯӣ калиди боварӣ ва эҳтиром аст. Касе ки рост мегӯяд, дили мардумро ба даст меорад.
Дуои падар
Марди фозили соҳибмартабаи тавонгареро падари солхӯрда ба бемории рӯҳи мубтало гашта буд. Ҳар бегоҳ чун писар аз кор бармегашт, падар мегуфт: -Бачам, ман ин ҷо нафастанг мешавам, маро ба хонаи худамон бар! Писар "Хуб шудааст,"- мегуфту падарро ба мошинаш савор карда кӯчаҳои шаҳрро давр мезаду ба хонааш оварда мегуфт: - Ана. Шуморо ба хонаатон овардам. Падар даст ба дуо мебардошту мегуфт: -Илоҳо, рӯзи камиро набинӣ, мартабаат баланд гардад.! Бо мурури замон писар аз сари мансаб рафт, бекор монд мошинашро фурӯхт. Рӯзе падар боз ҳамон хоҳишро кард. Писар ба аробача кӯрпача гузошта падарро шинонду чанде дар кӯча гардонида, ба хона оварду гуфт: - Мана, падар ба хонаи худатон расидем.. Падар гуфт: -Ман он ҷо бисёр зиқ мешудам, хонаи худамон чӣ қадар бароҳату хуб аст. Сипас, даст ба дуо барошта гуфт: -Худо ба умру ҷонат баракат диҳад, подшоҳон аз қофоят гарданд. Писар даст ба рӯй кашиду ба дил гуфт "дуои шохси маҷнун-дия, вагарна, ман куҷову, аз паси ман гаштани подшоҳон куҷо?” Пас аз чанде писар раиси муассисаи бонуфузе таъйин гашт. Ин муассиса дар сохтмони қадамҷои бузурге масъул буд. Ҳангоми баргузории маъракаи ифтитоҳи он маҷмуа роҳбари давлат, вазирону вакилон, роҳбари мамлакатҳои ҳамҷавор иштирок доштанд. Ҳангоми ифтитоҳ сарвари давлат аз рӯйи эҳтиром он писарро пеш гузарониду дигарҳо аз паси ӯ равон шуданд. Раҳораҳ писарро ашк шашқатор буд. Пас аз маърака яке аз наздикон пурсид: - Ҳазрат, кушодашавии қадамгоҳи бузургвор Шуморо муттассир кард, ки ин қадар ашкатон рехт? Писар дар ҷавоб гуфт: -На. чизи дигар ба ман сахт таъсир кард. Вақте ман қадам мезадаму подшоҳону вазирону кабирон аз пасам меомаданд, дуои қиблагоҳӣ ба хотирам расид, ки гуфта буд. “Илоҳо подшоҳон аз пасат раванд” Мани гумроҳ дар дил тамасхур карда будам. Имрӯз дарк кардам, ки Худованд дуои неки падарро мустаҷоб мегардонидааст, агарчӣ ӯ маҷнун бошад!.
Шамъ
Дар замонҳои пеш як подшоҳ ба ҳар шахсе, ки мехост хизматчӣ шавад, як шамъ медод ва мегуфт: — Шамъро то пагоҳ беқурбон нигоҳ дор. Бисёре аз довталабон то саҳар шамъро гум мекарданд ё онро хомӯш мекарданд. Танҳо як ҷавон буд, ки тамоми шаб бо эҳтиёт шамъро аз шамол ва борон ҳифз кард. Субҳ, вақте ки шамъаш ҳанӯз равшан месӯхт, подшоҳ гуфт: — Агар ту як шамъи ночизро чунин бо масъулият нигоҳ дошта бошӣ, пас метавонӣ корҳои бузургро низ ба дӯш гирӣ. Ӯ хизматчии боэътимоди подшоҳ шуд ва бо ҳамин сифат дар дилҳо ҷой гирифт. Панд. Касе ки чизҳои хурдро бо масъулият иҷро мекунад, барои корҳои калон низ шоиста мешавад.
МАСЪУЛИЯТ
Гӯянд, ки дар як деҳа марде ба писараш як гӯсфанд дод ва гуфт: — Ин амонати туст. То вақте калон мешавӣ, нигоҳубинаш намо. Писар аввал шод шуд, вале баъд фаҳмид, ки нигоҳубини гӯсфанд осон нест: бояд ба замин бурда мечаронд, об медод, дар зимистон барояш хошок тайёр мекард. Дигарон бозӣ мекарданд, ӯ бошад, ҳамеша ба ёди гӯсфанд буд. Солҳо гузашт. Аз як гӯсфанд рама пайдо шуд. Писар ҷавонмарди доро гардид. Одамон мепурсиданд: — Чӣ гуна ин ҳама дороӣ ба даст овардӣ? Ӯ ҷавоб медод: — Танҳо як чизро ёд гирифтам: масъулият. Агар ман он рӯз амонатро сабук мешуморидам, имрӯз ин қадар баракат намедоштам. Ҳикмат. Масъулият дар корҳои хурд моро ба боварӣ ва муваффақиятҳои бузург мерасонад.
Табассум
Гӯянд, замоне марде ба назди ҳоким омад ва аз сахтӣ ва ғаму ташвишҳои зиндагӣ шикоят кард. Ҳоким ба ӯ нигоҳ карда гуфт: – Ту сарватмандтарин ганҷро дорӣ, вале онро кам ба кор мебарӣ. Мард ҳайрон пурсид: – Кадом ганҷ, ман ки чизе надорам? Ҳоким гуфт: – Ганҷи табассум. Агар ҳар рӯз ба одамон бо табассум рӯй оварӣ, дили онҳо ба ту мекушояд ва ғаму ташвишҳоят сабук мегарданд. Мард аз он рӯз сар кард, ки ба ҳар касе мерасад, бо табассум истиқбол кунад. Пас аз чанд муддат дӯстону ёрӣ бисёр ёфт ва дарёфт, ки табассум беҳтарин доруи рӯҳу равон аст. Хулоса: Табассум садақаест бидуни мол, доруест бидуни дорухона ва калидест ба дили мардум.
ҚАДРИ ВАҚТ
Марди оқил кӯзаро гирифта, бо сангҳои хурд пур кард. Шогирдонашро ҷамъ карда, пурсид: - Бигӯед, оё кӯзаи ман пур шуд? Онҳо ҷавоб доданд: - Бале, пур. Пас марди оқил косаи пур аз нахӯдро гирифта, ба зарф андохт. Нахӯд байни сангҳо ҷойгир шуд. Устод саволи дуввумро дод, - Оё акнун кӯза пур шуд? Шогирдонаш тасдиқ карданд, ки ин вақт низ пур буд. Акнун марди оқил қуттии регро гирифта, ба кӯза андохт. Қум байни санг ва нахӯдро ишғол кард. Марди оқил гуфт: - Ман мехоҳам шумо фаҳмед, ки кӯза ҳаёти мост. Сангҳо асоси ҳаёти ҳама ҳастанд. Нахӯд чизҳои хубанд, аммо аз ҳама муҳим нестанд. Қум чизҳои кӯчакеро ифода мекунад, ки дар ҳаёти ҳар як шахс зарур аст. Агар дар аввал зарфро бо рег пур кунанд, барои нахӯд ва ҳатто санг ҷой нахоҳад монд. Дар зиндагӣ низ чунин аст: агар вақт беҳуда сарф шавад, барои корҳои муҳим боқӣ намемонад.
САХОВАТМАНД
Гуфтаанд, замоне дар деҳае марде зиндагӣ мекард, ки аз ҳама доротар буд, вале молу давлаташро танҳо барои худ нигоҳ медошт. Як рӯз ба деҳа мусофире омад, ки гуруснаву хаста буд. Мусофир ба дари он мард рафт ва хӯроку об хост. Мард бо чеҳраи турш гуфт: — Ман меҳмони ношиносро намепазам, бирав, аз дигарон талаб кун! Мусофир ноумед шуда, ба дари як деҳқони камбағал рафт. Он мард дар хонаи хоксораш ҳама чизи каме, ки дошт, ба мусофир дод ва гуфт: — Меҳмон ризқи Худост, агар ман надорам, шояд Худо бароям медиҳад. Баъди чанд рӯз борони сахт омад ва тӯфон молу давлат ва хонаҳои бузурги дороро хароб кард. Танҳо хонаи он деҳқони камбағал аз офат эмин монд. Гуфтаанд, Худо ризқи саховатмандонро ҳифз мекунад ва баракаташро меафзояд, вале бахилон аз он маҳруманд.
ДАСТИ КУШОДА
Гуфтаанд, замоне дар Бухоро савдогаре зиндагӣ мекард, ки ба саховатмандӣ ном бароварда буд. Ҳар рӯз дари хонаи ӯ ба рӯйи меҳмону бечорагон боз буд. Касе гурусна меомад — шикамаш сер, касе бенаво меомад — либосаш пӯшида мешуд. Рӯзе як шогирд аз ӯ пурсид: — Устод, шумо чаро ин қадар молро ба дигарон медиҳед? Оё метарсед, ки ягон рӯз кам наояд? Савдогар бо табассум ҷавоб дод: — Мол монанди об аст. Агар онро дар зарф маҳкам нигоҳ дорӣ, вай бӯй мегирад ва ифлос мешавад. Агар равон кунӣ, ҳамеша тоза меояд. Соли дигар савдогар ба сафар баромад. Дар роҳ дуздон ба карвони ӯ ҳамла карданд. Моли бисёри ӯро бурданд, вале аз сабаби саховатмандияш, мардум ба ёрӣ баромаданд: яке озуқаву об дод, дигаре аспу ароба, сеюмӣ пули сафар. Ба зудӣ ӯ боз ба ҳолати пештара баргашт. Аз он вақт мардум мегуфтанд: «Дасти кушода — дилро ва молро кушода мегардонад».
ВАТАНДӮСТӢ
Гӯянд, ки дар як диёр ҷавоне зиндагӣ мекард, ки ба илму ҳунар дилбаста буд. Ӯ ба шаҳрҳои дур сафар мекард, то аз устодон дониш биомӯзад. Солҳо сипарӣ шуданд ва ҷавон дар ҳар куҷо, ки мерафт, номи нек ба даст меовард. Рӯзе падари пир аз ӯ пурсид: – Писарам, ту аз ҳар диёре илм овардӣ, вале барои хоки худ чӣ овардӣ? Ҷавон гуфт: – Илмро барои ҳама овардам, падар. Падар лабханде зад ва гуфт: – Ватан мисли модар аст: агар фарзанд ба ӯ некӣ накунад, ӯ ҳам беназорату бемеҳр мемонад. Агар илм, қувват ё мол дорӣ, аввал онро ба хоки худ бидиҳ, то мардумат обод гарданд. Пас аз он, ки ватанат обод шуд, метавонӣ ба дигарон низ бахшӣ. Аз он рӯз ҷавон тамоми дониш ва ҳунари худро барои ободии диёраш сарф кард. Номи ӯ ҳамчун шахси ватандӯст то имрӯз дар хотири мардум боқӣ монд.
ХОКИ ВАТАН
Гӯянд, ки дар замонҳои қадим як шахси боҳушу шуҷоъро душманон асир карданду ба диёри худ бурданд. Солҳо ӯ дар он ҷо зери назорати сахт зиндагӣ кард. Рӯзе подшоҳи он сарзамин аз ӯ пурсид: – Ту дар ватани худ чӣ дороӣ, ки ин қадар пазмони он ҳастӣ? Охир, ин ҷо ҳам нону об, ҳам сарпаноҳ дорӣ. Марди асир гуфт: – Подшоҳ, ту ҳақ дорӣ, ки ҳар чизе дошта бошӣ, вале як чизро надорӣ: хоки ватанамро. Подшоҳ хандид: – Магар хок чӣ арзиш дорад? Марди асир гуфт: – Барои ту шояд чизе нест, вале барои ман он хок аз ҳама ганҷ қиматтар аст. Зеро хоки ватан орому қуввати дил медиҳад, ки ҳеҷ ҷо дигар надорад. Подшоҳ аз суханони ӯ ба тааҷҷуб афтод ва иҷозат дод, ки ӯ ба ватани худ баргардад. Марди асир чун ба хоки худ расид, бар замин афтода, онро ба чашм гузошт ва гуфт: – Ватан ҷон аст, бе он зиндагӣ ранҷ аст. Ин ривоятро мардум солҳои зиёд нақл мекарданд, то ба ёд оранд, ки ҳатто як мушт хоки ватан бебаҳост.
ҚАДРИ НОН
Дар деҳаи дурдаст писарбачае бо падару модараш зиндагӣ мекард. Номи писар Самад буд. Ӯ писари зиндадил буда, бозӣ карданро дӯст медошт, аммо кори хона ва сухани калонсолонро чандон ҷиддӣ намегирифт. Рӯзе модараш як порча нон ба ӯ дод ва гуфт: — Писарам, ин нон аз заҳмати падарат аст. Ӯ саҳарии барвақт ба саҳро меравад, шаб дер меояд, то ту гурусна намонӣ. Самад бо бепарвоӣ гуфт: — Нон ҳамагӣ як порчаку магар ҳамин қадар муҳим аст? Модар чизе нагуфт. Фақат лабханде зад ва рӯзи дигар ба Самад гуфт: — Писарам, фардо ба ҷои падарат ба саҳро рав. Имрӯз вақти имтиҳони зиндагист. Самад бо дили нохоҳам розӣ шуд. Саҳар ба саҳро рафт. Офтоб сӯзон, замин сахт, теша вазнин... Пас аз чанд соат дасту пояш дард кард, арақ аз рӯяш мерехт ва гуруснагӣ ӯро азият медод. Шом ба хона баргашт, хаставу пурхок. Модар ба ӯ як порча нон дод. Ин бор, Самад ба нон бо нигоҳи дигар менигарист. Онро бо эҳтиёт ба даҳон бурд ва бо ашк гуфт: — Оча, ман имрӯз дарк кардам: ҳар порчаи нон, порчаи ранҷи падар аст... Паём: Кӯдакон бояд донанд, ки ҳар чизе, ки доранд — нон, сарпаноҳ, либос — аз заҳмати волидон аст. Қадри ин меҳнатро бояд аз хурдӣ фаҳманд, то дар калонсолӣ фарзандони шоиста гарданд.
ҲУНАРМАНД ВА ПОДШОҲ
Замоне як подшоҳе буд, ки одати хубе дошт — ҳар рӯз ба кӯчаҳои шаҳр мегашт ва аз ҳолу аҳволи мардум хабар мегирифт. Як рӯз чашмаш ба ҳунарманде афтод, ки дар дӯкони хурди худ бо меҳнату заҳмат чизе месохт. Подшоҳ наздаш рафта пурсид: — Эй ҳунарманд, ҳар рӯз ин қадар заҳмат мекашӣ, чӣ қадар пул пайдо мекунӣ? Ҳунарманд ҷавоб дод: — Эй подшоҳ, Худоро шукр, ҳар рӯз бо дастони худ чизе месозам, мефурӯшам ва ба қадри як-ду динор рӯзии ҳалол ба даст меорам. Ба ҳамин қаноат мекунам, худам ва аҳли оилаам сер мешаванд. Подшоҳ бо тааҷҷуб пурсид: — Магар барои ояндаат чизе нигоҳ намедорӣ? Ҳунарманд гуфт: — Не, подшоҳам. Ман ҳар рӯз ба Худо такя мекунам. Ҳар рӯз бо меҳнати ҳалол рӯзӣ меёбам. Ояндаро фақат Худо медонад. Ин суханон подшоҳро сахт ба андеша бурд. Гуфт: "Ин ҳунарманд бойтар аз ман аст. Ӯ хотирҷамъ аст, меҳнати ҳалол мекунад ва ба Худо таваккал дорад." Аз ҳамон рӯз, подшоҳ амр дод, ки: - Ҳунармандонро гиромӣ доред, чунки онҳо бо меҳнати ҳалолашон ҷомеаро зеб медиҳанд ва барои халқ намунаи сабру қаноатанд." Хулоса аз ривоят: Меҳнати ҳалол беҳтар аз ганҷ аст.
СИНО ВА ПИРАМАРД
Як рӯз пирамарде назди Ҳаким Ибни Сино омад. Ӯ андаке хаста менамуд, ранги рӯяш зард ва бо алам гуфт: — Эй Ҳаким, ман ҳамеша беморам. Гоҳ сардард, гоҳ нафасқапӣ, гоҳ таб. Ба ман доруе бидеҳ, ки ҳамаашро шифо диҳад! Ибни Сино бо табассум гуфт: — Пеш аз дору, чор савол дорам: Ту чӣ мехӯрӣ? — Бисёр вақт хӯроки равғандору кӯчагӣ мехӯрам... Ту чӣ қадар мехобӣ? — Бисёр шабҳо то нисфи шаб бедорам, саҳар зуд мехезам. Ту ҳаракат мекунӣ? — Не, ман рӯзбардор, ҳамеша менишинам. Фикрат ором аст? — На, доим фикри пул, ғаму ташвиш дар сарам! Ҳаким гуфт: — Пас дар бадани ту дурўғи бисёр ва ҳақиқати кам аст. Баданат ба ёрии худат ниёз дорад. Пеш аз ҳар дору: Хӯроки тоза ва табиӣ бихӯр, Хоби кофӣ ва дуруст бикун, Рӯзи дароз андаке қадам зан, нафас гир, Фикратро пок кун — дар зеҳни ором, беморӣ ҷо намегирад. Агар инҳоро иҷро кунӣ ва сиҳат нашавӣ, он гоҳ ман ба ту дору медиҳам. Пирамард чанд рӯз баъд баргашт, рухсорааш сурху табассум бар лабаш буд: — Эй Ҳаким, ман сиҳат шудам... бе дору! Хулоса: Саломатӣ аввал аз одатҳо сар мешавад, баъд аз дору. Ибни Сино мегуфт: «Пешгирӣ беҳтар аз табобат аст!»
СУЛТОНИ САХОВАТМАНД
Замоне дар як диёр подшоҳе зиндагӣ мекард, ки ба саховатмандӣ машҳур буд. Ӯ ҳамеша ба мискинон, бекасон ва мусофирон кӯмак мекард. Дарвозаҳои қасри ӯ барои ҳама боз буданд. Рӯзе як дарвеш ба қасри подшоҳ омад ва гуфт: — Эй подшоҳи одил, ман ба ту ниёз надорам, балки ту ба ман ниёз дорӣ! Подшоҳ дар ҳайрат афтод: — Чӣ гуна ман — соҳибмулк ва бо дороӣ, ба ту — як дарвеш эҳтиёҷ дошта бошам? Дарвеш бо табассум гуфт: — Зеро ман бо гирифтани саховати ту, туро аз саховатмандӣ маҳрум намекунам, балки ту ба воситаи ман савоб мегирӣ ва номи некат мемонад. Агар ман набошам, ту ба кӣ саховат мекунӣ? Подшоҳ ашк рехт ва гуфт: — Ту рост мегӯӣ, эй дарвеш. Аз ҳамин рӯз, ҳар шахсе, ки назди ман меояд, меҳмони Худо бошад. Панд: Саховат танҳо додани мол нест, балки додани муҳаббат, меҳрубонӣ ва умед аст. Худо саховатмандонро дӯст медорад. МЕҲРУБОН БОШЕМ!
Барномасозӣ
Олами Афсонаҳо
Ахбор