Зеҳн
ЗЕ

Зеҳн

1 пайгир · аз 15 июли 2026 дар Зеҳн

ҲикматЗеҳн2 моҳ пеш

Тавба

Абӯтуроби Наҳшабӣ Раҳимаҳуллоҳ мегӯяд: рӯзе дар кӯчае мегузаштам. Ногоҳ овози ғулғула ба гӯшам расиду дидам, ки гурӯҳе мардон ҷамъ омадаанду бо пиразане ҷанҷол доранд. Ба худ гуфтам: он ҷо биравам, шояд мазлуме бошад ӯро ёрӣ расонам. Чун рафтам, заифае наздам омаду гуфт: - эй шайх, писаре дорам фосиқ ва умри худ дар бераҳагӣ гузаронидааст. Дирӯз мехост маҷлис орояду арақхӯранд. Дар аввали шаб Ҳак таьоло ӯро беморӣ фиристоду акнун бар бистари беморӣ афтодааст. Хонаи мо дар ҳамсоягии масҷид аст. Ҷамоати масҷид овоз шунида омадаанд, ки ӯро аз маҳалла берун кунанд. Ман ба онҳо фаҳмонда истодаам, ки ин замон ӯ бемор аст, амонаш гузоранд. Шояд аз беморӣ бимираду ҳама аз вай халос шавем ва ё тавба кунаду ба салоҳ ояд. Агар намирад ё тавба накунад, он гоҳ ӯро аз шаҳр берун кунанд. Шайх мегӯяд: дар мобайн даромадаму аз онҳо хохиш кардам, то аз он ҷанҷол бозистоданд. Он гоҳ ба хотирам расид, ки ҷавонро бояд бинаму ба тавба фармоям, шояд тавба кунад. Чун қадам дар хона ниҳодам, ҷавон маро бидид фарёду зорӣ аз ӯ баромад. Гуфт: шукри Худованди Карим, ки дуои мани гунаҳгорро чунин зуд қабул кард. Гуфтам: - эй ҷавон, чӣ дуо кардаӣ? Гуфт: - эй шайх, ин саҳар ду дуо кардам. Яке он ки гуфтам: - Илоҳо, бомдод маро ба дидори Абӯтуроб рӯзӣ гардон. Дуюм, он ки гуфтам: - Илоҳо, маро тавбаи насуҳ каромат фармоӣ. Як дуоям қабул шуд. Умед дорам, ки они дигар низ қабул гардад. Эй шайх, гуноҳи бисёр дорам, маро тавба бошад? Гуфтам: - эй ҷавон, навмед мабош, ки дарёҳои раҳмати Ҳақ таъоло мавҷ мезананд. Ҳақ таъоло қабулкунандаи тавба ва омӯрзандаи гуноҳи бандагон аст. Тавба аз ҳама гуноҳон мақбул аст. Ҷавон дар назди ман тавба ва гиряи бисёр кард. Чун шайх бозгашт, ҷавон модари худро гуфт: - эй модар, ба ту як васият дорам ба ҷой ор. Гуфт: - ҷони модар, чи васият дорӣ? Гуфт: - он ки маро аз рӯи бистари нарм бар хок ба хори андозӣ, то дар назди Абӯтуроб тавба кардам, ин замон бо Худои таъоло тавба кунам, ки бемориям сахт шудааст. Ҳис мекунам, ки бемориям бемории марг аст. Модар васияти ӯро ба ҷой оварду ӯро аз рӯи бистари хоб ба рӯи хок андохт. Ҷавон рӯй дар хок мемолиду аз ҷони пурдард менолиду мегуфт: - бор, Худоё, аз кардаҳои худ пушаймон шудаму тавба кардам. Ба ҷуз даргоҳи ту дари дигар надорам, дастгири дардмандон ва паноҳи ниёзмандон туй. Бар мани хоксори гунаҳгор раҳмат фармой. Ҳамчунон тазаррӯъ ва зорӣ мекард, ки ӯро аз рӯи хок ба рӯи бистар бурданд. Чун шаб даромад, ҷавон вафот кард. Абӯтуроб мегӯяд: он шаб Расули Худо (с)-ро ба хоб дидам, ки меомад ду пир ҳамроҳи ӯ буданд ва халоиқи бисёр баробари онҳо меомаданд. Яке маро гуфт: - он ҳазрати Муҳаммади Мустафо салаллоҳу алайҳи ва саллам аст ва он пире, ки бар дасти роста ӯст, Иброҳими Халилуллоҳ аст. Ва оне, ки бар дасти чапи ӯст, Мусо алайҳи-с-салом аст ва он халоиқи бисёр ҳама пайғамбарон салавотуллоҳи алайҳим аҷмаинанд. Ман пеш давидаму салом кардам. Расули акрам салаллоҳу алайҳи ва саллам ҷавоби саломи ман дод. Ман гуфтам: - ё Расулаллоҳ, Шумо ба шаҳри Нахшаб омадед? Гуфтанд: - эй Абӯтуроб, он ҷавоне, ки вай рӯз бар дасти ту тавба карда буд, имшаб вафот ёфт. Ҳақ таъоло ӯро ба дараҷаи дӯстони худ расониду ӯро мақоми авлиё каромат кард. Ман ва ҷамъи пайғамбаронро ба зиёрати вай фиристод. Эй Абӯтуроб, ҷавонро ба чашми иззат нигаред ва бар ҷанозаи вай ҳозир шавед. Шайх мегӯяд: - бедор шудам, аз он ҳол маро тааҷҷуб омад, ки аҷаб парвардигори меҳрубоне? Фосиқе, ки аз бадии фисқаш ӯро аз маҳалла берун мекарданд, ба як нолаву зорӣ ва як тавбаву пушаймонӣ ӯро бо ин қурбат расонид. Аз лутфи ӯ ҳеҷ банда навмед нашавад. Абӯтуроб мегӯяд: - дар ин завқу ҳолат будам, ки аз хонаи дигар овози духтараки хурдсоли худро шунидам, ки мегирист. Гуфтам: - эй фарзанд, барон чи гиря мекунӣ? Гуфт: - эй падар, маро дар хоб намуданд, ки дар фалон маҳалла ҷавон тавбакоре вафот кардааст, ҳар киро назар бар ҷанозаи вай афтад, ҳар ҳоҷате, ки аз Ҳақ таъоло бихоҳад, раво гардонад. Эй падар, ҳаргиз иҷозати берун рафтан нахоста будам, акнун мехоҳам иҷозат диҳӣ, то биравам ва ҷанозаи ҷавонро бубинаму аз Худованд омурзиши гуноҳи худ ва бандагони ӯро бихоҳам. Ӯро иҷозат додам ва яқини ман зиёдат шуд. Аз хона берун омадам, то мардумонро аз ҷавон хабар диҳам. Заифаи солиҳае буд, ки муддати ҳафтод сол ба ибодати Ҳақ машғул буд. Дидам, ки меомад. Чун назари вай бар ман афтод, гуфт: - Эй Абӯтуроб, дидӣ, ки раҳмати Ҳақ таъоло чӣ корҳо кард? Ҷавони фосиқе, ки ӯро аз маҳалла берун мекарданд, имшаб вафот ёфт. Ва ӯро дар қатори авлиёҳо даровардаанду маро дар хоб намуданд, ки ҳар кас ба ҷанозаи вай ҳозир шавад, гуноҳони ӯ омурзида мегарданд. Яке аз муттақиёни дигарро низ мисли ин дар хоб намуданду ӯ маро хабардор кард. Мардумонро аз он ҳол огоҳ кардам. Аҳли шаҳр ба якборагӣ берун омаданд ва бар ҷанозаи ҷавон намоз хондем. Ӯро бо эъзозу икроми тамом дафн кардем, то бидонӣ, ки ба як нолаи саҳару ба як оҳи пушаймонӣ Худованд гуноҳи ҳамаи умрро омурзад. Бар ин даргоҳ касеро ҷои навмедӣ нест. Расули акрам (с) фармуданд, ки ҳар дардеро давоест. Давои дарди гуноҳ тавба кардан аст. Ҳар ки рӯзе ду мартаба тавба накунад, пас ба таҳқиқ бар нафси худ зулм кардааст.

0
ҲикматЗеҳн2 моҳ пеш

Суханчинӣ

Бидон, ки суханчинӣ он аст, ки касе сухане аз ҷое шунавад ва ба ҷои дигар ҳикоят кунад, ки он мусулмононро зиён дорад. Яъне сухани касеро ба каси дигар бурдан, ки сабаби хусумати онҳо мегардад. Дар ҳадис омадааст, ки суханчинро дар қисмат Худованд ба сурати маймун гардонад. Имом Ҳасани басрӣ раҳматуллоҳро шахсе гуфт; -Фалонӣ туро бад гуфт. Ҳасан гуфт: - Ту ӯро дар куҷо дидӣ? Гуфт: - Дар хонаи вай. Гуфт: - Он ҷо барои чӣ рафтӣ? Гуфт: - Он ҷо меҳмон будам. Гуфт:, - Дар меҳмонӣ чӣ хӯрдӣ? Гуфт: - Фалон чиз ва фалон чиз. Гуфт: Эй ноҷавонмард, чандин таъом дар шиками ту ғунҷид ва ин як сухан нағунҷид? Расули акрам (салаллоҳу алайҳи ва саллам) ба назди ду гур бигзашт, пас гуфг: - Соҳибони ин гурҳо ба азоб гирифторанд. Якеаш либосҳояшро аз пешоб пок намедошт, дигараш суханчин буд. Сухан дар миёни ду кас ҳамчу оташ аст, Суханчини бадбахт ҳезумкаш аст.

0
ҲикматЗеҳн2 моҳ пеш

Ғайбаткунанда дӯсти шайтон аст

Холид бинни Рабиъ мегӯяд: вақте бо ёрони худ дар масҷиди ҷомеъ будем, мусулмонеро дидам ғайбат карданд ва ман манъ накардам. Он шаб дар хоб дидам, ки марди сиёҳи бо ҳайбат даромад ва пораи гӯшти гандаи хукро бар табақе ниҳода биёварду дар пеши ман ниҳода бонг бар ман зад, ки бихӯр. Гуфтам: - Ман мусулмонам ва мусулмон гӯшти хук намехӯрад. Гуфт: - Гӯшти мусулмонро метавонӣ хурда, ки он ҳазор бор аз ин ҳаромтар аст, - ва аз он гӯшт бибуриду дар даҳони ман ниҳод. Бедор шудам он гӯшт дар даҳони ман буд ва бӯи гандаи он то чиҳил рӯз аз даҳони ман меомад. Макун ғайбат агар ақлат тамом аст, Ки гуфтори ту дар ғайбат ҳаром аст. Агар айби ту гардад бар ту зоҳир, Ба айби кас қуҷо пардозӣ охир.

0
СаволҳоЗеҳн2 моҳ пешСуол

«Барои чӣ мо Худоро намебинем?»

Дидан бо чашм иҳота карда тавонистан аст. Масалан, дар вуҷуди инсон бактерияҳо вуҷуд доранд. Аз ҳама бештар ин бактерияҳо дар даҳон ҷой гирифтаанд. Онҳо ба қадри имкон ба дандонҳо таъсир расонда, пӯсидани дандонҳоро метезонанд. Ҳол он ки инсон на садои бактерияҳоро мешунавад, на мавҷудияти онҳоро эҳсос мекунад. Бактерияҳо низ инсонро намебинанд, чун иҳота карда наметавонанд. Аслан барои он ки бактерияҳо инсонро дида тавонанд, онҳо бояд аз инсон ҷудову тамоман мустақил бошанд ва мисли телескоп чашмони пурбин дошта бошанд. Маълум мешавад, ки бе қобилияти фарогирии комил дидани чизе номумкин аст. Микроорганизмҳо танҳо он чизеро «мебинанд», ки дар муқобили онҳо қарор дорад. Мисоли дигарро аз олами васеътар меорем. Фарз кардем, мо дурбини пуриқтидоре дорем, ки ҷисму ашёро дар масофаи чаҳор миллиард соли рӯшноӣ нишон медиҳад. Маълумоте, ки мо тавассути ин дурбин дар бораи фазову коинот мегирем, дар қиёси воқеият боз ҳам қатрае аз дарё аст. Ҳамин тавр мо дар мавриди бахши ба чашм намоёни коинот дар шакли фарзияҳои печ дар печ чанд маълумоте ба даст меорем. Дар асоси фарзияҳои мазкур тахминҳо карда, кӯшиш ба харҷ медиҳем, ки маълумоти тозатаре пайдо кунем. Дар чунин ҳолат мо наметавонем тарзи идораи коинот ва шакли умумии онро фаҳмида, ба моҳияту муҳтавои он сарфаҳм равем. Зеро мо дар олами кӯчак, тавре дар сатҳи бузург ҳам мушоҳида шуд, тариқи телескоп ё шуои рентгенӣ имкони иҳота кардани тамоми мавҷудотро надорем. Акнун дар хусуси эҳтимолияти бо чашм иҳота кардани Худованд андеша мекунем. Дар Қуръони Карим фармуда шудааст: «Чашмҳо Ӯро (дар дунё) дарнамеёбанд ва Ӯ чашмҳоро дармеёбад...» (Сураи Анъом, 6/103). Бале, чашми мо қудрати дидани Худоро надорад, зеро он Худоро фаро гирифта наметавонад. Худованд ҳамаи чашмҳоро, аёну ноаёнро мебинад, аммо Ӯро бо чашм дидан номумкин аст. Аз ин рӯ барои равшан шудани масъала мавзӯъро аз ҳамин нуқтаи назар баррасӣ бояд кард. Аз ҷониби дигар нур пардаи Худованд аст. Чашми мо ҳатто дар иҳотаи нур оҷиз аст. Пас аз Меъроҷ, вақте Паёмбари Акрам (саллаллоҳу алайҳи васаллам) ба замин баргашт, саҳобагон аз Ӯ суол карданд: «Ту Худовандро дидӣ?» Тавре дар ин маврид Абӯзар (р) нақл мекунад, бори аввал Паёмбар (саллаллоҳу алайҳи васаллам) посух дод: «Ӯ нур аст. Ман чӣ тавр метавонам Ӯро бубинам?» Дар ҷойи дигар фармуд: «Ман нуре дидам». Ҳол он ки нур офаридаи Худо буда, худи Худованд Мунаввир-ун-нур аст. Яъне Худованд нурро падид овард, шакл бахшид ва тасвирашро офарид. Нур Худо нест, балки махлуқи Худо аст. Яъне миёни шумову Худо нуре ҳаст, ки шуморо фаро гирифтааст. Вале ин ҷо боз як нуктаи муҳиме ҳаст. Мо «фаро гирифтааст» мегӯем, аммо танҳо бо сифатҳояш, на дигар. Вақте гап сари масъалаи улуҳият меравад, мавзӯи баррасишаванда печидатару вазнинтар мешавад. Ба ин тартиб ба хулосае мерасем, ки Худованди Мутаъол бо чашм дида намешавад. Ҳиҷоби Ӯ аз нур иборат аст ва ба ҷуз нур чизе дидан номумкин аст. Масалан, вақте инсон ба «нафси аммора» ғолиб меояд, ранги сурхе мебинад; вақте ба «нафси лаввома» мерасад, ба ӯ ранги кабуд намудор мешавад; то ба «нафси мутмаинна» боло шуда, ранги сабзро мебинад. Баъд аз он инсон ба мартабае мерасад, ки ранги нури он ҷойгоҳро муайян карда наметавонад. Ҳамаи инро аҳлуллоҳ — авлиё ва нафароне, ки ба Худованд наздиканд, мушоҳида кардаанд. Ба ин мартабаҳо танҳо бо роҳи тақводорӣ расидан мумкин аст. Ман ин мисолро барои шарҳи андешаи худ овардам. Маълум мешавад, ки инсон қодир аст, ки танҳо кӯчактарин сояи нури Худоро бинад. Яъне ба дидани худи Ӯ қодир нест. Акнун паҳлӯи дигари масъаларо мебинем. Ҳазрати Иброҳим Ҳаққӣ мегӯяд: «Худованд беназир аст, дар олам мислу монанд ва зид(д) надорад. Ӯ муқаддас ва муназзаҳ аст». Аввалан, Худованд зид(д) надорад. Ин хосияти хеле муҳим аст. Ба чашм он чиро дида мешавад, ки зид(д) дошта бошад. Яъне шумо рӯшноиро ба он хотир мебинед, ки зулмот вуҷуд дорад. Ё масалан, шумо дарозии чанд ҷисмро муқоиса мекунед: якумаш ду метр аст, дигараш се метр. Дар ин маврид муқоиса мекунед, зеро чизе ҳаст, ки бо он қиёс карда мешавад. Худо мислу монанд ва зид(д) надорад, ки Ӯро дар қиёси онҳо дида шавад, тавре рӯшноӣ аз рӯйи зулмот дида мешавад. Ҳамчунин масъалаи мазкурро аз рӯйи имконоти физикии инсон баррасӣ мекунем. Аҷиб аст, ки инсон чанд фоизи кавну маконро (олами ҳастӣ) бо чашм дида метавонад? Оё дар ин хусус рақами мушаххасе гуфта метавонед? Тасаввур кунед, ки дар паҳнои олам теъдоди бешумори ашё пеши назари мо ҷилвагар шуда, нидо мекунанд: «Марҳамат, бубинед, ибрат гиред, Офаридгорро сано гӯед!» Ҳол он ки мо аз ҳар миллион ашёи табиат танҳо панҷтои онро дида метавонем ва дар хусуси боқимонда ҳатто маълумоте ҳам надорем. Мо танҳо ҷисмҳоеро мебинем, ки ҳаҷму тобиши муайяне доранд. Пас таваҷҷуҳ кунед: Инсон аз ҳар миллион ҷисм қобилияти дидани танҳо панҷтои онро дошта, бо вуҷуди ин Худоро ба ҳамин доираи танг ғунҷониданӣ мешавад ва суол мегузорад, ки «Чаро ман Худоро намебинам?» Чӣ мафкураи танге! Ба маърифати Парвардигор касе мерасад, ки пайваста дар андешаи амиқтар мутаваҷҷеҳ шудан ба мантиқи (ҳикмати) китоби ҳастӣ (оёти таквиния) аст. Набии бузург Ҳазрати Мӯсо (а) ва Султони пайғамбарон Ҳазрати Муҳаммад (саллаллоҳу алайҳи васаллам) аз рӯйи мақоми худ ва дигарон низ вобаста ба мавқеашон Худоро мебинанд. Ин ҷо ҷузъиёти муҳиме ҳаст, ки касро ба андеша водор мекунад. Ҳар касе мехоҳад дар охират аз ҷумлаи мавлоён бошад, ӯро лозим аст, ки дар ҳаёти дунёӣ дар пайи пок сохтани дилу нияти хеш бошад. Гузашта аз ин ба хотири сазовор будан ба дидори Худованд, инсон бояд дар андешаи зиндагӣ аз рӯйи маънии ботин бошад, ҳимматашро олӣ дорад ва ба ҳузури Худо бо аҷри беҳисоб ҳозир шавад. Иброҳим Ҳаққӣ ҳадисеро, ки баъзе олимон ҳадиси заиф донистаанд, ба риштаи назм кашидааст: Ҳақ(қ) нағунҷад дар самовоту замин, Аз аҷаб ғунҷад ба қалби муъминин. Чӣ қадр латифу марҳаматкор аст, Оне, ки олам пеши азаматаш аз рег кӯчактар асту Ӯ дар қалби ҳар муъмини асил макон гирифтааст. Ҳамаи ҳақиқатро танҳо Ӯ медонад.

0
ҲикматЗеҳн2 моҳ пеш

РОҲҲОИ ДАЪВАТ

– Вақте мусулмон касеро ба ислом даъват карданӣ мешавад, нахуст бояд ҳолати худро пеши назар оварад. То куҷо худи ӯ талаботи динашро медонад ва то куҷо онҳоро ба ҷой меорад. Дар акси ҳол, нодонӣ ва ҷоҳилӣ инсонро ба натиҷаҳои нохуш мерасонад. Барои мисол, ба шумо саргузашти як сарбози мусулмонро нақл мекунам, ки аз китобҳои таърих ба ёдам мондааст. Дар замонҳои пеш дар қаламрави давлатҳои мусулмонӣ намояндагони динҳои дигар ҳам озодона зинадагӣ мекарданд. Дар он рӯзгор як яҳудӣ дар ҳамсоягии сарбози мусулмоне умр ба сар мебурд. Сарбоз аз ин ҳолат ҳамеша ба ғазаб меомад ва худ ба худ мегуфт: «Ин яҳудиён дар шароити беҳтар аз мо зиндагӣ доранд ва аз имкониятҳои давлати мо зиёдтар истифода мекунанд. Дар давлати мусулмонон зиндагӣ карда, заррае ҳам нияти мусулмон шуданро надоранд. Ношукрӣ ҳам ҳадду ҳудуде дорад. Агар фурсат ба ман даст диҳад, медонам, ки ҳисоби ин кӯрнамакиро чӣ тавр пурсам». Вақте сарбоз дид, ки чунин фурсат ҳеҷ пайдо намешавад, қарор дод, ки аз пеши худ даст ба кор шавад. Рӯзе ӯ яҳудиро дар як гӯшаи танҳо бо айби кӯчаке дастгир намуда, ба замин афтонд ва ба гулӯяш шамшер гузошта гуфт: «Эй, яҳудии кӯрнамак! Медонӣ, ки аз дасти ту ба дод омадаам!» Яҳудии бечора, ки ҳанӯз аз дунё умеди зиёд дошт, дар талоши ҷон афтода, гуфт: «Амон бидеҳ! Ҳар чӣ хоҳӣ, анҷом медиҳам, фақат маро раҳо бикун». Сарбоз, ки фурсат ёфта буд, омирона гуфт: «Мусулмон шав!» Яҳудӣ ҳеҷ нияти имон овардан надошт, аммо дар фикри раҳоӣ шуда, гуфт: «Бифармо, ҳатман мекунам. Барои мусулмон шудан чӣ гӯям?» Сарбоз дар андеша афтода, ҷавоб дод: «Росташро гӯям, инашро худам ҳам намедонам!» Сукути синфхонаро қаҳқаҳаи талабагон халалдор кард. Онҳо ба ҳоли сарбоз механдиданд, аммо аз нодонии ӯ дар ҳайрат афтода буданд. Хусусан Маҳмуди файласуф он қадар афсӯс мехӯрд, ки гуфт: – Сарбози нодон ин фурсатро чӣ гуна аз даст дод?! Агар ман мебудам... Ман сухани Маҳмудро бурида, гуфтам: – Магар аз нигоҳи дин зӯран мусулмон кардан дуруст аст? Ягона роҳи мусулмон кардани инсонҳо шиносонидани зебоиҳои ислом ва қонеъ намудани ақлу дили онҳост. Дар дин маҷбурият нест. Касеро бо роҳи зӯрӣ мусулмон карда намешавад, чунки маҷбур кардан метавонад натиҷаи баръакс диҳад. Маҷбурият метавонад инсонро ба ҳолати бадтар гирифтор кунад. Инсонеро тасаввур кунед, ки имон надошта бошад. Яъне аз ҳама эҳтимоли бад, кофир бошад. Ҳар касе Худову Паёмбарро қабул надорад, мункир ё кофир аст, зеро ӯ динро инкор мекунад. Вақте чунин касеро маҷбуран ва зӯран мусулмон карданӣ мешавед, ӯ дар ҳолате қарор мегирад, ки аз ҳолати қаблиаш хатарноктар аст. Мумкин аст, ки мунофиқ шавад. Мунофиқ бошад дурӯя аст. Зоҳиран мусулмон менамояд, аммо дар асл беимон аст. Аз рӯйи ақидаи мо мунофиқ аз кофир ҳам бадтар мебошад. Барои он ки имонаш ҳақиқӣ нест ва худи ӯ ҳам дурӯя ва фиребгар аст. Андак пештар ба шумо гуфта будам, ки танҳо нияти нек доштан кифоят намекунад. Бо дилу нияти пок ҳам, касеро маҷбур мусулмон кардан ғалат аст. Ин амал монанди он аст, ки инсон нияти нек дорад, аммо бадӣ мекунад. Чунки бо ин тарзи рафтор беимон мусулмон не, эҳтимол мунофиқ шавад. Акнун бигӯед, ки чаро инсон барои қабул кунондани фикру андеша ва эътиқоди худ ба дигарон фишор меорад ва онҳоро ба қабули арзишҳои худ водор менамояд? Дар ин маврид посухҳои гуногун садо доданд: – Барои он ки бо фаҳмонидан ӯро қабул надоранд. – Чунки дониши дуруст надорад. – Барои он ки хостаҳои худро дуруст ифода карда наметавонад. Посухҳои пайдарпай шунида шуданд. Ман гуфтам: – Офарин! Бисёр андешаҳои хуб. Ин тавр бошад, оё як мусулмони донишманд, босавод ва бошуур метавонад барои қабул кунондани дину эътиқодаш ба касе фишор оварад? Магар мумкин аст, ки динашро бо зӯри бозӯ қабул кунонад ва силоҳу аслиҳа истифода кунад? Албатта не! Пас, ҳар гуна муомилаи дурушт аз комил набудани имон ва саводи казоӣ надоштан оид ба дину эътиқоди худ сарчашма мегирад. Ҳар касе оид ба ислом маълумоти дурусту комил дорад, ба чунин хатоҳо роҳ надода, арзишҳои диниро ба таври лозимӣ ба дигарон таълим медиҳад. Аз ин рӯ, мо ҳам баъзе масъалаҳои марбут ба имонро батафсил мавриди муҳокима қарор медиҳем.

0
ҲикматЗеҳн2 моҳ пеш

АМАКИ ҲАСАН ВА ҲАМСОЯИ НАСРОНИИ Ӯ

Воқеан ҳар як мусулмон мехоҳад ва ҳатто орзу мекунад, ки каси дигаре калимаи шаҳодат гуфта мусулмон шавад. Дар замонҳои пеш як мусулмоне мезист, ки ӯро амаки Ҳасан ном мебурданд. Амаки Ҳасан бисёр инсони ҳалиму меҳрубон буд ва аз ин рӯ, аҳли деҳа ӯро дӯст дошта, иззату эҳтиром мекарданд. Ӯро ҳатто насрониҳое, ки дар он деҳа мезистанд, дӯст медоштанд ва эҳтиромашро ба ҷо меоварданд. Амаки Ҳасан ба яке аз ҳамдеҳагони насронияш, ки дар ҳамсоягии ӯ мезист, эҳтироми хоса дошт ва ба ӯ ҳамеша мегуфт: – Эй дӯстам, ягон ҳамсоя аз ту шикоят надорад ва ҳамагон нисбат ба ту эҳтиром доранд. То ҳол аз ту бадие надидаанд. Агар мусулмон шавӣ, рост ба биҳишт меравӣ. Биё, калимаи шаҳодат арза кун ва саодати ду дунёро ба даст ор! Ӯ, ки ҳамеша ба суханони амаки Ҳасан гӯш меандохт, дар ин сурат табассумкунон мегуфт: – Ҳоло истед, амаки Ҳасан, саросемагӣ чӣ лозим? Таълимоти ислом ба ман ҳам писанд аст. Худо хоҳад, рӯзе мусулмон мешавам. Амаки Ҳасан бошад, мегуфт: – Худо хоҳад? Албатта, Худо мехоҳад, чунки Ӯ исломро дини ҳақ ва дини охирин хондааст. Беҳуда баҳонаҷӯӣ макун! Рӯзҳо ва солҳо гузаштанд. Амаки Ҳасан ва ҳамсояи насронияш ба камоли пирӣ расиданд. Рӯзе ногаҳон ба амаки Ҳасан хабар расид, ки ҳамсояи насронияш сахт бемор шуда, дар ҳоли ҷон додан аст ва мехоҳад, ки ӯро бубинад. Амаки Ҳасан зуд ба хонаи ҳамсояи насронияш ҳозир шуда, дид, ки ӯ ҳақиқатан дар бистари марг аст. Ҳамсоя бо ишора аз амаки Ҳасан хост, ки ба ӯ наздик шавад. Вақте ки амаки Ҳасан ба ҳамсояи насронӣ наздик шуд, ӯ бо овози хаставу гирифта гуфт: – Амаки Ҳасан, ман мехоҳам он чизеро, ки солҳо аз ман хоҳиш мекардед, ба ҷой оварам. Ман қарор додам, ки мусулмон шавам. Вақте ки ҳамсоя мехост калимаи шаҳодат бигӯяд, ҳолати аҷибе рух дод. Амаки Ҳасан ба мисли сайёде, ки ба сайд ҳамла мекунад, бо даст даҳони ҳамсояи насронияшро пахш карда, гуфт: – Ҳоло ист! Солҳо хоҳиш мекардам, ки калимаи шаҳодат арза намуда, мусулмон шавӣ, вале розӣ намешудӣ. Акнун, ки марг ба остонаи дарат омадааст, мехоҳӣ мусулмон шавӣ ва ибодат накарда, вориди биҳишт шавӣ?! Ҳаргиз! Ман намегузорам, ки ту калимаи шаҳодат гӯӣ!

0
ҲикматЗеҳн2 моҳ пеш

ШАРТИ АЗ ҲАМА АВВАЛ

Имон ба ҳадде масъалаи муҳим аст, ки байни панҷ шарти ислом дар мадди аввал меистад. Ҳамзамон имон дар алоҳидагӣ боз шартҳои дигар дорад, ки имон ба Худо ва имон ба Паёмбар аз ҷумлаи онҳост. Гузашта аз ин, рукнҳои мазкур аз ҷумлаи панҷ шарти ислом аст. – Канӣ, бачаҳо, –пурсидам ман. –Панҷ шарти исломро кӣ номбар мекунад? – Якум, калимаи шаҳодат, - гуфт касе аз миёни синф. – Хуб, ин чӣ маънӣ дорад? Талабае, ки ҷавоб дода буд, шарҳ дод: – Имон овардан ба он ки ба ғайр аз Аллоҳ Таъоло худое нест ва ҳазрати Муҳаммад (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) банда ва паёмбари Ӯст. – Бубинед, ин аввалин шарти ислом, ҳамзамон яке аз шартҳои имон аст. Ин шарти аввал ончунон муҳим аст, ки кас то онро ба забон оварда, бо дил тасдиқ накунад, мусулмон намешавад. Ҳамчунин, то қабули шарти аввал на намоз қабул мешавад, на рӯза ва на закоту ҳаҷ. Ба ибораи дигар, барои иҷрои шартҳои дигари ислом, иҷрои шарти аввал ҳатмист. Дар ин қисмати сухан аз аҳли синф пурсидам: – Хуб, кӣ мегӯяд, ки шарти аз ҳама аввали мусулмон шудан чӣ аст? Ҳама ҷавоби ин саволро медонистанд. Агарчи чанде аз онҳо «суннат» гуфтанд, вале баъд посухи дурустро дарёфтанд. Барои мусулмон шудан калимаи шаҳодат шарти аввалин аст. Шарти аввали ислом низ ҳамин аст. Ҳар касе калимаи шаҳодатро ба забон оварда, мусулмон мешавад, мисле ки аз нав тавлид ёфта, аз гуноҳ пок мегардад. Агар мусулмониро ба мактабхонӣ монанд кунем, мусулмон шудан мисли ба мактабе ҳуҷҷат супорида, ҳамчун хонандаи он ҷо қайд шудан аст. Вақте хонанда дар мактаб аз қайд мегузарад, минбаъд бояд уҳдадориҳои муайянеро ба дӯш гирад. Ин уҳдадориҳо пеш аз ҳама иштирок дар дарсҳо, иҷрои вазифаҳои синфию хонагӣ ва қоидаҳои дигари мактабӣ мебошанд. Мусулмон ҳам вақте имон овард, бояд ибодатҳои муайянро ба ҷо оварад. Дар ҳамин сурат, оё хонандае, ки аз қайди мактаб нагузаштааст, метавонад номаи камол гирад? Ӯ на танҳо номаи камол намегирад, балки ба дарс ҳам роҳ дода намешавад. Чунин касе ҳарчанд пешқадаму аълохон бошад, то аз қайди мактаб нагузарад, номаи камол намегирад ва ҳатто аз синф ба синф гузаронида намешавад. Ҳамин тавр як касе, ки шарти аввали ислом, яъне калимаи шаҳодатро ба забон наорад ва маънии онро дар дил тасдиқ накунад, мусулмон намешавад, ҳарчанд тамоми ибодатҳо ва шартҳои дигари исломро ба ҷой оварад. Ибодатҳои чунин касе қабул намегарданд, зеро ӯ ҳанӯз имон наовардааст. Пас, аз ҳама аввалтар имон! Инсон бояд бе зӯрию зӯроварӣ бовар кунад. Ҳар гоҳе инсон бо роҳи таҳдиду зӯрӣ ва маҷбур намудан калима гардонад, имон намеорад. Имон овардан ба хости худ, аз сидқи дил ва бо ирода сурат мегирад.

0
ҲикматЗеҳн2 моҳ пеш

ИМОН – ҒИЗОИ РӮҲ

Сардори синф барои савол пурсидан иҷозат хост. – Муаллим, агар ҳамин хел рафтан гирад, дар ин дарс ҳам ба мавзӯи аслӣ баргашта наметавонем. Фикр мекунам бачаҳо аллакай тасаввурот пайдо карданд. Акнун ба таҳқиқи мавзӯъҳои имонӣ оғоз кунем, чӣ мешавад? – Хуб, ин тавр бошад, ба мавзӯи аслӣ бармегардем. Аввал шумо мавзӯъро бо саволу ҷавобҳоятон оғоз кунед. Ман бошам ба шумо кӯмак мекунам. Биёед, пеш аз ҳама ба мазмуни ибораи рамзии «аввал – имон» таваҷҷуҳ намоем. Чаро имон аз ҳама аввал? Аз саволу ҷавоби хонандагон чунин натиҷагирӣ шуд: Инсон танҳо аз гӯшту устухон иборат нест. Дар баробари ҷисм инсон рӯҳ дорад. Чӣ тавре ки ҷисм ба обу нон ниёз дорад, рӯҳ низ ба ғизои маънавӣ ниёз дорад. Ғизои маънавӣ барои рӯҳ пеш аз ҳама имон аст. Рӯҳу маънавияти инсон агар бо имон парвариш наёбад, инкишоф намеёбад ва мукаммал намегардад. Агар ҷисм ба камол расаду рӯҳ инкишоф наёбад, чӣ мешавад? Мошини боркаши калонеро тасаввур кунед, ки дар он муҳаррики мототсикл насб карда шавад. Мошин ҳаҷман калон, вале муҳаррик хурду камиқтидор. Рӯҳе, ки бо имон парвариш наёбад, дар ҷисми парварда боиси беэътидолӣ мешавад. Дар лабораторияи биология пеш аз оғози дарс муаллим талабагонро огоҳ намуда, гуфт: «Бачаҳо, ин олоти дарсиро устои ҳунарманд бо санъати баланд сохтааст. Боэҳтиёт бошед, то ба онҳо зараре нарасад». Яке аз талабагон пурсид: «Муаллим, агар ин скелетро устои моҳир сохта бошад, пас скелети моро кӣ сохтааст?» Барои ҷамъият чӣ? Барои дар якҷоягӣ зистани мардум имон лозим нест магар? Албатта дар ҳаёти иҷтимоӣ ҳам имон зарур аст. Махсусан, имон ба Худо. Дар ҷамъияте, ки имону эътиқод набошад, мардум чӣ гуна метавонанд амнияту осоиш дошта бошанд? Касоне, ки ба Худо имон надоранд, чӣ тавр метавонанд ба ҳамдигар дӯст бошанд? Агар садди роҳи бадкорию бадахлоқиро тарс аз Худо нагирад, пас чӣ метавонад пеши роҳи ин падидаҳои номатлубро бигирад?

0
ҲикматЗеҳн2 моҳ пеш

ИМОН – АВВАЛТАР АЗ ҲАМА

Тахминам дуруст баромад. Баъди дарсе, ки хулосааш «имон – аввалтар аз ҳама» буд, талабагон доир ба имон саволҳо омода карданд. Онҳо саволҳоро пеш аз пурсидан миёни ҳамдигар музокираву муҳокима мекарданд ва то куҷо бамаврид будани онро аз якдигар мепурсиданд. Вақте дарс оғоз шуд, нахустин шуда «файласуф» ба сухан даромад: – Муаллим, шумо гуфта будед, ки мо метавонем ҳама гуна савол оид ба мавзӯи имонро пурсем, аммо дар ин мавзӯъ натавонистам хуб омодагӣ бинам. Чунки вақте ман ин мавзӯъро дар хона хостам фаҳмонам, модаркалонам сухани маро бурида гуфтанд: «Писарам, зинҳор дар мавзӯи имон ин гуна саволҳои шубҳаангез напурс ва ҳатто фикр ҳам накун. Эҳтиёт бош, писарам, агар инсон доир ба ин саволҳо бисёр андеша кунад, аз дин мебарояд». Ман сахт тарсидам ва ба худ гуфтам, ки ба умеди хубу ҳаққонӣ бовар кардан, боз аз дин набароям. Аз ин сабаб он қадар савол омода накардам. Аслан кӯшиш кардам, ки тамоман фикр накунам, вале нашуд. Нохост якчанд савол ба сарам омад. Се-чор каси дигар ҳам ҳолати ҳамсонро қисса карданд. Ба онҳо низ дар хонаашон чунин гуфтаанд. Ҳатто яке аз волидайн хостааст дар ин бобат бо ман суҳбат кунад. Ӯ гуфтааст, ки чӣ гуна муаллими фанни маърифати ислом метавонад доир ба ягонагӣ ва ҳастии Худо савол гузорад. Ман аллакай қарор дода будам, ки мавзӯъро аз куҷо оғоз кунам. – Хуб, бачаҳо! Аввал биёед як-ду масъаларо бо ҳам дар миён гузорем. Мехоҳед, ки ман шуморо аз андешидан ва савол пурсидан манъ кунам? Шуморо водор намоям, ки ҳарчи мегӯям, гӯш диҳед ва танҳо ҳамонро қабул кунед? Агар бигӯям, ки андешаи шумо маъние надорад ва шумо ҳаққи савол карданро надоред, ҳамаи ин қабул аст? Албатта, ин таклиф аз ҷониби аксарият рад шуд. «Мо фаҳмидан мехоҳем!», – мегуфтанд онҳо. – Ин тавр бошад, саволу ҷавоб мекунем, баҳс меороем ва андешаи худро дар миён мегузорем. Имону эътиқодамонро аз лиҳози илм баррасӣ мекунем ва онро комил мегардонем. То ҳар касе ба мо оид ба эътиқодамон савол дод, посух дода тавонем. Хоҳ ин саволро касе пурсад, хоҳ дар рӯзнома ё китобе нашр шавад ва ё ки дар фанни таълимие ба миён ояд. Мо дар ин хусус бояд омода бошем. Дар ин асно яке аз хонандагон даст бардошт ва иҷозат пурсид. – Марҳамат, писарам! – рухсат додам ман. Вай гуфт: – Чаро калонсолони мо дар бораи он чӣ ки шумо мегӯед, андеша намекунанд? Масалан, модарам. Ба мавзӯъҳои динӣ сару кор гирифтанро хуш надорад. Ба ҳама маълум аст, ки онҳо бо нияти бад намегӯянд ва нисбат ба дин эҳтиром доранд. Пас, чаро чунин муносибат мекунанд? – Албатта, баъзе омилҳое ҳастанд, ки сабаби чунин тарзи муносибат мегарданд, – шарҳ додам ман. Биёед, ҳоло аз мавзӯъ берун нарафта, ба онҳо ишорат кунем: Аввал ин, ки дар гузашта инсонҳо доир ба масъалаҳои имонию эътиқодӣ хело кам шубҳа доштанд. Тақрибан ҳама дар эътиқоди худ устувор буданд. Касе, ки ба ҳастии Худо имон надошта бошад, қариб набуд. Ҳатто агар чунин касе ёфт шавад, дар миёни ҷамъият худро намоён намекард. Хулоса, дар чунин ҷомеа ба исботи далелҳои имонӣ эҳтиёҷ намонда буд. Вале имрӯз вазъият дигар аст. Дар ҳама ҷо, дар кӯчаву бозор, дар шаҳру деҳот ҳама гуна одамонро вохӯрдан мумкин аст. Онҳо метавонанд ба ҳастии Худо имон дошта бошанд ё метавонанд умуман бедин бошанд. Аз ин рӯ, имрӯз аҳли имон ба ҳифзи имону эътиқод ва мустаҳкам доштани он эҳтиёҷ дорад. Дар ҳамин ҷо «файласуф» гуфт: – Дуруст аст, муаллим! Ҳатто дар синфи мо касоне ҳастанд, ки ҳастии Худоро қабул надоранд. – Не, «файласуф»! – гуфтам ман. – Дар синфи мо шояд касоне бошанд, ки мехоҳанд бифаҳманд ва ба чӣ бовар доштани худро муайян кунанд. Беимон будан дигар асту кӯшиш кардан ба омӯзиши асли имон дигар. Мутаассифона, имрӯз касоне, ки ба омӯзиши асли имон мекӯшанд ва аз беимонӣ дурӣ меҷӯянд, дар назар беимон менамоянд. Онҳо касонеанд, ки аз аҳволи худ тамоман розӣ нестанд. Мехоҳанд бовар кунанду имон оваранд. Сардори синф андаке боғазаб ба Маҳмуди «файласуф» нигарист ва гуфт: – Муаллим, шумо сабаби онро ки чаро калонсолон аз чунин саволҳо нороҳат мешаванд, фаҳмонда истода будед, аммо Маҳмуд дар байн даромад. – Хуб, ҳозир мегӯям, – идома додам ман. – Дар гузашта, азбаски ба далелҳои исботкунандаи асосҳои имон эҳтиёҷ набуд, чунин далелҳо ба мардум таълим дода намешуд. Аммо ин далелҳо ҳамчун илм дар китобҳо дарҷ гардида буданд. Дар замони наврасии насли калонсоли мо бошад, таълимоти динӣ умуман вуҷуд надошт. Баръакс, ба онҳо бединию беимонӣ таълим дода мешуд. Маҳз ба хотири гумроҳ кардани мардум мавзӯъҳои эътиқодӣ ғалат маънидод карда мешуданд. Калонсолони мо, ки дар ҳамин гуна шарту шароит зиста буданд, саволҳои марбут ба имонро шунидан намехоҳанд. Онҳо маълумоти кофӣ надоранд, то ба ин саволҳои шубҳаангез, ки аслан аз ҷониби душманони дин паҳн карда мешаванд, ҷавоб гӯянд. Вале онҳо ба қадри он чӣ ки аз падару бобоҳои худ шунидаанд, бе исбот ва бе далел бовар мекунанд. Аммо аз пурсида шудани саволе, ки ба миён ояду ҷавобашро надонанд, дар ҳаросанд. Ҳол он ки чунин тарзи муносибат ба имони онҳо таъсири манфӣ мерасонад. Маълум мешавад, ки онҳо савол надодан ва дар ин бора андеша накардани шуморо ба хотири беэътиқод кардани шумо не, баръакс, ба он хотир мехоҳанд, ки агар чизе надонед ва нафаҳмед ҳам, имон дошта бошед. Вале дар рӯзгори мо ин аз имкон берун аст. Чунки мо дар асри илму техника зиндагӣ дорем. Ҳатто кӯдакон мехоҳанд, ки ба он чӣ бовар мекунанд, дар борааш маълумоти кофӣ дошта бошанд. Насли имрӯз дар баробари ин, зери таъсири ҳар гуна таълимоти дигар низ қарор дорад. Намояндагони динҳои дигар ба воситаи маҷаллаву рӯзномаҳо, радиову телевизион ва китобу воситаҳои электронӣ дину диёнати худро таблиғ мекунанд. Ба ин маънӣ, гуфтан мумкин аст, ки дунё кӯчак шудааст ва ҳар кас аз ҳама чиз бохабар аст. Дар ин сурат, агар имони мо бо донишу маълумот тақвият наёбад, ба ин қадар омилҳои таъсиррасон тоб намеорад. Зарур аст, ки мо имону эътиқоди худро ба воситаи илм тақвият бахшем ва ҳақиқати онро бо ақл тасдиқ намоем. Эътимоду боварие, ки дар гузашта нисбат ба олимон вуҷуд дошт, ҳоло аз байн рафтааст. Дар он вақтҳо агар олим ва шахси муътабар сухане мегуфт, бе чуну чаро пазируфта мешуд. Чунки ба шахсияти ӯ эътимод доштанд ва эҳтиромаш мекарданд. Вале имрӯз касе ба касе ба ин ҳад боварӣ надорад. Аз ин рӯ, ҳар чизеро, ки дар мавзӯи имон мегӯем, бояд исбот намоем. Дар акси ҳол, агар гӯед, ки дар Қуръон чунин омадааст ва ё Паёмбар (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) чунин фармудааст, барои қабули мардум кифоят намекунанд. Онҳо мехоҳанд, ҳама чиро бо ақл дарёбанд, ба ибораи дигар, мехоҳанд ҳама чӣ илмӣ бошад. Гап сари ҳамин меравад. Ниҳоят ба сухане расидем, ки дар аввал гуфтем: имон – аз ҳама аввал. Аммо имони кӯркӯрона не, имоне, ки бо илму дониш тақвият ёфта бошад.

0
ҲикматЗеҳн3 моҳ пеш

КОМИЛ ГАРДИДАНИ ИМОН

Ин мавзӯъ таваҷҷуҳи ҳамагонро ба худ ҷалб намуда, ба андеша кардан водор намуд. Хонандаи дигаре гуфт: – Муаллим, пас, чаро мо аз ҳаёти мукаммали Паёмбарамон ибрат намегирему дигаронро намунаи ибрат қарор медиҳем? Ба ин савол ҳамсинфаш посух дод: – Чунки мо мусулмони воқеӣ нестем. Ман гуфтам: – Бале, офарин! Зеро ки мусулмони воқеӣ нестем. Посухи хуб ва бомаврид. Дар ин ҳангом Аслия аз ҷо бархоста, савол дод: – Муаллим, медонем, ки мусулмонӣ хуб аст, пас чаро мусулмони ҳақиқӣ шуда наметавонем? – Маълум мешавад, ки танҳо донистан кофӣ нест. Дониши сатҳӣ ба дарди мо даво намешавад. Аввал хуб донистан, баъдан хуб эътиқод доштан лозим аст. Имон бояд айналяқин бошад. Он чӣ ки ақл онро тасдиқ мекунад, дил ҳам бояд тасдиқ намояд. Имон набояд тақлидӣ бошад, яъне рӯякӣ ва кӯркӯрона будани имон ҳосили дилхоҳ намедиҳад. Имон бояд таҳқиқӣ бошад, яъне мо бояд асосҳои имонро бидонем, хуб фаҳмем ва эътиқод дошта бошем. Акнун биёед аз рӯйи виҷдон гап занем, оё мо метавонем имонамонро илман исбот намоем? Асосҳои онро батафсил фаҳмонем? – Муаллим, ба мо биомӯзед! – гуфтанд талабаҳо, мисле ки онро бо хор талаффуз мекарданд. – Майлаш! - гуфтам ман. - Дар дарсҳои минбаъда асосҳои имону эътиқодро аз лиҳози илм баррасӣ мекунем. Он гуна ки шумо мавзӯъҳои математикиро бо мисолҳо шарҳ медиҳед, ҳамон тавр ҳам бояд имону эътиқодро бо таҳқиқ устувор гардонем. Он вақт имони мо «таҳқиқӣ» мешавад. Ҳар гоҳе бо ин равиш имон комил мегардад, ҳеҷ омиле наметавонад ба он зарар расонад. Имони комил инсонро мусулмони ҳақиқӣ мекунад. Маълум мешавад, ки имон аз ҳама аввалтар аст. Биёед ин дарсро бо ҳамин ибораи рамзӣ хотима диҳем. Вазифаи хонагиро ҳам нависед. Ҳар кас барои дарси оянда вобаста ба имон саволҳо омода кунад. Ман хайрухуш карда, аз синф баромадам ва дар бораи душвор будани ин мавзӯъ фикр мекардам. Дар зарфи як соат чӣ гуна метавон ин мавзӯи душворро баррасӣ намуд?! Медонистам, ки ҳар як талаба ҳадди ақал як савол пешниҳод мекунад. «Илм бо пурсишу таҳқиқ ва амал кардан зинда аст. Агар инҳо набошанд, илм мемирад»

0

БЕҲТАРИН БОШ!

Соати тарбиявӣ доштем. Аз талабагон як-як мепурсидам, ки дар оянда кадом касбро интихоб хоҳанд кард. Бисёриҳо шармгинона ҳарф мезаданд. Шарми онҳо аз ин ҳисоб буд, ки агар касби муҳимеро номбар мекарданд, дигар ҳамсинфон бо ҳар гуна садоҳои ҳамоҳанг ҳайрати худро ифода карданӣ мешуданд ва ё умуман писханд мезаданд. Онҳо рафиқони худро ба касби номбар кардаашон сазовор намедиданд. Дар ин миён танҳо ба посухи чанд нафар вокунише нишон дода нашуд. Дар поёни суҳбат ба онҳо гуфтам, ки инсоният ба намояндагони ҳамаи касбу корҳо эҳтиёҷ дорад ва муҳимтар аз ҳама ин аст, ки ҳар касе дар касби худ мутахассис бошад. Агар мо касби хуберо интихоб намуда, талаботи онро дар пояи баланди касбӣ иҷро накунем, аз он касбу кор ба инсонҳо манфиате намерасад. Аслан ҳамаи ихтисосҳо хубанд, аммо талаботи oнҳо бояд дар сатҳи зарурӣ иҷро гардад. Дар ин маврид ман аз суханони Дуглас Маллок ёдовар шудам, ки он сатрҳоро талабагон ҳамзамон ба дафтарҳои худ қайд мекарданд. Маллок гуфтааст: *«Агар натавонӣ, ки дар кӯҳи баланд дарахти арчае бошӣ, дар миёни водӣ буттае шав. Аммо талош бикун, то беҳтарин буттаи он мавзеъ бошӣ! Агар буттае нашудӣ, майсае шав, то манзараеро зебо бисозӣ! Агар гули хушбӯе шуда натавонӣ, най бишав. Аммо дар талоши он бош, ки ангуштнамои найзор бошӣ! Ҳама киштирон намешаванд, аммо маллоҳ будан ногузир аст. Дар ин дунё барои ҳар яки мо корҳои хурду бузурге ҳаст, ки бояд анҷом дода шаванд. Нахустин коре, ки бояд анҷом диҳем, ҳамон корест, ки ба мо наздиктар аст. Агар наметавонӣ шоҳроҳе бошӣ, пайроҳа шав! Агар наметавонӣ офтоб бошӣ, ситора шав! Меъёр аз бурдану бохтан иборат нест! Меъёр он аст, ки ҳар чӣ бошӣ, беҳтаринаш бош!»* Новобаста ба он ки инсон, бахусус мусулмон, намояндаи кадом касбу кор аст, бояд масъулияти худро дар беҳтарин ва зеботарин сурат ба анҷом расонад. Паёмбари акрам (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) низ дар як ҳадисе ба ин маънӣ ишорат намуда, фармудаанд: «Худованд зебост, зебоиро дӯст медорад». Ҳадиси шарифро бо ҳарфҳои чашмрас ба тахтаи синф навишта, пурсидам: – Акнун кӣ мегӯяд, ки аз ин дастури набавӣ чӣ маъние бармеояд? Ба ин савол Маҳмуд, ки ҳамсинфон ӯро «файласуф» меномиданд, чунин посух дод: – Муаллим, доираи маънии ин ҳадис он қадар васеъ аст, ки тамоми ҷанбаҳои ҳаёти моро дарбар мегирад. Яъне бояд ҳамаи кору фаъолияти мо, аз рафтору гуфтор сар карда, то ҷузъитарин амалҳоямон; нишастану бархостан, табассум кардану хандиданамон ҳам зебову бамаврид бошад. Ба фикри ман, ҳатто бояд дафтару китоб ва дигар ашёи хониши мо тозаву ботартиб бошанд. – Офарин, Маҳмуд! - гуфтам ман. - Беҳуда туро файласуф намегуфтаанд. Албатта, ҳамаи он зебоиҳое, ки моро иҳота кардаанд, дар ҳадис зикр шудааст. Яъне мусулмон бояд бо амалҳои зебову шоистааш шинохта шавад. Тамоми кору фаъолияташ бояд дар беҳтарин ва олитарин сурат анҷом пазирад.

1
ҲикматЗеҳн3 моҳ пеш

КАСЕ, КИ БА КИШТӢ ДЕР МОНДААСТ

Барои он ки талабагон мавзӯи дарсро ба осонӣ бифаҳманд, ҳар амру дастури исломро ба яке аз дарсҳо ташбеҳ медиҳам. Ин услуб ба он мусоидат мекунад, ки суолҳои хонандагонро мувофиқи фаҳмиши онҳо ҷавоб гардонам. Дар ин ҳолат дафтари аъмоле, ки инсон аз фариштагони Кироман котибин мегирад, ба рӯзнома монанд карда мешавад. Аз синф гузаштанро ба биҳишт ва дар синф монданро ба дӯзах ташбеҳ медиҳем. Ҳеҷ аз ёдам намеравад, ки ин услуб рӯзе корамро ниҳоят осон карда буд. Дар он рӯз дӯсте ҳам пайдо кардам, ки то ҳол бо ӯ робитаи дӯстӣ дорам. Ба хонанадагони синфи 7 мавзӯи намозро мегузаштам. Вақте ки фоидаҳои намозро фаҳмонда, мавзӯъро ҷамъбаст мекардам, дидам, ки дар чашмони Зуҳал ашк ҳалқа мезанад. Ин ҳолат диққати маро ҷалб намуд, зеро ӯ мисли ҳарвақта ҳушёру пурдиққат набуд. Тахминам дуруст баромад. Ҳангоми танаффус Зуҳал аз пуштам омада, дар рӯ ба рӯям қарор гирифт ва чашмони ашколудашро пок карда, бо овози паст гуфт: – Муаллим, шумо гуфтед, ки намоз аз шартҳои асосии ислом аст. Ҳамин тавр не? – Бале, Зуҳал! Магар чанд дарси охир танҳо дар ҳамин мавзӯъ суҳбат намекардем? Канӣ бигӯ, ки чӣ шуд?! – Муаллим, намоз, ки амри Худо ва шарти асосии дин аст, бояд иҷро шавад. Вале аксарияти инсонҳое, ки ман мешиносам, ин амрро ба ҷо намеоранд. Аҳволи онҳо чӣ мешавад? – Касоне, ки ин амрро иҷро намекунанд, аз дарси намоз мононда мешаванд. Агар минбаъд ҳам қазои онро ба ҷо наоранд ва сазовори авфи Парвардигор нашаванд, ҷазо мебинанд. – Дар куҷо ҷазо мебинанд? – Дар охират ҷойи ҷазо дӯзах аст. Пас аз шунидани ин ҷавоб Зуҳал хомӯш монд ва ташаккур гуфту рафт. Ман ба асли саволҳои ӯ сарфаҳм нарафта будам ва дар ҳайрат мондам, ки шояд мехост чизи дигаре ҳам пурсад. Чунки ӯ хонандаи фаъолу зирак буд. Аз миён чанд рӯзе гузашта буд, ки рӯзе ӯ ҳангоми танаффус ба назди ман омад. Вақтам ниҳоят танг буд. Ӯ саволе пурсид, ки мазмунаш тақрибан чунин буд: «Агар як шахс ниҳоят боадабу нексиришт бошад, вале намоз нагузорад, ба дӯзах меравад?!» Ӯ мехост бифаҳмад, ки инсони хубу дилсоф, некмуомила, хушгуфтор, адолатпеша, ҳалолхӯр, сахиву фидокор ва ҳатто рӯзагир ҳам метавонад дӯзахӣ бошад. Ман сухани ӯро бурида гуфтам: – Зуҳал, дар давоми ин панҷ дақиқа ман бояд якчанд корро ба анҷом расонам. Чӣ хеле ки қаблан гуфта будам, ин гуна одам ба хонандае монанд аст, ки аз дарсҳои зиёд гузаштааст, вале масалан, аз дарси математика мондааст. Бо амалҳои дигар ин масъулият аз ӯ бардошта намешавад. Вале аз чӣ бошад, ӯ ҳоло ҳам дар бораи ҷазои намоз нахондан андеша мекард. Боз ҳамон суолро пурсид: – Яъне гуфтаниед, ки оқибати чунин инсон ҳам дӯзах аст? Ман лозим надонистам, ки ин саволи ӯро шарҳу эзоҳи бештар диҳам. Чунки дар он ҳолат чунин имкон надоштам. Ба саволаш ҷавоби кӯтоҳ додам: – Бале, чунин одам ҷазо мебинад. Чашмони Зуҳал якбора пуроб шуданд. Тааҷҷубам афзуд ва илова кардам: – Вале дар ниҳоят ба сабаби боимону боахлоқ буданаш ба биҳишт меравад. – Охир, муаллим, ин одам ҳамеша корҳои неку шоиста анҷом медиҳад. Дар асл бисёр инсони хуб аст. Намозгузоронро дӯст медорад, вале худ намоз намегузорад. – Хуб, агар ин бандаи Худо воқеан мусулмони хуб ва хушмуомила бошад, чаро намозҳояшро ҳам намегузорад, то амалҳои некаш комил шаванд? Агар чунин накунад, ҳолати ӯ ба ҳамон марде монанд аст, ки ба бандар дер омадааст. – Ҳолати он мард чӣ гуна аст, муаллим? – Тасаввур кун, ки мусофире аз як ноҳияи дурдаст ба шаҳр меояд. Ӯ коре дорад, ки дар вақту соати муайян бояд иҷро гардад. Фарз кардем, ӯ расо соати даҳ мурофиаи судӣ дорад ва бояд дар вақти таъиншуда ба додгоҳ бирасад. Мусофир ҳамаи корҳояшро хуб ба роҳ мондааст. Ӯ аз ноҳияи дурдаст ба воситаи нақлиёти баландсуръат то соҳили баҳр меояд. Вақтро аз назар мегузаронад ва мебинад, ки соат ҳашт шудааст. Дилаш пур аст, ки ҳоло ду соати дигар вақт дорад ва дар тӯли ним соат бо киштӣ ба он соҳили баҳр мегузарад ва қариб якуним соат барвақттар ба додгоҳ расида, боварӣ ҳосил мекунад, ки корашро бемалол анҷом медиҳад. Аммо ҳангоми нишастан дар толори интизорӣ ӯ қарор медиҳад, ки бо нияти баровардани куфти роҳ дар болои нармкурсӣ каме хоб кунад. Пас аз чанд муддат вақте чашмонашро мекушояд, дарҳол ба соат менигарад ва мебинад, ки соат аллакай ёздаҳ шудааст. Дар ин ҳол вақти мурофиа кайҳо гузашта, ҳамаи меҳнату заҳматҳои ӯ барбод рафтааст. Ҳолати он касе, ки корҳои хубу нек анҷом медиҳад, аз гуноҳҳо дурӣ меҷӯяд, ҳатто рӯза медорад, аммо намоз намегузорад, ба ҳолати ҳамин марди мусофир монанд аст. Ӯ дар аснои сафар ҳамаи корҳои заруриро иҷро кард, вале кори аз ҳама муҳимро анҷом надод. Пас метавонем бигӯем, ки ҳар инсони хубу нексириште, ки намоз намегузорад, дар чунин вазъияте қарор дорад. Гузашта аз ин мумкин аст, ки бо сабаби ширкат накардан дар мурофиа ҷазо ҳам бинад. Зуҳал бо овози паст чизе гуфт ва ин ҷумларо такрор карду рафт. Ӯ зери лаб мегуфт: «Касе, ки ба киштӣ дер мондааст». Ман инро шунида, гумон кардам, ки дар бораи худаш чизе мегӯяд. Пас аз чанд рӯз назди ман меҳмоне ба мактаб омад. Дар ин хусус навбатдор маро хабардор намуд. Гуфтам, ки марҳамат карда биёяд. Навбатдор гуфт, ки меҳмон мехоҳад бо шумо дар танҳоӣ суҳбат кунад. «Бахайр бошад!» - андешидам ба худ ва ба назди қабулгоҳ ҳозир шудам. Гумон доштам, ки шояд волидайни хонандае омадааст ва хато накардам. Дар рӯ ба рӯям марди миёнсолу тануманд ва хушсимое қарор дошт, аммо ҳарчанд хотираамро ба кор даровардам, кӣ буданаш ба ёдам нарасид. Ӯ маро бо табассуми самимона пешвоз гирифт. Пас аз салому алайк гуфтам: – Бубахшед, шуморо нашинохтам. Ӯ бо лабханд посух дод: – Ин аввалин бор аст, ки маро мебинед, вале мо ғоибона шинос ҳастем. Боз кӣ буданашро тахмин карданӣ шудам, аммо ӯ худашро «муаррифӣ» кард: – Ман ҳамон касе ҳастам, ки ба киштӣ дер мондааст. Хайрият ки ҳамон соат дарс надоштам. Бо меҳмон то дер вақт ҳамсуҳбат шудем. Маълум шуд, ки Зуҳал падарашро маҷбур кардааст, ки намоз хонад, то азоби дӯзахро набинад. Ӯ бо модараш кайҳо боз намоз мехондаанд ва орзу доштааст, ки дар биҳишт ҳам якҷоя бошанд. Зуҳал қонеъ нашудани падарашро дида, аз ӯ хоҳиш кардааст, ки бо ман ҳамсуҳбат шавад. Дар поёни дидору гуфтугӯи самимона падари Зуҳал изҳори хушнудӣ кард ва бо ҳисси масъулият таъкид дошт, ки минбаъд омодагии сафарро пурратар мекунад, то саривақт ба манзили мақсуд бирасад.

0
ҲикматЗеҳн3 моҳ пеш

ДАР НИҲОЯТ ҲАМА БА АСЛИ ХУД БАРМЕГАРДАД

Пас аз чанд рӯз Аслия ном талабаи фаъолам, ки пештар суоли «Магар шайтон хоксорӣ мекунад?»-ро пурсида буд, ба наздам омад. Ман аз ӯ хеле розӣ будам, чун дарсҳоро бо диққат гӯш мекард ва ҳатто боре ба ӯ гуфта будам: «Офарин, ту мусулмони комил мешавӣ!». Вақте ба наздам омад аз шарм забонаш лакнат мехӯрд ва дар ҳамин ҳол гуфт: – Муаллим, дар дарси гузашта шумо гуфтед, ки ман метавонам мусулмони ҳақиқӣ шавам. Аз ҳамон рӯз дар андешаи онам, ки шояд худро дар назди дигарон дилсофу поквиҷдон вонамуд мекунам ва ҳамаро фиреб медиҳам. Ҳар вақте ин андеша ба сарам меояд, хиҷолат мекашам. Беҳтараш ҳақиқатро ба шумо гӯям, то ки дилам ором бигирад. – Майлаш, ҳақиқати ҳолро бигӯ, аммо фикри ман дар бораи ту тағйир намеёбад. Як наврасе, ки мисли ту покдилу серғайрат, ботарбия, мутаваҷҷеҳи мавзӯъҳои динӣ аст, наметавонад, ки дар асл дигаргуна бошад. Ман дар ин фикри худ устуворам, аммо ба ҳар ҳол, чизе гуфтанӣ бошӣ, бигӯ. – Медонам, муаллим, – гуфт ӯ. – Вале ман гумон дорам, ки ҳатто мусулмони оддӣ ҳам буда наметавонам. Зеро баъзан ба корҳое даст мезанам, ки тамоман ба динамон дуруст намеояд. Масалан, ман бо либосҳои шиноварӣ дар баҳр оббозӣ мекунам ва намозамро низ дурусту саривақт намехонам. – Аввал ин ки чунин андеша доштанат қобили таҳсин аст. Чунки ҳадди ақал амалҳои худро арзёбӣ карда метавонӣ. Аз гуфтаҳоят бармеояд, ки амалҳои бад бароят хушоянд нестанд ва дилат ба корҳои нек моил аст. Ин хуб аст, зеро нишоне аз имону ислом аст. Маълум мешавад, ки ман дар андешаам нисбат ба ту хато накардаам. Дувумаш мо гуфта наметавонем, ки «ҳар касе гуноҳ содир кунад, мусулмон нест». Имкон дорад, ки мусулмон ҳам каму беш айбу гуноҳе дошта бошад. Чунки ӯ одам аст, фаришта нест. Дигар ин ки вақте Худованд бандагонашро мавриди пурсиш қарор медиҳад, бо як-ду гуноҳ онҳоро дарҳол ба дӯзах намеандозад. Гуноҳҳо ва савобҳо ба тарозу гузошта мешаванд ва кадом паллае вазнинтар ояд, ҳукми ниҳоӣ аз рӯйи ҳамон бароварда мешавад. Гуноҳҳо ба монанди баҳоҳои рӯзномаи шумоанд. Баҳои як фан ба баҳои фанни дигар таъсир расонда наметавонад. Масалан, нафаре аз дарси забони модарӣ баҳои паст гирад, аз фанни математика ҳам ба ӯ баҳои паст намегузоранд. Талаба танҳо аз дарсе мононда мешавад, ки аз он дарс баҳои ғайриқаноатбахш гирифта бошад. Намозу рӯза, одобу ахлоқ, аҳкоми шариат ва дурӣ ҷустан аз бадкориҳо ба дарс шабоҳат доранд. Дар поёни соли хониш маълум мешавад, ки аз кадом дарсҳо баҳои хубу аъло гирифтаем ва аз кадом дарсҳо баҳои бад. Вале агар баҳои аксари дарсҳо ва ё дарсҳои муҳим хуб бошанд, шарту шароитҳои дигар ҳам ба инобат гирифта мешаванд ва дар ҳаққи хонанда гузашт мекунанд. Худованд бахшандаву меҳрубон аст. Расули Худо (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) шафоатгари уммат аст ва намехоҳад, ки касе аз онҳо ба дӯзах равад. Бинобар ин ноумед шудан лозим нест. Вале ин роҳҳои наҷотро ба назар гирифта, инсон набояд бепарвоӣ кунад. Чунки дар ин ҳолат ӯ ба монанди хонандае мешавад, ки барои баҳои беҳтар кӯшиш намекунад ва чунин инсон сазовори авфу омурзиш намегардад. Муҳим он аст, ки инсон аз корҳои зишт дурӣ ҷӯяд ва аз хатоҳои содир кардааш пушаймон бошад. Ҳар касе гуноҳро бад мешуморад ё пас аз содир кардани он изҳори пушаймонӣ карда, мегиряд, аз гуноҳ пок мешавад. Ӯ бояд кӯшиш намояд, ки дубора он гуноҳро содир накунад. Аз сабаби гуноҳҳо ноумед шудан хатост. Зеро аз раҳмати Худо ноумед шудан, худ гуноҳи азим аст. Раҳмату меҳрубонии Офаридгори ҳастӣ беинтиҳост. Аслия, аз гуноҳҳо дурӣ биҷӯ! Агар мабодо аз ту гуноҳе содир шуд, аз он бояд нороҳат шавӣ ва тавбаю надомат карда, кӯшиш намоӣ, ки онро дубора содир накунӣ. Азм кун, то қасди ба ҷо овардани тамоми ибодатҳо ва дурӣ ҷустан аз гуноҳҳоро дар дил дошта бошӣ. Нияти инсон бояд ҳамеша ҳамин бошад. Ман туро ҳамин тавр мешиносам ва ба ин хотир мегӯям, ки ту мусулмони ҳақиқӣ мешавӣ. – Ташаккур ба шумо, муаллим! Маро аз ғаму андӯҳ наҷот додед. Иншоаллоҳ, кӯшиш мекунам, ки мусулмони ҳақиқӣ бошам. Аслия аз ҳолати яъсу ноумедӣ раҳо ёфта, акнун табассум мекард. Дар дилам бори дигар умеде пайдо шуд, ки рӯзе ҳамаи роҳгумзадагон ба асли худ бармегарданд.

0
ҲикматЗеҳн3 моҳ пеш

ИМТИҲОНИ ДУНЁ

Ҳамзамон шайтон дар роҳи рушди маънавиёти мо мисли як монеа аст. Зиндагии инсон худ як мусобиқа ва як имтиҳон аст. Ба монанди мусобиқаи варзишие, ки дар рафти он дар пеши роҳи варзишгарони даванда монеаҳо гузошта мешаванд. Баъзе варзишгарон ба монеаҳо бархӯрда меафтанд, дар ҳоле ки варзишгарони дигар аз болои монеаҳо ҷаҳида, ба марра мерасанд. Оё шумо ягон бор майдони машқу тамрини аскаронро дидаед? Майдони машқи онҳо пур аз монеаҳову деворҳои душворгузар аст. Дар ҷое баландӣ, дар ҷое пастӣ, дар ҷойи дигар нардбон ва дар ҷое хандақ ҳаст. Аскарон бояд аз баландӣ биҷаҳанд, аз пастӣ ба боло бо нардбон зуд баромада тавонанд. Албатта, ҳамаи ин монеаҳоро бо мақсади ранҷу азияти аскарон нагузоштаанд, балки дар натиҷаи машқу тамрин маҳорати аскарон рушду такмил меёбад. Ҳамон гуна ки аскарон дар машқгоҳ маҳорату малакаи худро такмил медиҳанд, мо ҳам бояд монеаву сахтиҳои зиндагиро гузашта, имону эътиқодамонро мукаммал созем. Яке аз монеаҳои бузург дар зиндагии инсон ҳамин шайтон мебошад. Нафси бади инсон, яъне ҳиссиёте, ки инсонро пайваста ба иҷрои корҳои зишт водор месозад, дастгири асосии шайтон аст. Инсон дар муқобили ин ду қувваи бадӣ бояд қавию устувор бошад. Дар акси ҳол ба монанди варзишгаре, ки хуб тамрин накардааст, ба ин монеаҳо дармонда, мағлуб мегардад. Касоне, ки аз дасисаҳои шайтон огоҳанд ва ҳамеша бар зидди ӯ муқовимат мекунанд, метавонанд аз монеаву домҳои гузоштаи ӯ раҳо ёбанд. Вале инсонро лозим аст, ки дар мубориза бар зидди васвасаҳои шайтонӣ омодагии хуб бинад, меҳнат кунад ва арақи ҷабин резад. Вақте инсон аз доми шайтон раҳо меёбад ва дар монеаҳои ӯ дарнамемонад, ӯро як лаззате ва эҳсосоти аҷибе фаро мегирад, ки дар воқеъ чашиданист. Чунки ин имтиҳони худи инсон аст ва бад-ин васила меъёри сабру матонат ва устувории иродаи худро мефаҳмад. Ҳеҷ як ҳузуру ҳаловат ба андозаи завқе, ки инсон аз пирӯзӣ дар имтиҳони имону иродаи устувор дарёфт мекунад, хуштар нест.

0

НАВРЎЗӢ

Наврўзи наву соли наву кори нав омад, Дар кишвари дил файзи фараҳбори нав омад. Пўшида ба тан пираҳани тоза табиат, Булбул ба навои гулу гулзори нав омад. Аз домани худ абр басо дурру гуҳар рехт, Дар авҷи фалак барқи шарарбори нав омад. Дар шишаи тирезаи мо нақш кашида, Борони баҳор аз пайи осори нав омад. Бирбуда зи рухсораи сарчашма зулолӣ, Лойоба ба саркўбию рафтори нав омад. Ҳар сў нигарӣ ҷўши тараб, базми ҷавонӣ, Гулгун чу қадаҳ лолаи саршори нав омад. Савсан бигирифтаст ба бар ҷомаи нилӣ, Сархуш ба чаман наргиси хуммори нав омад. То гавҳари мақсуд зи саҳро ба каф ояд, Деҳқони ҳунарвар ба трактори нав омад. То бўса занад сабза кафи пои нигоре, Дар тору пуди қолии зангори нав омад. Бо тиру камон гарчи баҳор аст мунаққаш, Аммо бари дилшодии дилдори нав омад. Дар майса ниҳон донаву дар шоха шукуфа, Ҳар як ба ҳаводории асмори нав омад. Андар нафаси гарми замин барф шуда об, Мастонаву бо дағдаға анҳори нав омад. Ин шеър бувад туҳфаи идонаи Боқӣ, Аз ҳошияи дафтари ашъори нав омад.

1
БонкЗеҳн3 моҳ пеш

Истиқлолият

Истиқлолу озодӣ барои мардуми Тоҷикистон гаронтарин неъмат ва пурқиматтарин сарвати зиндагӣ мебошад. Зеро ин падидаи нодири таърихӣ ба мо барои бунёди давлати мустақил, ҷомеаи озод ва мутамаддину пешрафта, эҳёи воқеии забон, таърих, фарҳанг ва дигар суннату арзишҳои чандинҳазорсолаи миллӣ имконият фароҳам овард. Кишвари мо бо заҳмату талоши ватандўстонаи мардумамон аз як ҷашни истиқлол то ҷашни дигар ободу зеботар ва дастовардҳои он дар ҳама самтҳои сиёсиву иқтисодӣ ва иҷтимоиву фарҳангӣ сол ба сол бештар мегарданд. Яке аз муҳимтарин дастовардҳои мо ин аст, ки миллати тоҷик дубора ба асли хеш, яъне ҳувияти таърихии худ баргашт, мероси чандинҳазорсолаи фарҳангӣ, илмиву адабӣ, забони ноби тоҷикӣ, расму ойинҳо ва суннату анъанаҳои миллии худро эҳё кард, соҳибӣ намуд ва омўзиши онҳоро аз нигоҳи нав ба роҳ монд. Қобили зикр аст, ки дар замони соҳибистиқлолӣ бо мақсади пешбурди тарзи ҳаёти солим, оммавигардонии варзиш ва рушди он барои наврасону ҷавонон ҳазорҳо иншоот бунёд карда шуданд, ки нисбат ба даврони гузашта даҳҳо баробар зиёд мебошад.

0
БонкЗеҳн3 моҳ пеш

Тибқи иттилои Бонки миллии Тоҷикистон нархи дар ин рӯзҳои ахир ба таври назаррас боло рафтааст

Нархи тилло дар Тоҷикистон дар як ҳафтаи охир ба таври назаррас боло рафтааст. Тибқи маълумоти Бонки миллии Тоҷикистон, аз 31 июл то 7 август арзиши тиллои ченакӣ вобаста ба вазн аз 5,2 то 5,3% боло рафтааст. То 7 август нархи 5 грамм тилло 6570 сомониро ташкил дода буд, ки як ҳафта пеш арзиши он ҳамагӣ 6244 сомонӣ буд. Ҳамчунин, нархи 10 грамм тилло аз 12366 сомонӣ ба 13019 сомонӣ расидааст. 20 грамм тилло бошад, аз 24598 ба 25904 сомонӣ расид. Арзиши 50 грамм тилло дар ин давра аз 61280 сомонӣ ба 64545 сомонӣ ва 100 грамм тилло аз 122 485 сомонӣ ба 129 015 сомонӣ расидааст. Бояд гуфт, ки болоравии нарх дар Тоҷикистон ба вазъи бозори ҷаҳонии тилло низ иртибот дорад. Аввали моҳи август нархи як унсия тилло дар бозори байналмилалӣ ба ҳудуди 4370 доллар расид. Бонки миллии Тоҷикистон нархи фурӯш ва бозхариди тиллоро ҳамарӯза муайян мекунад. Ҳисобкунии нархҳо бар асоси қимати байналмилалии тилло анҷом дода мешавад. Аз ин рӯ, ҳар тағйирёбии нархи тилло дар бозори ҷаҳонӣ ба арзиши он дар Тоҷикистон низ таъсир мерасонад. Ёдовар мешавем, ки чанде вазири рушди иқтисод ва савдои Тоҷикистон гуфта буд, ки дар шаш моҳи охир Тоҷикистон ба 517 миллион доллар металлҳои қиматбаҳо содир карда шуданд, ки тақрибан 33%-и ҳаҷми умумии содироти хориҷиро ташкил медиҳад.

0
ҲикматЗеҳн3 моҳ пеш

Инсонҳое ҳастанд, ки на аз некӣ, балки аз иҷрои корҳои зишт ҳаловат мебаранд.

Сад афсӯс, одамони зиёде ба осонӣ фирефтаи васвасаҳо ва дасисаҳои шайтон мегарданд. Агар онҳо саривақт ислоҳ нашаванд, дигар бе васвасаи шайтон ҳам ба корҳои бад даст мезананд. Чунин инсонҳо мумкин аст, ки дигаронро ҳам ба иҷрои амалҳои зишт ташвиқ кунанд ва дар ин ҳол кори шайтонро осонтар намоянд. Шайтон ҳам мебинад, ки вазифаи ӯро чунин ёваронаш ба ҷо меоранд ва худ истироҳат мекунад. Дигар ӯ муддати тӯлонӣ дам гирад ҳам зиён намебинад. Ба туфайли мухлисонаш корҳои ӯ идома меёбанд...

0
ҲикматЗеҳн3 моҳ пеш

Оташ фоидаовар аст ё зараровар?

Ба ҳама маълум аст, ки оташ дар ҳаёти рӯзмараи одамон чӣ қадар аҳамияти калон дорад. Агар оташ намебуд, тамаддуни инсонӣ пур аз нуқсу норасоӣ мешуд. Вале «оташ чизи фоидаовар аст» гуфта, дасти худро ба дарунаш андозем, кори хубе анҷом намедиҳем. Дурусттараш дар ин сурат чизи фоидаоварро дар ҳаққи худ зараровар мекунем. Оташе, ки барои рӯзгори инсон муфид аст, дар он ҳолат барои мо зиёновар мешавад. Яъне ки тарзи нодурусти истифода метавонад чизи манфиатоварро дар ҳаққи инсон зиёновар кунад. Вале дар асл худи оташ ба фоидаи инсон офарида шудааст ва офариниши он кори хуб аст.

0
ҲикматЗеҳн3 моҳ пеш

Ошпаз бо корд сабзӣ, гӯшт ва маҳсулоти дигарро реза мекунад, вале қотил бо корд одам мекушад. Дар ин ҳолат, магар корд ва ё кордсоз гуноҳе доранд?

Мисоли корд низ ҳамин гуна аст. Ҳар вақте ки онро дар нонбурӣ ва пӯст кардани меваю сабзавот истифода мекунем, намегӯем зарарнок аст. Аммо вақте бо корд одам кушта мешавад, ҷиноят содир мегардад. Одамкушӣ аз ҷумлаи ҷиноятҳои вазнин аст. Дар ин сурат, агар касе бо корд ҷиноят содир кунад, оё устое, ки он кордро сохтааст, дастгир мешавад? Албатта, он усто на танҳо дастгир намешавад, балки касе ҳам ӯро пурсуҷӯ намекунад. Чунки ӯ кордро на барои куштани инсон, балки барои буридани нон ва ё барои анҷом додани корҳои муайяне сохтааст. Содиркунандаи ҷиноят устои он корд нест, балки ҳамон касест, ки кордро бо мақсади нодуруст истифода бурдааст. Яъне ӯ кордро бар хилофи мақсади сохта шудани он истифода кардааст. Аз ин рӯ, корд ҳеҷ бадие надорад, балки тарзи истифодаи инсон нодуруст аст.

0