Зеҳн
Т

Тоҷикистон

Бо истифода аз сарчашмаҳои муътамад, ҳаҷми зиёди иттилоот ва ҷалби муаллифони дорои ихтисосҳои гуногун таҳия намуда, маълумотҳо дар бораи Ватани азизамон

1 аъзоаз 8 ноябри 2026
Мақола

Номгӯйи созмонҳои ҷамъиятии варзишӣ

Ташкилоти ҷамъиятии Федератсияи индорхоккейи Ҷумҳурии Тоҷикистон Ташкилоти ҷамъиятии «Федератсияи пойга ва бузкашии Ҷумҳурии Тоҷикистон» Ташкилоти ҷамъиятии Лигаи варзишии каратэ-до шотокани Ҷумҳурии Тоҷикистон Ташкилоти ҷамъиятии Клуби футболи «Истиқлол» Ташкилоти ҷамъиятии Федератсияи айкидо ва лек-сан-найи Ҷумҳурии Тоҷикистон Ташкилоти ҷамъиятии Федератсияи баскетболи Ҷумҳурии Тоҷикистон Ташкилоти ҷамъиятии Федератсияи тенниси Ҷумҳурии Тоҷикистон Ташкилоти ҷамъиятии Федератсияи тенниси рӯимизии Ҷумҳурии Тоҷикистон Ташкилоти ҷамъиятии Федератсияи варзиши сабуки Ҷумҳурии Тоҷикистон Ташкилоти ҷамъиятии Федератсияи у-шуи Ҷумҳурии Тоҷикистон Ташкилоти ҷамъиятии Кумитаи миллии олимпии Ҷумҳурии Тоҷикистон Ташкилоти ҷамъиятии Федератсияи камонварии Ҷумҳурии Тоҷикистон Ташкилоти ҷамъиятии Федератсияи шоҳмоти Ҷумҳурии Тоҷикистон Ташкилоти ҷамъиятии Федератсияи куштии кураши Ҷумҳурии Тоҷикистон Ташкилоти ҷамъиятии Федератсияи вазнбардории Ҷумҳурии Тоҷикистон Ташкилоти ҷамъиятии Федератсияи каратэи анъанавии «Фудокан»-и Ҷумҳурии Тоҷикистон Ташкилоти ҷамъиятии Лигаи баскетболи Тоҷикистон Ташкилоти ҷамъиятии Федератсияи шамшербозони Ҷумҳурии Тоҷикистон Ташкилоти ҷамъиятии Федератсияи аспсаворӣ ва конкури Ҷумҳурии Тоҷикистон Ташкилоти ҷамъиятии Федератсияи варзишҳои зӯрхонаии Ҷумҳурии Тоҷикистон Ташкилоти ҷамъиятии Федератсияи билярди Ҷумҳурии Тоҷикистон Ташкилоти ҷамъиятии Федератсияи дӯстдорони бокси Ҷумҳурии Тоҷикистон Ташкилоти ҷамъиятии Федератсияи бадминтони Ҷумҳурии Тоҷикистон Ташкилоти ҷамъиятии Федератсияи намудҳои варзиши пляжии Ҷумҳурии Тоҷикистон Ташкилоти ҷамъиятии Федератсияи варзиши тирандозони Тоҷикистон Ташкилоти ҷамъиятии Фонди дастгирии варзишгарони Тоҷикистон ба номи Расул Боқиев Ташкилоти ҷамъиятии Федератсияи куштии тарзи ҷудои Ҷумҳурии Тоҷикистон Ташкилоти ҷамъиятии Федератсияи куштии миллии «Гӯштингирӣ»-и Ҷумҳурии Тоҷикистон Ташкилоти ҷамъиятии Федератсияи чавгонбозии Ҷумҳурии Тоҷикистон Ташкилоти ҷамъиятии Федератсияи велосипедронии Ҷумҳурии Тоҷикистон Ташкилоти ҷамъиятии Федератсияи самбои муҳорибавии Ҷумҳурии Тоҷикистон Ташкилоти ҷамъиятии Федератсияи Микс Файт (Mix Fight), М-1 Ҷумҳурии Тоҷикистон Ташкилоти ҷамъиятии Ассотсиатсияи варзишгарони муассисаҳои таълимии Ҷумҳурии Тоҷикистон Ташкилоти ҷамъиятии Академияи миллии олимпии Ҷумҳурии Тоҷикистон Ташкилоти ҷамъиятии Лигаи самбои муҳорибавӣ ва муҳорибаи омехтаи Ҷумҳурии Тоҷикистон Ташкилоти ҷамъиятии Ассотсиатсияи бонувони варзишгари Ҷумҳурии Тоҷикистон Ташкилоти ҷамъиятии Федератсияи муҳорибаи универсалии Ҷумҳурии Тоҷикистон Ташкилоти ҷамъиятии Федератсияи грэпплинги Ҷумҳурии Тоҷикистон Ташкилоти ҷамъиятии варзишии Лигаи миллии футболи Тоҷикистон Ташкилоти ҷамъиятии Федератсияи миллии рақсҳои варзишии Амрикои Лотинӣ ва классикӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон Ташкилоти ҷамъиятии Федератсияи варзиши ҳавопаймоии Ҷумҳурии Тоҷикистон Ташкилоти ҷамъиятии Федератсияи куштии Ҷумҳурии Тоҷикистон (тарзи озод, юнонӣ-румӣ ва куштии тоторӣ) Ташкилоти ҷамъиятии Федератсияи намудҳои варзиши электронии Ҷумҳурии Тоҷикистон Федератсияи футболи Ҷумҳурии Тоҷикистон Клуби варзиши кӯҳии Ҷумҳурии Тоҷикистон «Ағба» № 287 Федератсияи байниминтақавии варзишгарони маъюб № 604 «А» Федератсияи кёкушин-каратэи Ҷумҳурии Тоҷикистон Федератсияи миллии шиноварии Ҷумҳурии Тоҷикистон Ассотсиатсияи миллии намудҳои зимистонаи варзиши Ҷумҳурии Тоҷикистон Федератсияи таэквон-до ВТФ (WTF)-и Ҷумҳурии Тоҷикистон Федератсияи варзиши сабуки Ҷумҳурии Тоҷикистон Федератсияи миллии чиу-читсуи Ҷумҳурии Тоҷикистон Федератсияи намудҳои варзиши гимнастикии Ҷумҳурии Тоҷикистон Федератсияи миллии муай тай, тай бо ню, фулл контакт, каратэи Ҷумҳурии Тоҷикистон Федератсияи қаиқронии Ҷумҳурии Тоҷикистон Федератсияи миллии таэквон-до ва кикбоксинги Ҷумҳурии Тоҷикистон Федератсияи пауэрлифтинг, бодибилдинг ва фитнеси Ҷумҳурии Тоҷикистон Кумитаи миллии паралимпии Тоҷикистон Федератсияи волейболи Ҷумҳурии Тоҷикистон Федератсияи регбии Ҷумҳурии Тоҷикистон Лигаи миллии-касбии якҳарбаҳои шарқӣ-аврупоии Ҷумҳурии Тоҷикистон Ташкилоти ҷамъиятии тарбияи ҷисмонӣ ва варзиши «Ҳосилот» Федератсияи варзиши алпинизм ва кӯҳнавардии Ҷумҳурии Тоҷикистон Олимпиадаи махсуси Тоҷикистон Федератсияи санъати муҳорибавӣ ва муҳорибаҳои омехтаи Ҷумҳурии Тоҷикистон Федератсияи куштии миллии камарбандии Ҷумҳурии Тоҷикистон Ассотсиатсияи армспорти Ҷумҳурии Тоҷикистон Федератсияи Кудо ва К-1-и Ҷумҳурии Тоҷикистон Федератсияи крикети Ҷумҳурии Тоҷикистон Ташкилоти ҷамъиятии ҷумҳуриявии Федератсияи лижаи Тоҷикистон Ташкилоти ҷамъиятии Федератсияи варзишгарони маъюби Ҷумҳурии Тоҷикистон Ташкилоти ҷамъиятии клуби варзиши «Паҳлавон» Ташкилоти ҷамъиятии ҷумҳуриявии Ҷамъияти варзишии «Шараф» Ташкилоти ҷамъиятии Ассотсиатсияи Сумои Тоҷикистон Ташкилоти ҷамъиятии Федератсияи варзишии автомобилию мотоциклии Ҷумҳурии Тоҷикистон Ташкилоти ҷамъиятии клуби варзишии «Асл» Ташкилоти ҷамъиятии Ассотсиатсияи миллии муҳориботи якҳарбаи омехтаи (MMA) Тоҷикистон Ташкилоти ҷамъиятии Федератсияи тиббии варзишӣ Ташкилоти ҷамъиятии клуби футболи «Солор» Ташкилоти ҷамъиятии Клуби варзишии «Наврас» Ташкилоти ҷамъиятии «Фонди ҷамъиятии дастгирии рушди куштии миллии Тоҷикистон ба номи Искандаршо Раҳматуллоев» Ташкилоти ҷамъиятии варзишии «Динамо»-и Вазорати корҳои дохилии Ҷумҳурии Тоҷикистон Ташкилоти ҷамъиятии клуби Таэквон-до «Варзиш» Ташкилоти ҷамъиятии «Иттиҳоди футзали Тоҷикистон» Ташкилоти ҷамъиятии «Федератсияи Ориентали Ҷумҳурии Тоҷикистон» Ташкилоти ҷамъиятии «Федератсияи сайёҳии кӯҳнавардии Ҷумҳурии Тоҷикистон „Эделвейс“» Ташкилоти ҷамъиятии «Ассотсиатсияи варзишгарони муассисаҳои таълимии Ҷумҳурии Тоҷикистон» Ташкилоти ҷамъиятии Маркази рушди «Шотакан каратэ-и до скиф»-и Ҷумҳурии Тоҷикистон Ташкилоти ҷамъиятии «Лигаи самбои муҳорибавӣ ва муҳорибаи омехтаи Ҷумҳурии Тоҷикистон» Ташкилоти ҷамъиятии «Лигаи касбии Муай К 1-и Ҷумҳурии Тоҷикистон» Ташкилоти ҷамъиятии Федератсияи миллии зӯрозмоиҳои универсалии Ҷумҳурии Тоҷикистон Ташкилоти ҷамъиятии Федератсияи санъати муҳорибавӣ ва муҳориботи омехтаи Ҷумҳурии Тоҷикистон Ташкилоти ҷамъиятии Клуби варзишии «Ҷангихон Давлатов» Ташкилоти ҷамъиятии варзишии Лигаи миллии футболи Тоҷикистон Ташкилоти ҷамъиятии Федератсияи миллии «Чит Кун До»-и Ҷумҳурии Тоҷикистон Ташкилоти ҷамъиятии Федератсияи Каратэ-до-и миллӣ ва Годзю-Рю-и Ҷумҳурии Тоҷикистон Ташкилоти ҷамъиятии Клуби футболи «Далерон – Уротеппа»-и шаҳри Истаравшан Ташкилоти ҷамъиятии «Самбо»-и Ҷумҳурии Тоҷикистон Ташкилоти ҷамъиятии Федератсияи Йайдзютсу ва Айкидои муҳорибаи Ҷумҳурии Тоҷикистон Ташкилоти ҷамъиятии «Клуби футзали Самандар» Ташкилоти ҷамъиятии Федератсияи шухпаймоии варзишӣ ва варзиши кӯҳии Ҷумҳурии Тоҷикистон Ташкилоти ҷамъиятии Федератсияи куштии касбӣ ва варзиши Грепплинг (ADDC)-и Ҷумҳурии Тоҷикистон Ташкилоти ҷамъиятии Федератсияи шашка ва шоҳмоти маъюбони Ҷумҳурии Тоҷикистон Ташкилоти ҷамъиятии Федератсияи «Шинкиёкушинкай» Ташкилоти ҷамъиятии Федератсияи Грэпплинги муосири Ҷумҳурии Тоҷикистон Ташкилоти ҷамъиятии Федератсияи муҳорибаҳои гуногуншакли Ҷумҳурии Тоҷикистон Ташкилоти ҷамъиятии варзишии Лигаи касбии футзали Тоҷикистон Ташкилоти ҷамъиятии Федератсияи ҳандболи Ҷумҳурии Тоҷикистон Ташкилоти ҷамъиятии Федератсияи варзишии бозиҳои компютерии Ҷумҳурии Тоҷикистон Ташкилоти ҷамъиятии Федератсияи Кемпо ва Чит кундо дар Ҷумҳурии Тоҷикистон Ташкилоти ҷамъиятии Федератсияи самбои муҳорибавии Ҷумҳурии Тоҷикистон Ташкилоти ҷамъиятии Лигаи варзишии Каратэ-до Шотокани Ҷумҳурии Тоҷикистон Ташкилоти ҷамъиятии «Ассотсиатсияи Тхеквандо (ВТФ)»-и Ҷумҳурии Тоҷикистон Ташкилоти ҷамъиятии «Ассотсиатсияи журналистони риштаи варзиши Тоҷикистон» Ташкилоти ҷамъиятии «Федератсияи бокси касбии Тоҷикистон» Ташкилоти ҷамъиятии Федератсияи Миллии «Бокси тайландӣ ва Муай-тайи ғайрикасбии Ҷумҳурии Тоҷикистон». --- Манбаъ: «Ҷумҳурии Тоҷикистон. Донишнома». Душанбе: Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, 2021, саҳ. 202–203.

0

Ҷамъияти варзиши иттифоқҳои касабаи Тоҷикистон

Ҷамъияти варзиши иттифоқҳои касабаи Тоҷикистон соли 1957 ҳамчун Ҷамъияти ихтиёрии варзиш дар натиҷаи муттаҳид гардидани ҷамъиятҳои ихтиёрии варзишгарони «Буревестник», «Пишевик» ва «Байрақи сурх» ташкил шудааст. Аз соли 1987 бо номи ҳозирааш фаъолият дорад. Сохтор ва имконот Шӯрои марказии Ҷамъияти варзиши иттифоқҳои касабаи Тоҷикистон дар вилоятҳои Суғд, Хатлон ва Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон шуъбаҳо дорад. Дар шаҳрҳои Душанбе, Кӯлоб, Қӯрғонтеппа (ҳоло Бохтар), Хуҷанд, Бӯстон, Панҷакент, Ваҳдат, Турсунзода ва Норак шӯроҳои шаҳрии Ҷамъияти варзиши иттифоқҳои касабаи Тоҷикистон амал мекунанд. Ҷамъиятҳои варзишии иттифоқҳои касаба 117 ташкилоту мактаб доранд ва аз рӯйи 15 намуд наврасону ҷавононро ба варзиш ҷалб кардаанд. 109 дастаи варзиш созмон дода, 4 варзишгоҳ, 1 машқгоҳи тирандозӣ, 29 толор ва 168 майдони варзиш доранд. Дар назди Шӯрои марказии Ҷамъияти варзиши иттифоқҳои касабаи Тоҷикистон 10 мактаби варзишии кӯдакон ва ҷавонон фаъолият менамоянд, ки беш аз 70 мураббию муаллим ба 4 769 варзишгар машқ медиҳанд. Фаъолият Дастаи мунтахаби Шӯрои марказии Ҷамъияти варзиши иттифоқҳои касабаи Тоҷикистон дар мусобиқа ва спартакиадаҳои шаҳри Душанбе ва берун аз он (Русия, Бишкек, Фарғона, Эрон) ширкат варзидааст. Ҳар семоҳа дар Қасри варзиши Шӯрои марказии Ҷамъияти варзиши иттифоқҳои касабаи Тоҷикистон оид ба гӯштини тарзи озод, гӯштини румию юнонӣ, таэквондо, футболи хурд (минифутбол) мусобиқаҳо баргузор мешаванд, ки дар онҳо қариб ҳамаи тарбиягирандагони мактабҳои варзишии иттифоқҳои касаба ва Кумитаи варзиши Мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии шаҳри Душанбе ширкат мекунанд. Ҷамъият дар ҳамкорӣ бо Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон, Кумитаи телевизион ва радиои назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳар ҳафта бозиҳои шавқовари «Офарин»-ро баргузор мекунад. Роҳбарон Н. М. Набиев (1957–1974). С. К. Анваров (1974–1978). А. К. Бобоҷонов (1978–1983). В. В. Ковинов (1983–1987). И. Қ. Қурбонов (1987–1989). З. О. Содиқов (1989–1992). Т. О. Каримов (1992–1995). А. А. Ҳазратқулов (1995–1996). --- Манбаъ: «Ҷумҳурии Тоҷикистон. Донишнома». Душанбе: Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, 2021, саҳ. 202.

0

Созмонҳо ва иттиҳодияҳои ҷамъиятии ақаллиятҳои миллӣ дар Тоҷикистон

Ҷамъияти арманиҳои Тоҷикистон (ба номи М. Маштос). Ҷамъияти фарҳангии яҳудиҳо («Хаверим»). Ҷамъияти олмониҳо («Видергебурт»). Ассотсиатсияи кореяҳои Тоҷикистон. Ҷамъияти осетинҳо («Алан») дар Ҷумҳурии Тоҷикистон. Ҷамъияти украинҳо дар Тоҷикистон. Ҷамъияти туркманҳои Тоҷикистон. Созмони ҷамъиятии «Иристон». Ҷамъияти фарҳангию маърифатии гурҷиҳо «Сатвистомо Иберия» дар Тоҷикистон. Созмони ҷамъиятии «Иттиҳоди халқҳои Кавказ». Ассотсиатсияи уйғурҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон. Созмони ҷамъиятии «Бунёди рушди ахлоқӣ, зеҳнӣ ва миллии Русия». Маркази фарҳангӣ-миллии «Дӯстлик»-и тотору бошқирди Ҷумҳурии Тоҷикистон. Ҷамъияти қирғизҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон. Маркази фарҳангии ҷаҳонии Корея дар Тоҷикистон. Шӯрои ҳамватанони русиягӣ дар Тоҷикистон. Ҷамъияти рустаборони Тоҷикистон. Ассотсиатсияи кореяҳои шӯравӣ дар Тоҷикистон. Ҷамъияти ӯзбекҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон. Ҷамъияти тоторҳо («Умет») дар Ҷумҳурии Тоҷикистон. Ҷамъияти қазоқҳо («Байтерек») дар Ҷумҳурии Тоҷикистон. Ҷамъияти полякҳо («Мазурек») дар Ҷумҳурии Тоҷикистон. Ҷамъияти доғистониҳои Тоҷикистон. Созмони ҷамъиятии Иттифоқи ҷавонони ҳамватани Русия. Иттиҳодияҳои тоҷикони бурунмарзӣ Аз ибтидои солҳои 90-уми асри 20 иттиҳодияҳои маданӣ-миллии тоҷикони бурунмарзӣ низ дар минтақаҳои гуногуни олам таъсис ёфтанд: Анҷумани тоҷикони Ӯзбекистон. Маркази фарҳангии тоҷикон — «Самарқанд». Ҷамъияти «Офтоби суғдиён» (Бухоро). Маркази фарҳангии тоҷикон — «Ориёно» (Тошқанд). Маркази ҷамъиятии тоҷикон — «Суғдиён» (Чирчиқ). Ҷамъияти «Пайванд» (Сурхондарё). Ҷамъияти «Бохтар» (Санкт-Петербург). Маркази фарҳангии «Суғдиён» (Маскав). Ҷамъияти тоҷикони Иёлоти Муттаҳидаи Амрико ва ғайра. Олимпиадаи махсуси Тоҷикистон Олимпиадаи махсуси Тоҷикистон созмони ғайридавлатии хайрия мебошад, ки ба ташкилу баргузории барномаҳои тарбияти баданию тандурустӣ барои шахсони имконоти зеҳниашон маҳдуд машғул аст. Аз соли 1996 фаъолият мекунад. Ин ниҳод зиёда аз 20 000 кӯдаки имконоти зеҳниашон маҳдудро ба беш аз 13 намуди варзиш (футбол, чавгонбозӣ, баскетбол, тенниси рӯи миз, варзиши сабук, шашка, волейбол, теннис, шиноварӣ) фаро гирифтааст. Дар баробари ин, созмон ҳар сол чанд барномаи фарҳангию варзишии сатҳи шаҳрию ҷумҳуриявӣ доир менамояд. Варзишгарони Тоҷикистон нахустин бор дар Бозиҳои махсуси олимпӣ соли 1989 дар шаҳри Санкт-Петербург ширкат варзиданд. Барои афроди такомули зеҳнишон заиф 44 мактаб-интернати фаръӣ, 11 хонаи маъюбон ва литсей ташкил карда шудааст. Ширкатдорон хонандагони мактаб-интернатҳои махсус барои кӯдакони имконоти зеҳниашон маҳдуд мебошанд. Дар Олимпиадаҳои махсус варзишгарони Тоҷикистон дар намудҳои варзиши сабук, волейбол, баскетбол, чавгон, футбол, ҷудо ва ғайра ба дастовардҳои назаррас ноил шудаанд. Ба мусобиқаҳои Олимпиадаи махсуси Тоҷикистон созмонҳои байналмилалии Mercy Corps International, ORA International, Хазинаи кӯдакони Созмони Милали Муттаҳид, German Agro Action, Созмони амният ва ҳамкорӣ дар Аврупо, Counterpart Consortium, Иттиҳодияи илмию истеҳсолии «Авесто», «Дилсӯз» ёрии хайрия кардаанд. Олимпиадаи махсуси Тоҷикистон бо Кумитаи миллии олимпии Ҷумҳурии Тоҷикистон, Кумитаи ҷавонон ва варзиши назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, Донишкадаи тарбияи ҷисмонии Тоҷикистон, вазоратҳои маориф ва илм, меҳнат ва ҳифзи иҷтимоии аҳолӣ, ҳамчунин бо ҳамаи федератсияҳои варзишии Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамкорӣ дорад. Дар Донишкадаи тарбияи ҷисмонии Тоҷикистон кафедраи варзиши инҳирофӣ (соли 2001) мавҷуд аст, ки барои Олимпиадаи махсуси Тоҷикистон мураббӣ (тренер) омода мекунад. Натиҷаҳои варзишӣ Варзишгарони созмони мазкур дар Бозиҳои махсуси тобистонаи ҷаҳонӣ (шаҳри Дублин, Ирландия, 2003) ширкат варзида, соҳиби 3 медали тило гардиданд. Соли 2005 бо дастгирии IREX ва маблағгузории USAID Олимпиадаи махсуси Тоҷикистон дар вилоятҳои Хатлон ва Суғд субофис ташкил намуд. Ҳоло ин суббарномаҳо фаъолият намуда, мустақилона ба машғулиятҳои варзишӣ кӯдакону калонсолони ноқисулақли мактаб-интернатҳо, хонаи маъюбон ва оилаҳоро ҷалб менамоянд. Варзишгарони Олимпиадаи махсуси Тоҷикистон дар Олимпиадаи махсуси байналмилалии зимистонӣ дар шаҳри Наганои Ҷопон (2005) ширкат намуда, дар бозии хоккей дар рӯи фарш медали тило гирифтанд. Сентябри соли 2005 дастаи Олимпиадаи махсуси Тоҷикистон дар Бозиҳои занони исломӣ, ки дар шаҳри Теҳрон баргузор гардид, соҳиби 4 медали тило, 2 медали нуқра ва 1 медали биринҷӣ шуд. Ноябри 2005 дар севумин Бозиҳои Осиёи Марказӣ дар шаҳри Тошқанд ширкат намуда, 6 варзишгар ва ду мураббӣ оид ба варзиши сабук ва тенниси рӯи миз 2 медали тило, 2 медали нуқра ва 2 медали биринҷӣ ба даст оварданд. Соли 2006 дастаи Олимпиадаи махсуси Тоҷикистон дар ҳайати 5 нафар дар Бозиҳои Аврупоии ҷавонон оид ба варзиши сабук ширкат намуда, медалҳои тило ва нуқра овард. Соли 2007 варзишгарони Олимпиадаи махсуси Тоҷикистон аз Бозиҳои байналмилалии тобистонии Олимпиадаи махсус (Шонгҳойи Хитой) оид ба варзиши сабук, футбол ва тенниси рӯи миз бо медалҳои тилову нуқра баргаштанд. Соли 2008 мусобиқаи байналмилалӣ оид ба тенниси рӯи миз бо ширкати меҳмонон аз Ӯзбекистон, Қазоқистон, Афғонистон (60 варзишгар) баргузор гардид. Дар асоси нақшаи тақвимии Олимпиадаи махсуси Тоҷикистон чандин чорабинии варзишӣ оид ба варзиши сабук, баскетбол, футбол баргузор гардиданд. Соли 2009 ду варзишгару як мураббии Олимпиадаи махсуси Тоҷикистон дар Бозиҳои байналмилалии Олимпиадаи махсус дар шаҳри Бойсеи Иёлоти Муттаҳидаи Амрико ширкат варзида, дар лижаронӣ ба масофаҳои 25, 100, 200 метр ва роҳгардӣ дар болои барф 4 медали тило ва аз гимнастикаи бадеӣ дар мусобиқаи байналмилалӣ (Тошқанд, 2009) 2 медали тило ба даст оварданд. Сентябри 2010 дар Бозиҳои Аврупоии ҷавонон аз рӯи барномаи Олимпиадаи махсуси Тоҷикистон (шаҳри Варшаваи Полша) 6 варзишгари Олимпиадаи махсуси Тоҷикистон ширкат карда, 1 медали тило, 3 медали биринҷӣ гирифтанд. Июли 2011 наврасони маълули тоҷик (кӯдакон аз мактаб-интернати № 2, № 3-и Душанбе, литсей-интернати касбии махсуси маъюбон) дар Бозиҳои XIII ҷаҳонии тобистонаи Олимпиадаи махсус дар Афина, ки бо ширкати 7 500 варзишгар аз 185 кишвари ҷаҳон дар 22 навъи варзиш баргузор шуд, чаҳор медал ба даст оварда буданд. Ҳамчунин дастаи футболи духтарони Тоҷикистон миёни 14 даста дар ҷои 6-ум қарор гирифт. Ноябри ҳамон сол дар Тошқанд мусобиқаҳои байналмилалӣ дар навъи гимнастикаи бадеӣ баргузор шуданд, ки 2 варзишгари Олимпиадаи махсуси Тоҷикистон соҳиби 8 медали тило гардиданд. Соли 2013 дар бозиҳои Олимпиадаи махсуси байналмилалии зимистонӣ дар шаҳри Пхеняни Кореяи Шимолӣ яктоӣ медали тило, нуқра ва биринҷӣ ба даст оварданд. Варзишгарони дорои имконоти маҳдуди тоҷик дар Олимпиадаи махсус-2019 (Абу Дабии Амороти Муттаҳидаи Араб) сазовори 6 медал, аз ҷумла 2 медали тило гардиданд. Олимпиадаи махсуси Тоҷикистон ба ҳайати Шӯрои ҷамъиятии назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон дохил буда, сарвариашро Д. Шарифова (аз соли 1995) ба зимма дорад. «Пайванд» «Пайванд» созмони байналмилалӣ, Анҷумани тоҷикон ва форсизабонони ҷаҳон мебошад (мухтасар: Анҷумани «Пайванд»). Соли 1989 дар заминаи созмони «Родина»-и Иттиҳоди Ҷумҳуриҳои Шӯравии Сотсиалистӣ ташкил ёфта, то соли 1992 бо номи созмони байналмилалии ҷамъияти «Пайванд» фаъолият дошт. Дар форуми аввал (8 сентябри 1992) ҷамъият ба созмони «Анҷумани тоҷикон ва ҳамватанони хориҷӣ» табдил ёфт. Дар ҳамоиши дувум (сентябри 1993) созмон номи имрӯзаашро гирифта, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон – Эмомалӣ Раҳмон раиси Анҷумани «Пайванд» интихоб гардид. Ҳадафҳо Ҳадафҳои асосии «Пайванд»: бунёд ва таҳкими робитаҳои фарҳангӣ бо марказҳои миллии тоҷикон ва форсизабонони ҷаҳон; фароҳам овардани фазои ягонаи фарҳангӣ, илмӣ ва забонӣ миёни тоҷикон ва форсизабонони ҷаҳон. Фаъолият «Пайванд» дар тӯли фаъолияташ муносибатҳои таърихӣ, фарҳангӣ ва иқтисодиро бо марказҳои фарҳангии тоҷикон ва форсизабонони ҷаҳон дар Эрон, Афғонистон, Русия, Амрико, Британияи Кабир, Арабистони Саудӣ, Олмон, Шветсия, Туркия, Норвегия, Покистон, Ҳиндустон, Канада, Австралия ва кишварҳои дигар ба роҳ монд. Анҷумани «Пайванд» дар ҷашну симпозиумҳои 1400-солагии Борбади Марвазӣ (1990), ҳазораи «Шоҳнома»-и Абулқосим Фирдавсӣ (1994), 680-солагии Мирсайид Алии Ҳамадонӣ (1995), 675-солагии Камоли Хуҷандӣ (1996), 1100-солагии давлати Сомониён (1999), 960-солагии Ҳаким Умари Хайём (2000), Симпозиуми байналмилалии «Авесто ва тамаддуни ҷаҳонӣ» (2001), 2500-солагии шаҳри Истаравшан (2002), ҷашни 1000-солагии ҳаким Носири Хусрави Қубодиёнӣ (2003), 80-солагии шаҳри Душанбе (2004), Соли тамаддуни Орийӣ (2006), 2700-солагии шаҳри Кӯлоб (2006), 1150-солагии устод Абуабдуллоҳи Рӯдакӣ (2008), соли бузургдошти Имоми Аъзам (2009) ширкати фаъол дошт. Бахшҳо ва роҳбарон Бахшҳои «Пайванд» ва масъулонаш дар ҷумҳурӣ: Кӯлоб (Зафар Мирзоён), Хуҷанд (Фарзона), Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон (Насрӣ Офаридаев), Мастчоҳ (Саидшо Акрамов), Истаравшан (Раънои Зоирдухт), Панҷакент (Аббос Ҳамроҳзода). Нашрияи расмии анҷуман маҷаллаи «Пайванд» аст. Дар солҳои гуногун раисони кумитаи иҷроияи «Пайванд» М. Осимӣ (1989–1996), Қ. Айнӣ (1996–2000), А. Маниёзов (2000–2008), И. Салоҳиддинов (2008–2014) ва С. Кошонов (2014–2020) буданд. --- Манбаъ: «Ҷумҳурии Тоҷикистон. Донишнома». Душанбе: Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, 2021, саҳ. 200–202.

0

Иттифоқи ҳунармандони Тоҷикистон

Иттифоқи ҳунармандони Тоҷикистон ташкилоти ҷамъиятӣ мебошад, ки ҳунармандони мардумӣ (заргарон, кулолгарон, чеварон, дӯзандагон, бофандагон, оҳангарон, созтарошон, кандакорон, чӯбтарошон) ва муассисаҳои марбут ба рушди бахши косибиро ба таври ихтиёрӣ муттаҳид мекунад. Соли 2012 таъсис ёфтааст. Мақоми олии роҳбарикунандаи Иттифоқи ҳунармандони Тоҷикистон анҷуман ва мақоми иҷроияи он раёсат мебошад. Иттифоқи ҳунармандони Тоҷикистон ҳоло 165 узв дошта, аз фаъолтарин созмонҳои ихтиёрии ҷамъиятии Тоҷикистон маҳсуб мешавад. Ҳадаф ва вазифаҳо Мусоидат ба рушди иқтисодию иҷтимоии бахши косибии Тоҷикистон; Фароҳам овардани шароит барои рақобатпазирии бозори ҳунармандӣ дар сатҳи байналмилалӣ; Ҳимояи иқтисодӣ ва ҳуқуқии аъзои иттифоқ; Баланд бардоштани иқтидори бахши ҳунармандӣ дар Тоҷикистон; Муттаҳид кардани ҳунармандони мардумӣ ва мусоидат ба ҳамгироии онҳо; Ҷалби таваҷҷуҳи намояндагони сохторҳои давлатӣ ва тиҷорат ба бахши ҳунармандӣ; Мусоидат ба таҳкими заминаи қонунгузории бахши косибӣ ва ғайра. Фаъолият Иттифоқи ҳунармандони Тоҷикистон дар маҷмӯъ 3 анҷуман (2012, 2013, 2016) барпо намуда, дар онҳо масъалаҳои муҳимми ҳунари косибии тоҷикро баррасӣ кардааст. Дар соли аввали фаъолияти худ Иттифоқи ҳунармандони Тоҷикистон намоиши зимистонаи маҳсулоти ҳунармандони мардумӣ ва ба муносибати 20-солагии Иҷлосияи 16-уми Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон намоиши маҳсулоти ҳунарҳои дастиро баргузор кард. Дар доираи лоиҳаи «Ҳунармандӣ ва соҳибкорӣ ба воситаи ҳамгироии минтақавӣ ва савдои боадолат» тадбирҳои гуногун (тренинг, ҳамоиш, намоишгоҳ, фестивал, мубодилаи таҷриба)-ро амалӣ мекунад, ки барои рушди бахшҳои ҳунармандӣ, дастгирӣ ва таблиғи дастовардҳои ҳунарӣ мусоидат менамояд. Иттифоқи ҳунармандони Тоҷикистон ҳар сол дар шаҳри Душанбе 3 намоишгоҳи хосса доир мекунад. Ҳамзамон дар тамоми барномаҳои ҷумҳуриявию маҳаллии давлатӣ ва иду ҷашнҳои миллӣ (масалан, «Солҳои 2019–2021 – солҳои рушди деҳот, сайёҳӣ ва ҳунарҳои мардумӣ») намоиши маҳсулоти ҳунарҳои дастиро баргузор мекунад, ки дар онҳо маҳсули ҳунармандони минтақаҳои гуногуни Тоҷикистон (кандакорон, сабадбофон, гулдӯзон, сӯзанидӯзон, заргарон, созтарошон, наққошон) ба намоиш ва фурӯш гузошта мешавад. Ҳамкориҳои байналмилалӣ Бо ташаббуси Иттифоқи ҳунармандони Тоҷикистон гурӯҳи косибон дар давраҳои гуногун барои иштирок дар намоишгоҳҳои байналмилалии косибон ба Қирғизистон, Русия, Кореяи Ҷанубӣ, Олмон, Итолиё, Иёлоти Муттаҳидаи Амрико сафар кардаанд. Маҳсулоти ҳунарии бисёри аъзои Иттифоқи ҳунармандони Тоҷикистон дар давлатҳои мухталифи дунё ҳаводору харидорони худро дошта, дар озмуну намоишгоҳҳои осори ҳунари мардумии кишварҳои хориҷӣ (Иёлоти Муттаҳидаи Амрико, Эрон, Канада, Ҷопон, Дания, Қазоқистон, Русия ва ғайра) муаррифӣ гардидааст. Иттифоқи ҳунармандони Тоҷикистон узви Созмони байналмилалии ҳунармандон (Alliance for Artisan Enterprise, 2017) аст. Роҳбарон Хоҷиева С. (2012–2013). Назирматов А. (2013–2016). Муҳаббатов М. (аз соли 2016). --- Манбаъ: «Ҷумҳурии Тоҷикистон. Донишнома». Душанбе: Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, 2021, саҳ. 200.

0

Иттифоқи ходимони театри Тоҷикистон

Иттифоқи ходимони театри Тоҷикистон ташкилоти ихтиёрии ҷамъиятии эҷодӣ мебошад, ки ходимони ҳунари театриро муттаҳид мекунад. Таърих Соли 1958 бо номи Ҷамъияти театрии Тоҷикистон ташкил шуда, дар Анҷумани 5-уми ғайринавбатии он (1987) ба Иттифоқи ходимони театри Тоҷикистон табдил ёфт. Иттифоқи ходимони театри Тоҷикистон то соли 1992 ба ҳайати Иттифоқи ходимони театри Иттиҳоди Ҷумҳуриҳои Шӯравии Сотсиалистӣ дохил буд. Дар Анҷумани 6-ум Иттифоқи ходимони театри Тоҷикистон ба ташкилоти мустақили эҷодӣ табдил ёфт. Вазифаҳо Баланд бардоштани сифати ғоявию бадеии асарҳои саҳнавӣ; Дастгирии эҷодкорон; Ёрӣ ба театрҳои мардумӣ ва касбӣ; Ташвиқу тарғиби ҳунари миллии театрӣ; Ҳамкорӣ бо иттифоқу ҷамъият ва ходимони театрии кишварҳои хориҷӣ, драматургон, мусаввирон, оҳангсозон, рӯзноманигорон, синамогарон, кормандони воситаҳои ахбори омма. Фаъолият Баргузор кардани ҷашнвора-озмунҳои анъанавии театрҳои касбии ҷумҳуриявӣ ва минтақавии «Парасту» ва «Наврӯз» аз ибтикороти Иттифоқи ходимони театри Тоҷикистон маҳсуб мешавад. Иттифоқи ходимони театри Тоҷикистон дар маҷмӯъ 10 анҷуман (1958, 1965, 1978, 1984, 1987, 1992, 1995, 2002, 2012, 2017) доир кардааст, ки дар онҳо масъалаҳои санъати театри тоҷик, натиҷаҳои фаъолияти театрҳои Тоҷикистон, роҳҳои рушди театри миллии тоҷик баррасӣ шудаанд. Иттифоқи ходимони театри Тоҷикистон узви Конфедератсияи байналмилалии ходимони театрӣ (аз соли 1992) мебошад. Раисон Тӯйбоева С. (1958–1984). Валаматзода Ғ. (1984–1987). Абдурразоқов Ҳ. (1987–1990). Муҳаммадҷонов А. (1992–1995). Ашӯров П. (1995–2002). Миров М. (2002–2012). Мирзоев С. (аз соли 2012). --- Манбаъ: «Ҷумҳурии Тоҷикистон. Донишнома». Душанбе: Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, 2021, саҳ. 200.

0

Иттифоқи рассомони Тоҷикистон

Иттифоқи рассомони Тоҷикистон ташкилоти ихтиёрии ҷамъиятии эҷодӣ мебошад, ки рассомон, ҳайкалтарошон, устодони санъати ороиши амалӣ, санъатшиносон, мунаққидон, муҳаққиқони таърихи санъати ҷумҳурӣ ва мусаввиронро муттаҳид мекунад. Таърих Соли 1934 ташкил шуда, ҳамон сол аввалин намоишгоҳи асарҳои рассомони Тоҷикистонро баргузор кард (1 майи 1934). Иттифоқи рассомони Тоҷикистон то соли 1992 ба ҳайати Иттифоқи рассомони Иттиҳоди Ҷумҳуриҳои Шӯравии Сотсиалистӣ дохил буд. Бо қарори Анҷумани 9-ум Иттифоқи рассомони Тоҷикистон ба ташкилоти мустақили эҷодӣ табдил ёфт (20 майи 1992). Иттифоқи рассомони Тоҷикистон дар маҷмӯъ 14 анҷуман (1956, 1958, 1961, 1965, 1968, 1973, 1977, 1982, 1987, 1992, 2002, 2007, 2012, 2017) барпо намуда, дар онҳо масъалаҳои муҳимми рушди санъати рассомии тоҷикро баррасӣ кардааст. Самтҳои асосии фаъолият Рушди санъати тасвирии тоҷик; Ташкил ва баргузор кардани намоишгоҳҳои рассомӣ; Баланд бардоштани завқи зебоишиносии аҳолӣ, бахусус ҷавонон; Тарбияи рассомони ҷавон; Тарғиби санъати тасвирӣ; Мусоидат ба фаъолияти рассомони халқӣ ва ғайра. Сохтор ва ҳайат Дар Иттифоқи рассомони Тоҷикистон 7 шуъбаи эҷодӣ (рангнигорӣ, қаламкашӣ, ҳайкалтарошӣ, санъати ороишӣ-амалӣ, ороиши театр, санъати монументалӣ-ороишӣ, нақди санъати тасвирӣ) ва 5 комиссия (кор бо рассомони ҷавон, эстетика, кор бо рассомони ҳавасманд, ҳарбӣ-шефӣ, ветеранҳои Ҷанги Бузурги Ватанӣ) амал мекунанд. Дар назди Иттифоқи рассомони Тоҷикистон Фонди бадеӣ фаъол аст, ки пойгоҳи моддию техникии он мебошад. Иттифоқи рассомони Тоҷикистон 230 узв дорад (2017). Аз онҳо 8 нафар Рассоми халқии Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон, 3 нафар Корманди хизматнишондодаи маданияти Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон, 7 нафар барандаи Ҷоизаи давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон ба номи Абуабдуллоҳ Рӯдакӣ дар соҳаи адабиёт, санъат ва меъморӣ мебошанд. Намоишгоҳҳо Дар солҳои соҳибистиқлолии Тоҷикистон Иттифоқи рассомони Тоҷикистон дар дохил ва хориҷи кишвар, аз ҷумла дар Русия, Иёлоти Муттаҳидаи Амрико, Олмон, Покистон, Швейтсария ва ғайра чандин намоишгоҳи асарҳои рассомони тоҷикро баргузор кардааст. Роҳбарон М. Хошмуҳаммадов (1941–1961). Х. Хушвақтов (1961–1982). С. Қурбонов (1982–2011). Ф. Хоҷаев (2012–2020). Н. Ҳамидова (аз соли 2020). --- Манбаъ: «Ҷумҳурии Тоҷикистон. Донишнома». Душанбе: Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, 2021, саҳ. 199–200.

0

Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон

Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон (Иттиҳодияи нависандагони Тоҷикистон) ташкилоти ихтиёрии эҷодист, ки адибони Тоҷикистонро муттаҳид мекунад. То соли 1991 ҷузъи Иттифоқи нависандагони Иттиҳоди Ҷумҳуриҳои Шӯравии Сотсиалистӣ буд. Баъди соҳибистиқлол шудани Ҷумҳурии Тоҷикистон иттиҳодияи мустақил шуд ва ҳамзамон узви дастҷамъонаи Иттифоқи байналмилалии иттифоқҳои нависандагон гардид. Таъсис ва таърих Моҳи майи соли 1934 дар Анҷумани (съезди) 1-уми нависандагони Тоҷикистон чун қисми таркибии Иттифоқи нависандагони Иттиҳоди Ҷумҳуриҳои Шӯравии Сотсиалистӣ ташкил шудааст. То таъсиси Иттифоқи нависандагони Иттиҳоди Ҷумҳуриҳои Шӯравии Сотсиалистӣ аҳли адаби Русия дар ҷамъияти иттиҳодияҳои мухталиф (Ассотсиатсияи нависандагони пролетарии Русия, ЛЕФ, «Бародарон Серапионовҳо», «Перевал» ва ғайра) фаъолият доштанд, аммо дар минтақаҳои тоҷикнишини Осиёи Марказӣ ва дар Тоҷикистони навтаъсис адибони тоҷикзабон дар ҳайати ҷамъиятҳои парокандаи хурде чун «Ҷамъияти шоирон» (1922), «Ҷамъияти муҳаррирон» (1925), «Қалами сурх» (1930), «Сексияи нависандагони шӯроии тоҷик» (1930), ки аксар ҳукми маҳфилро доштанд, амал менамуданд. Соли 1931 дар пайравӣ ба Ассотсиатсияи нависандагони пролетарии Русия, «Ассотсиатсияи нависандагони пролетарии Тоҷикистон» (сарвараш Ғ. Ализода) таъсис ёфт. Ҳар кадоме аз гурӯҳу ҷамъият ва иттиҳодияҳо, бахусус дар Русия, мақсаду мароми эҷодӣ ва вазифаҳои мушаххаси адабии худро дошт, ки дар умум аз табиати ҳунари хос берун омада буд. Вале ҳизби коммунистро чӣ иттиҳодияҳои озодихоҳу гуногунандеш ва чӣ ҷонибдорони тундрави фарҳанги пролетарӣ (пролеткултчиён) қаноатманд карда наметавонистанд, зеро бисёр муҳим буд, ки ҳамаи иттиҳодия ва ҷамъиятҳои адабӣ дар мавқеи ғоявии ҳизби коммунистӣ ба ҳам омада бошанд. Бино бар ин, Кумитаи Марказии Ҳизби коммунистии (болшевикии) Иттиҳоди Ҷумҳуриҳои Шӯравии Сотсиалистӣ 25 апрели 1925 барои дар як созмон ва мавқеи ягонаи идеологӣ – мафкураи коммунистӣ муттаҳид кардани иттиҳодияҳои адабӣ қарореро таҳти унвони «Дар бораи азнавсозии ташкилотҳои адабӣ-бадеӣ» қабул кард. 10 июни соли 1932 Кумитаи Марказии Ҳизби коммунистии (болшевикии) Тоҷикистон низ барои амалӣ кардани қарори мазкур таҳти унвони «Дар бораи бозсозии ташкилотҳои адабӣ-бадеӣ» қарор қабул карда, тадбирҳо андешид. Бо ин мақсад дар назди Кумитаи Марказии Ҳизби коммунистии (болшевикии) Тоҷикистон Бюро ва Кумитаи ташкилӣ созмон дода шуд, ки ба он дар аввал М. Расулӣ ва сипас С. Носиров (комиссари вақти маориф) сарварӣ кардаанд. Ба ҳайати он адибон С. Айнӣ, А. Лоҳутӣ, М. Расулӣ, С. Улуғзода, Т. Зеҳнӣ, Қ. Дайламӣ, М. Ҳасанӣ, М. Рустамова, Б. Азизӣ, М. Бурҳонов, Юртаев дохил мешуданд. Комиссия барои даъват ва баргузории Анҷумани (съезди) нависандагони Тоҷикистон гурӯҳи ташаббускор таъсис дод. Дар Анҷумани 1-уми нависандагони Тоҷикистон, ки 10–18 майи 1934 дар шаҳри Душанбе баргузор гардид, ташкил шудани Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон эълон гардид. Мақоми (органи) олии роҳбарии Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон Анҷумани (съезди) он буда, дар он Садорат интихоб шуд ва он аз ҳайати худ роҳбарият ва котиботро баргузид, ки тамоми корҳои ҷории ташкилӣ ва эҷодиро ба иҷро мерасонд. 19 майи 1934 ҷаласаи (пленуми) Садорати Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон баргузор гардид, ки ҳайати котиботро иборат аз Носиров (раис), Ҳидиров, Дайламӣ, Расулӣ, Р. Ҳошимов (котиби масъул) интихоб намуд. Раисии комиссияи тафтишот ба уҳдаи Алӣ Хуш гузошта шуд. А. Лоҳутӣ, ки дар ҳайати котибот ҳузур надошт, аз рӯйи эҳтиром ба унвони раиси ифтихории Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон пазируфта шуд. Бо таъсиси Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон, ба ғаразҳои мафкураи ҳизб нигоҳ накарда, қувваҳои адабии сатҳи гуногун – нависандагони маъруфи соҳибтаҷриба, ҳамчунин адибони ҷавон дар як ташкилот ҷамъ омаданд, ки мақсад назорати рушди кори эҷодии онҳо ва муҳайё кардани шароити муносиб ба онҳо буд. Солҳои 1935–1937 мудири бахши идеологии Кумитаи Марказии Ҳизби коммунистии (болшевикии) Тоҷикистон А. Мавлонбеков ва сипас раиси шаҳри Душанбе Н. Шанбезода (декабри 1937 – майи 1938; ҳарчанд бархилофи Ойиннома буд), раиси Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон таъйин карда шуданд. Солҳои 1937–1938 теъдоди нависандагон кам шуда, ташкилоти адабӣ рӯ ба парокандагӣ ниҳод ва ҳатто бе сарвари расмӣ монд. Баъди ин ҳодисаҳо лозим омад ба ҷойи Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон Кумитаи ташкилии Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон таъсис дода шавад, то иттиҳодия аз нав барқарор гардад. Ба ин Кумита чанд муддат А. Деҳотӣ (1938–1939) ва баъд М. Турсунзода (1940–1944) сарварӣ карданд. Соли 1944 Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон аз нав барқарор ва дар маҷлиси Садорат С. Улуғзода раиси он интихоб шуд. Соли 1946 М. Турсунзода раиси Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон интихоб гардид, ки то охири умр (1977) дар ин вазифа буд. Дар ин солҳо Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон на танҳо ба масъалаҳои эҷодӣ раҳбарӣ мекард, балки дар корҳои илмию фарҳангӣ низ иштироки фаъол дошт. Дар ҳамин давра бо ташаббуси Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон маҷмӯаи дастҷамъонаи «Намунаҳои адабиёти тоҷик» (1940) мураттаб гардида, ба табъ расид. Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон ташаббускори омодагӣ ба ҷашни адибоне чун Камоли Хуҷандӣ ва Абдулқодири Бедил, таълифи таҳқиқот дар бораи онҳо, оғози навиштани таърихи адабиёти даврони шӯравӣ буд. Ҳамин тавр, пас аз 13 соли анҷумани аввал соли 1947 анҷумани 2-уми Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон даъват карда шуд. То ба имрӯз бо баъзе истисноҳо дар ҳар панҷ сол Анҷумани (съезди) Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон баргузор мегардад, ки дар он натиҷаҳои кори Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон, вазъи ҷараёни адабӣ ва дастоварду нуқсҳои он мавриди муҳокима қарор гирифта, вазифаҳои ояндаи иттиҳодия муайян карда мешаванд. Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон ташкилотест, ки ба ташаккул, ҳамбастагӣ, тарбия, дастгирии қувваҳои нави эҷодии ҷумҳурӣ мусоидат карда, ҳимоятгари ҳуқуқи аҳли эҷод буда, ба беҳтар кардани шароити зиндагии онҳо мусоидат мекунад. Дар назди Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон аз оғоз бахшҳои шӯрои насру назм, драматургия, очерк ва публитсистика, нақди адабӣ, тарҷумаи бадеӣ, робитаҳои адабӣ ва шӯрои адабиёти бачагон фаъолият доранд, ки мақсади онҳо рушди ин навъҳои адабӣ, тарбияи аҳли адаб, баланд бардоштани савияи ғоявӣ-бадеии осори адабӣ ва тарбияи адибони ҷавон мебошад. Рушди адабиёт дар солҳои аввал Аз ибтидои таъсис Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон ба рушди адабиёти нав мусоидат намуд. Дар солҳои 30-уми асри 20 устодони каломи бадеъ С. Айнӣ ва А. Лоҳутӣ аз пешгомони раванди адабӣ буданд. Шоирону нависандагон Ҷ. Икромӣ, М. Турсунзода, С. Улуғзода, М. Миршакар, А. Деҳотӣ, Ҳ. Юсуфӣ, Р. Ҷалил, Алӣ Хуш, Ҳ. Карим, Ғ. Абдулло ва дигарон, ки бештарашон аз «насли комсомол» буданд, ба майдони адабиёт ворид шуданд. Навъҳои тозаи адабӣ ба адабиёт роҳ ёфтанд, қолибҳои нави эҷодӣ ва драматургияи миллӣ ташаккул ёфт. Дар романи «Ғуломон» ва «Марги судхӯр»-и С. Айнӣ, шеъру достонҳо ва насру драмаҳои А. Лоҳутӣ, Пайрав, Ҳ. Юсуфӣ, Икромӣ, Р. Ҷалил, С. Улуғзода ва дигар намояндагони аҳли адаб муҳимтарин хусусиятҳои марҳалаи ибтидоии адабиёти нави тоҷикӣ инъикос ёфтаанд. Давраи ҷанг ва солҳои баъди ҷанг Солҳои Ҷанги Бузурги Ватанӣ (1941–1945) Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон адибонро барои кори мубориза ба муқобили душман – фашистони олмонӣ сафарбар намуд. Аҳли адаб асарҳои ватандӯстона эҷод карда, мардумро ба муборизаи зидди мутаҷовизини фашист ва заҳмати фидокорона дар ақибгоҳ даъват мекарданд. Дар ин солҳо С. Айнӣ, А. Лоҳутӣ, М. Турсунзода, А. Деҳотӣ, Ҷ. Икромӣ, С. Улуғзода, Б. Раҳимзода ва дигарон осори дархӯри замон офариданд. Аксар аз аҳли адаб ихтиёрӣ ба ҷанг рафтанд ва аз байни онҳо: Ҳ. Карим, Ҳ. Юсуфӣ, А. Пирмуҳаммадзода, Л. Бузургзода дар сангарҳои ҷанг қаҳрамонона шаҳид шуданд. Солҳои ҷанг ба тағйири тафаккури адабӣ, таҳкими ҷанбаи миллӣ ва навоварӣ дар шакли адабӣ замина гузошт. Дар замони баъди ҷанг ба ҷуз аз мавзӯъҳои азнавсозии кишвар, яке аз самтҳои асосии фаъолияти Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон кӯшиши таҳкими дӯстиву бародарӣ, дастгирии мардумони истисморшудаи Осиё ва Африқо дар муборизаи онҳо барои озодӣ ва истиқлол ба шумор мерафт. Асарҳои М. Турсунзода, бахусус силсилаи шеърҳои «Қиссаи Ҳиндустон» ва «Ман аз Шарқи озод» аз ҳайси муҳтаво ва шакл намунаи ин ибтикорот буданд. Дар осори насрии ин замон «Ёддоштҳо» ва повести «Марги судхӯр» (таҳрири нав)-и С. Айнӣ, «Одамони ҷовид»-и Р. Ҷалил, «Вафо»-и Ф. Ниёзӣ ва ғайра намунаи беҳтарин дониста шуданд. Дар охири солҳои 40-уми асри 20 шоирону нависандагони ҷавон П. Толис, А. Шукӯҳӣ, А. Баҳорӣ, М. Фарҳат, Б. Ҳоҷӣ, Ф. Муҳаммадиев, Ф. Мирзо, Ф. Ансорӣ ва дигарон бо диди тозаи адабӣ ба сафи Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон ворид шуданд. Таҳаввули наср Аз нимаи солҳои 50-уми асри 20 дар фаъолияти Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон марҳалаи тозае оғоз гардид, ки он мушаххасбаёнӣ буд. Даст кашидан аз умумгӯии номатлуб, афзудани фаъолияти иҷтимоии нависандагон ва дахолати ҷасуронаи онҳо ба ҳаёти воқеии ҷомеа, рӯ овардан ба насри андеша ва шеъри иҷтимоию фалсафӣ бархилофи баёни публитсистии хушк аз хусусиятҳои асосии иттиҳодия ба шумор мерафт. Ба туфайли романи Ҷ. Икромӣ «Ман гунаҳкорам» таҳлили амиқи масъалаҳои муҳимми ахлоқию равонии маънавиёти ҳамзамонон оғоз ёфта, чунин тарзи таҳқиқи бадеӣ баъдан дар қиссаҳои П. Толис «Тобистон», Ҷ. Одина «Авроқи рангин» ва «Иншо дар мавзуи озод» идома пайдо кард. Ф. Муҳаммадиев аввал дар қиссаҳои «Одамони кӯҳна» ва «Дар он дунё», баъдтар дар романи «Палатаи кунҷакӣ» таҳқиқи бадеиро хеле вусъат бахшида, пояҳои тасвири воқеъгаро ва фалсафию иҷтимоиро тақвият дод. Дар мавзуъҳои таърихӣ, тасвири кору зиндагии ҳамзамонон дар навъҳои гуногуни адабӣ асарҳои ҷолибе эҷод шуданд. Аз асарҳои нисбатан муҳимми ин давра шеъру достонҳои М. Турсунзода «Ҳасани арабакаш», «Садои Осиё», «Чароғи абадӣ», «Ҷони ширин», осори С. Улуғзода дар бораи Рӯдакӣ, Абуалӣ ибни Сино, романҳои таърихии ӯ «Восеъ», «Фирдавсӣ», қиссаи «Ривояти суғдӣ», романи сегонаи Ҷ. Икромӣ «Дувоздаҳ дарвозаи Бухоро», романи Р. Ҷалил «Шӯроб», ҷангномаҳои Ф. Ниёзӣ, асарҳои Р. Ҳодизода дар бораи Аҳмади Дониш («Ситорае дар тирашаб»), достонҳои Муъмин Қаноат, ашъори Лоиқ, Ҳ. Файзулло, Гулназар, Гулрухсор, Ш. Ёдгорӣ, Қ. Киром, М. Шералӣ, Ғ. Сафарзода, С. Маъмур, К. Насрулло, Р. Назрӣ, Фарзона, С. Айюбӣ, М. Ғоиб, Ҳ. Ғоиб, А. Атоӣ, Н. Қосим ва дигарон ба ҳисоб мераванд. Кашфи олами ботинии қаҳрамонҳо, рӯҳияи онҳо ва дигар ҷараёнҳои услубӣ ба асарҳои мансури Ҷ. Икромӣ, П. Толис, Ф. Муҳаммадиев, Ю. Акобиров, Ӯ. Кӯҳзод, А. Самад, Сорбон, Ҷ. Одина, М. Наҷмиддинов, М. Бахтӣ, К. Мирзоев, С. Турсун, Ҷ. Акобиров, Баҳманёр, Ш. Ҳаниф ва дигарон хос мебошад. Масъалаҳои ахлоқи ҷомеа ва шахс, маънавиёти мардум, муносибати инсон ба муҳити зиндагӣ дар насри солҳои 70–80-уми асри 20-и тоҷик бо роҳу василаҳои гуногуни таҳқиқи бадеӣ зуҳур карданд. М. Хоҷаев (Хоҷазод), С. Турсун, Ӯ. Кӯҳзод, М. Бахтӣ, Сорбон, Ю. Акобиров, Б. Фирӯз, А. Самад, А. Истад, М. Бобоҷон, Муаззама, М. Солеҳ, С. Р. Афардӣ, Баҳманёр ва дигарон қиссаву ҳикояҳо офариданд, ки насри тоҷикро аз ҷиҳати мавзуъ ва сабк ғанӣ гардонданд. Баъзе аз нависандагон дар тасвири воқеаҳои муосир сарнавишти таърихии мардумро дар ҷойи аввал гузоштанд. Асарҳои М. Хоҷаев – «Нанг ва номус», С. Турсун – «Се рӯзи як баҳор», М. Бахтӣ – «Хубон», роману қиссаҳои Ӯ. Кӯҳзод – «Ҳам кӯҳи баланд, ҳам шаҳри азим», «Як рӯзи дароз, рӯзи бисёр дароз», А. Самадов – «Парончакҳо» ва ғайра аз ҳамин қабил осоранд. Назм ва достон Таҳқиқи бадеии масъалаҳои зиндагӣ дар шеъри тоҷикии ин давра низ вусъати бештар пайдо кард. Достоннависӣ ба самти тақвияти пояҳои воқеӣ (реалистӣ) рӯ овард, ки чунин ҷараён аз достони «Ҳасани арабакаш»-и М. Турсунзода шурӯъ шуда, дар «Асрор» ва «Тоҷи давлат»-и Ғ. Мирзо, «Кӯчабоғи ошиқон»-и А. Шукӯҳӣ, «Дашти Лаванд»-и М. Миршакар хеле қувват гирифт. Ҳамчунин таълифи достонҳои лирикӣ ва лирикии фалсафӣ, вале саршор аз андешаҳо ва драматизми шадид инкишофи бештар пайдо карда, барои падид овардани моҳияти замонҳову шахсиятҳо, дарки иҷтимоию фалсафии таърих, муносибати инсону ҷомеа имкон доданд. Достонҳои М. Турсунзода – «Чароғи абадӣ» ва «Ҷони ширин», Ғ. Мирзо – «Тоҷи давлат», «366 паҳлу», М. Қаноат – «Достони оташ», «Тоҷикистон – исми ман», «Суруши Сталинград», «Гаҳвораи Сино», А. Қаҳҳорӣ – «Шаби пеш аз марг», Қ. Киром – «Аввалин дидор», Гулрухсор – «Мотами сафед» аз лиҳози мавзуъ, услуб ва хусусиятҳои жанрӣ аз якдигар тафовут дошта бошанд ҳам, аз нигоҳи драматизми тасвири инсон дар шароиту ҳолатҳои гуногун, гузоришу ҳалли масъалаҳои пуртазодди муносибати инсону ҷомеа ваҷҳи иштирок дошта, дар пешбурди жанри достон ва умуман, назми муосири тоҷик нақши намоён гузоштанд. Аз нимаи дувуми солҳои 50-уми асри 20 дар шеъри тоҷик тағйироти ҷиддии зебоишинохтӣ (эстетикӣ) ва ғоявӣ рух дода, сохтмони жанрию услубии он нав гардид. М. Қаноат ва Ғ. Мирзо ба тозагию навҷӯиҳо пардохтанд, ки баъдтар М. Шералӣ, Қ. Киром, Лоиқ, Бозор Собир, Гулназар, Гулрухсор, Ҳ. Файзулло, С. Маъмур, К. Насрулло, Ҳ. Ғоиб, А. Бобоҷон, А. Ҳаким, С. Шоҳзода, Р. Назрӣ, Ҳ. Мурод, М. Ғоиб, Н. Қосим, Ш. Бунёд, С. Айюбӣ, С. Ҳалимшо, Тулқин Хоҷа, З. Атоӣ, Фарзона, Сиёвуш, Р. Ваҳҳоб, А. Мирҳоҷа, Д. Наҷот, Озарахш, Р. Мубориз, М. Файзалӣ, С. Хатлонӣ, М. Аҷамӣ, А. Муродӣ ва дигарон онро идома ва такмил доданд. Шеъри нав ва воқеъгаро, ки дунёи равонии қаҳрамонро бештару хубтар ифода мекунад, шакл гирифт ва ҷанбаи ҳунариаш таҳким ёфт. Драматургия Дар инкишофи жанру навъҳои адабӣ, аз ҷумла драматургия низ Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон саҳм гирифтааст. Намоишномаҳои А. Усмонов – «Мубориза», С. Саидмуродов – «Раъно», Ғ. Абдулло «Вахш», С. Улуғзода – «Шодмон» ва «Калтакдорони сурх», Ҷ. Икромӣ – «Душман», ки воқеияти солҳои 30-уми асри 20-ро бо рангомезиҳои романтикию реалистӣ тасвир кардаанд, ба ин навъи адабӣ асос гузоштанд. Дар бораи шӯриши Восеъ асарҳои саҳнавӣ навишта шуданд (А. Фитрат, М. Турсунзода, А. Деҳотӣ) ва дар заминаи достонҳои «Шоҳнома» асарҳои драмавии А. Пирмуҳаммадзода ва В. Волкенштейн «Рустаму Сӯҳроб», А. Лоҳутӣ «Коваи оҳангар», дар асоси достони «Хусраву Ширин»-и Низомӣ драмаи ҳамноми М. Турсунзода ва А. Деҳотӣ эҷод шуданд. Дар замони Ҷанги Бузурги Ватанӣ (1941–1945) драматургияи тоҷик воқеияти майдони ҷангу ақибгоҳ (Ҷ. Икромӣ ва А. Файко «Дили модар», «Хонаи Надир», С. Улуғзода «Дар оташ») ва воқеаҳои таърихии афсонавӣ («Тоҳир ва Зӯҳро»-и Турсунзода, «Тахмоси Хуҷандӣ»-и А. Муҳаммадҷонов ва С. Саидмуродов)-ро фаро гирифт. Солҳои баъди ҷанг драматургияи тоҷик хеле рушд кард. Асарҳои драмавии Ф. Ансорӣ – «Ҳаёт ва ишқ», «Имтиҳон», «Ҳукми модар», «Як либос атлас», «Модар нигарон аст», М. Миршакар – «Фоҷиаи Усмонов» (таҳрири дувум – «Шаҳри ман»), Ғ. Абдулло – «Суруди куҳсор», Ҷ. Икромӣ «Хор дар гулистон», А. Сидқӣ – «Иродаи зан», Гулрухсор «Ғори ачинаҳо», Мавҷуда – «Зистан мехоҳам» ва дигарон ба тасвири ҷустуҷӯҳои ҷиддии ахлоқию маънавии ҳамзамонон бахшида шуданд. Мавзуи ахлоқи иҷтимоӣ ва муаммои шахсу мавқеи ӯ дар ҷомеа дар асарҳои Н. Табар – «Дар чорсӯ», М. Бахтӣ – «Захми забон», «Эҳ, ҷавонӣ, ҷавонӣ...», С. Сафар – «Уқоб» тасвир шуда, бисёр аз нақси ҷамъиятро интиқод ва фош карданд. Таҳқиқи мавзуи таърихӣ дар фаъолияти С. Улуғзода вусъати тоза ёфт. Дар драмаҳои «Рӯдакӣ», «Темурмалик», «Алломаи Адҳам ва дигарон», «Шифокори бузург»-и ӯ образҳои пургунҷоишу мушаххаси таърихӣ офарида шуданд, ки дунёи маънавии мардумро таҷассум кардаанд. Адабиёти кӯдакон Дар шаклгирӣ ва таҳаввули адабиёти кӯдакон низ Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон саҳми муассир гузоштааст. Пояҳои нахустини адабиёт барои кӯдаконро солҳои 20–30-юми асри 20 С. Айнӣ, А. Лоҳутӣ, П. Сулаймонӣ, М. Миршакар, А. Деҳотӣ гузоштанд, ки дар асоси ба ҳам омехтани суннатҳои адабиёти хаттӣ ва шифоҳии тоҷикон ва таҷрибаи адабиёти рус бунёд ёфта буд. Бисёр аз аҳли адаб ба таълифи осор барои кӯдакон машғул шуданд, аммо аз ин миён Ғ. Сулаймонова, У. Раҷаб, А. Шарифӣ, Н. Бақозода, Ҷ. Ҳошимӣ аз адибони ҳирфаии адабиёти кӯдакон ба ҳисоб мераванд. Тарҷума ва робитаҳои адабӣ Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон аз оғози фаъолият барои ба забони тоҷикӣ тарҷума кардани намунаҳо аз осори адибони хориҷӣ, асарҳои классикони ҷаҳон, хосса нависандагони рус кӯшиш ба харҷ дод ва намунаи аввалини он қарор дар бораи ба забони тоҷикӣ баргардонидани осори М. Горкий буд. Ин анъана то ҳол давом дорад ва дар муддати ин солҳо бисёр асарҳои классикони русу ҷаҳон ба тоҷикӣ тарҷума шуданд, ки ин ба рушди адабиёти тоҷик мусоидат кард. Қариб аксари адибони тоҷик ба тарҷума машғул шудаанд, вале дар байни онҳо саҳми баъзе нависандагон, бахусус тарҷумонҳои касбӣ мисли Р. Ҳошим, С. Улуғзода, Ҳ. Ахрорӣ, Э. Муллоқандов, Ш. Шараф, Ш. Собир, Анора, А. Адҳам, Ҷ. Азизқулов, Ҳ. Раҳмат, А. Зокир, А. Абдуҷаббор, А. Насимов ва дигарон назаррас аст. Дар ин замина робитаи байналмилалии адабиёти тоҷик ба роҳ монда шуд, ки самараҳои хуб ба даст дод. Адабиётшиносӣ ва нақди адабӣ Бо роҳбарии Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон танқиди адабӣ ва адабиётшиносӣ ташаккул ёфт. Дар ин самт С. Айнӣ, С. Улуғзода, А. Мирзоев, Ш. Ҳусейнзода, Н. Маъсумӣ, Х. Мирзозода, М. Шакурӣ (Шукуров), Р. Амонов, С. Табаров, Р. Ҳодизода, А. Афсахзод, А. Раҳмонов, А. Сайфуллоев, Худоӣ Шарифзода, А. Маниёзов, А. Сатторзода, Х. Отахонова, Ҷ. Бобокалонова, А. Набавӣ (Набиев), А. Ҳаким, Ҷ. Бақозода, М. Муллоаҳмадов, Ю. Акбарзод, А. Абдусаттор, А. Абдуманонов, А. Кӯчаров, М. Мирзоюнус, Н. Файзуллоев, Ш. Раҳмонов ва дигарон ба комёбиҳои назаррас ноил шуданд. Давраи истиқлол Дар замони соҳибистиқлол шудани Ҷумҳурии Тоҷикистон (9 сентябри соли 1991) ва ташкили давлати мустақили тоҷикон Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон ба марҳалаи тозаи таърихӣ ворид гардид. Иттиҳодия ба ташкилоти мухтор табдил ёфт ва вазифаи он ташкил кардани иттиҳодияи адабие буд, ки бар манфиатҳои давлати мустақили Тоҷикистон асос ёфта бошад. Дар ин давра масъалаҳои ҳунару адабиёт ба ҷузъи сиёсати фарҳангии давлат табдил ёфтанд ва адабиёт низ ба марҳалаи нави сиёсию идеологӣ ворид шуд. Адабиёти ин давра дар заминаи чунин омилҳои муассир рӯ ба рушд ниҳод. Дар осори ин давра истиқлол ва моҳияти сиёсию иҷтимоии он дар саодати миллӣ, тавсифу тамҷиди он, оқибатҳои ҷанги шаҳрвандӣ, зиндагӣ ва кору созандагиҳои мардуми тоҷик дар ҳудуди наздик ба 30 соли истиқлол, бунёди давлати миллии тоҷикон, ваҳдати миллӣ, тасвири таърихии дуру наздик, бознигарӣ ба ҳодисаҳои 70 соли замони шӯравӣ бештар тасвир шудаанд. Имкон фароҳам омад, ки меъёрҳои муайянкунандаи сифати асари адабӣ на танҳо муҳим будани муҳтаво ва мундариҷа, балки кайфияти ҳунарии он маҳсуб шаванд. Ба ин маънӣ, дар мундариҷа, муҳтаво, дарунмоя ва шаклу сабки адабиёт ва шохаҳои он — назму наср, драманависӣ, адабиёти кӯдак, тарҷумаи адабӣ ва адабиётшиносию нақди адабӣ дигаргуниҳои муҳим ба амал омаданд. Дар замони истиқлол нахуст дар мавзӯъҳои доғи рӯз осори адабӣ ба вуҷуд омаданд, ки дар онҳо мазаммати ҷанги шаҳрвандӣ, даъват ба сулҳу ваҳдат, тавсифи истиқлол ва корномаю созандагии мардуми тоҷик барои рушди Тоҷикистон, расидан ба бартарияҳои иқтисодию сиёсии кишвар ва талошу заҳматҳои Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар бунёд, таҳким, баҳамоии миллат ва рушди давлати Тоҷикистон мавриди тасвир қарор гирифтаанд. Бо тақозои замон таваҷҷуҳ ба гузашта, таърих ва шахсиятҳои машҳури таърихӣ низ бештар гардид. Ин масъала чӣ дар наср, чӣ дар назм ва чӣ дар драманависӣ дар асарҳои Н. Табар, Сорбон, Ӯ. Кӯҳзод, Б. Абдураҳмон, А. Ҳамдам ва Л. Чигрин, М. Солеҳ, А. Сидқӣ, Р. Ёрмуҳаммад, Ю. Аҳмадзода, Мирзонасриддин, М. Қаноат, Лоиқ, Бозор, Гулрухсор, Н. Қосим, Фарзона, Гулназар, К. Насрулло, М. Ғоиб, Ҳ. Ғоиб, М. Бахтӣ, С. Айюбӣ ва дигарон равшан ба мушоҳида мерасад ва аз тамоюлҳои хосси адабиёти имрӯз ба шумор меравад. Равишҳои дигар иборат аз он аст, ки дар насру шеъри тоҷикӣ тамоюлҳои тоза — насри зеҳнгарое чун нигориши сюрреалистӣ ва воқеъгароии муъҷаз (Баҳманёр, С. Раҳимзод, М. Солеҳ, Ю. Юсуфӣ, Қ. Рустам, Т. Муҳаммадризо), шеъри сафед ва мансур (Доро Наҷот, Фарзона, Гулназар, З. Абдулло, А. Суруш, Сиёвуш, Озар) шакл гирифт. Ҳамин гуна тағйироти сифатӣ дар адабиёти кӯдак ва адабиётшиносию нақди адабӣ низ ба чашм мерасад. Ҳамин тавр, дар фаъолияти Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон марҳалаи тоза ва масъулияти бузурге барои эҷоди адабиёти асили миллӣ ба вуҷуд омадааст. Нашрияҳо ва сохтор Маҷаллаҳои «Садои Шарқ» (нашрияи миллии адабӣ), «Памир» (ба забони русӣ нашр мешавад), ҳафтаномаи «Адабиёт ва санъат» нашрияҳои Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон мебошанд. Дар назди Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон Хазинаи адабиёт ва Идораи тарғиби адабиёт мавҷуданд, ҳамчунин шӯроҳои наср, назм, драматургия, очерк ва публитсистика, нақди адабӣ, тарҷумаи бадеӣ, робитаҳои адабӣ ва адабиёти кӯдак фаъолият доранд. Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон аҳли қалами миллатҳои гуногун (ӯзбекзабон ва русзабон)-ро низ, ки дар Тоҷикистон кору эҷод мекунанд, муттаҳид кардааст. Ҷоизаҳо Бо мақсади ривоҷу равнақи бахши адабиёти бадеӣ ва ташвиқи адибон барои бештару беҳтар инъикос намудани арзишҳои миллӣ ва умумибашарии маънавию фарҳангӣ, ифтихори миллӣ ва ғояҳои ватандӯстӣ дар бораи таъсиси «Ҷоизаи Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон», 23 ноябри соли 2004 аз ҷониби Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон фармон ба тасвиб расид. Мутобиқи Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, ду ҷоиза ба номи Садриддин Айнӣ ва ду ҷоиза ба номи Мирзо Турсунзода дар соҳаи адабиёт, таҳқиқ ва тарҷумаи осори бадеӣ муқаррар карда шудааст. Пардохти ҷоизаҳо ба Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон ба маблағи мутаносиб бо 1 000 (як ҳазор) доллари Иёлоти Муттаҳидаи Амрико барои ҳар як ҷоиза дар ду сол як бор аз ҳисоби фонди захиравии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон амалӣ гардонида мешавад. Шуъбаҳо ва роҳбарон Дар Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон, Суғд, Хатлон ва шаҳру ноҳияҳои Кӯлоб, Ваҳдат, Ҳисор, Исфара ва ғайра шуъбаҳои Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон фаъолият мекунанд. Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон 421 нафар аъзо дорад. Дар давоми фаъолияти Иттиҳодия (солҳои 1934–2020) 16 анҷуман баргузор гардидааст. Сарварони Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон: С. Носиров (1934–1935), А. Мавлонбеков (1935–1937), Н. Шанбезода (1937–1938), С. Улуғзода (1944–1946), М. Турсунзода (1946–1977), М. Қаноат (1977–1991), А. Ҳаким (1991–2003), М. Бахтӣ (2003–2015). Аз соли 2015 раиси Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон Низом Қосим мебошад. Адабиёт Набавӣ А. Таърихи ташаккули Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон. Душанбе, 2004. Адибони Тоҷикистон. Душанбе, 2014. Душанбе. Энциклопедия. Душанбе, 2016. Имомзода М. С., Кӯчарзода А., Абдуллозода М. А., Табарӣ М. Адабиёти тоҷик дар замони истиқлолият. Душанбе, 2020. А. Набавӣ. --- Манбаъ: «Ҷумҳурии Тоҷикистон. Донишнома». Душанбе: Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, 2021, саҳ. 196–199.

0

Иттифоқи меъморони Тоҷикистон

Иттифоқи меъморони Тоҷикистон ташкилоти ҷамъиятӣ мебошад, ки мутахассисони соҳаҳои меъморӣ ва сохтмонро муттаҳид мекунад. Таърих ва ҳайат 1 марти соли 1936 ҳамчун шуъбаи Иттифоқи меъморони Иттиҳоди Ҷумҳуриҳои Шӯравии Сотсиалистӣ дар Тоҷикистон таъсис ёфтааст. Аз соли 1948 бо номи имрӯзааш фаъолият дорад. Соли 1940 30 узв дошт, ки танҳо ду нафари онҳо тоҷик (Ғ. М. Ёқубов, Х. А. Юлдошев) буданд. Ҳоло Иттифоқи меъморони Тоҷикистон 150 узв ва дар шаҳрҳои Хуҷанд, Қӯрғонтеппа (ҳоло Бохтар) ва Хоруғ шуъбаҳо дорад. Вазифаҳо Вазифаҳои Иттифоқи меъморони Тоҷикистон: Таъмини рушди санъати меъморӣ, сохтмон ва шаҳрсозӣ; Эҳёи анъанаҳои меъмории миллӣ; Таҳия ва пешниҳоди тарҳи иншооти муосир бо дар назар доштани суннатҳои миллии меъморӣ; Ҳамкорӣ бо ташкилотҳои давлатию ҷамъиятии дохилӣ ва хориҷӣ дар соҳаи меъморӣ ва ғайра. Фаъолият Дар тӯли фаъолияти худ Иттифоқи меъморони Тоҷикистон 16 анҷуман (1936, 1948, 1955, 1959, 1962, 1965, 1969, 1974, 1979, 1984, 1992, 1996, 2001, 2007, 2012, 2017) баргузор кардааст. Бо пешниҳоди Иттифоқи меъморони Тоҷикистон соли 1952 дар Институти политехникии Тоҷикистон (ҳоло Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи академик М. С. Осимӣ) шуъбаи меъморӣ ифтитоҳ шуд, ки ба тарбияи мутахассисони ватанӣ дар ҷумҳурӣ асос гузошт. Иттифоқи меъморони Тоҷикистон аз соли 2010 дар соҳаи меъморӣ беш аз 7 намоиш-озмуни ҷумҳуриявӣ баргузор кардааст. Ҳар сол озмуни «Беҳтарин меъмори сол»-ро мегузаронад, ки дар натиҷаи он А. Акбаров, С. Муҳаммадов, Э. Пиримкулов ва Б. Юсупов «Беҳтарин меъмори сол» ва «Беҳтарин сармеъмори ноҳиявии сол» дониста шуданд. Бо ҳидояти Иттифоқи меъморони Тоҷикистон меъморони тоҷик дар офаридани тарҳи иншооти муҳимми кишвар фаъолона ширкат варзида, асарҳои худро дар намоишгоҳҳои байналмилалию ҷумҳуриявӣ ба намоиш мегузоранд. Ҳамкориҳо ва дастовардҳои байналмилалӣ Аъзои Иттифоқи меъморони Тоҷикистон дар давраи соҳибистиқлолии Тоҷикистон дар намоишгоҳҳо, намоиш-озмунҳо, семинару симпозиумҳои байналмилалии меъморӣ ширкат варзида, бо тарҳҳои ҷолиби меъморӣ дастовардҳои меъморони тоҷикро муаррифӣ мекунанд. Аз ҷумла, меъмор Б. Юсупов бо лоиҳаи «Маҷмааи маъмурии Хадамоти алоқаи назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон», ки сохтмонаш идома дорад, дар ду намоишгоҳ (Қазоқистон, 2013 ва Британияи Кабир, 2017) ширкат варзида, сазовори шоҳҷоиза ва медали тилои Ассотсиатсияи байналмилалии иттифоқҳои меъморон, ҳамчунин Ҷоизаи меъморӣ ва дизайни Британияи Кабир шуд. Иттифоқи меъморони Тоҷикистон бо иттифоқҳои меъморони Русия, Беларус, Арманистон, Озарбойҷон, Қазоқистон, Қирғизистон ва Латвия созишномаи ҳамкорӣ дорад. Иттифоқи меъморони Тоҷикистон узви Ассотсиатсияи байналмилалии Иттифоқи меъморони мамлакатҳои Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил (1992), Иттифоқи байналмилалии меъморон (2005) мебошад. 4 аъзои Иттифоқи меъморони Тоҷикистон ба узвияти Иттифоқи меъморони Русия ва 1 нафар ба ҳайати Иттифоқи меъморони Беларус пазируфта шуданд. Роҳбарон Светков Ю. А. (1936–1937). Захаров М. (1937–1948). Юлдошев Х. (1948–1959). Каримов Р. (1984–2007). Юсупов Б. (аз соли 2007). --- Манбаъ: «Ҷумҳурии Тоҷикистон. Донишнома». Душанбе: Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, 2021, саҳ. 196.

0

Иттифоқи композиторони Тоҷикистон

Иттифоқи композиторони Тоҷикистон ташкилоти ҷамъиятӣ ва ҳунарии оҳангсозон ва мусиқишиносон мебошад. Соли 1940 ташкил шудааст. Таърих ва ҳайат Дар тӯли фаъолияти худ Иттифоқи композиторони Тоҷикистон 14 анҷуман (1948–2017) доир карда, масъалаҳои муҳимми рушди санъати мусиқии тоҷикро мавриди баррасӣ қарор додааст. Соли 1988 Иттифоқи композиторони Тоҷикистон 41 узв дошт, соли 2017 дар ҳайати он 47 нафар композитор ва мусиқишинос муттаҳид шудаанд. Ибтидои солҳои 90-уми асри 20 шумораи аъзо ва фаъолияти Иттифоқи композиторони Тоҷикистон коҳиш ёфта буд. Аз соли 2000 теъдоди ҳайати Иттифоқи композиторони Тоҷикистон афзуда, нерӯи эҷодии он тавоно гашт. Ҳадафҳо Ҳадафҳои Иттифоқи композиторони Тоҷикистон: Мусоидат ба рушди санъати мусиқии классикӣ ва мардумии тоҷик; Омӯзиши осори мусиқии классикӣ ва муосири ҷаҳонӣ ва дар ин замина расондани ёрии эҷодию амалӣ ба оҳангсозон; Тарғиби санъати мусиқии тоҷик ва дигар мамлакатҳои муқими Тоҷикистон; Ҳимояи ҳуқуқҳои касбӣ, муаллифӣ ва иҷтимоии аъзои Иттифоқи композиторони Тоҷикистон ва ғайра. Самтҳои асосии фаъолият Офаридани асарҳои шоистаи замон, ташкил ва баргузор кардани фестивалу озмунҳо, симпозиуму конференсияҳо, семинар, пажӯҳишҳои фолклорӣ, сафарҳои ҳунарию эҷодӣ, тарғиби оҳангсозон ва мусиқишиносони ҷаҳон; Ҳамкорӣ бо муассисаҳои мухталифи мусиқӣ, аз ҷумла фарҳангию маърифатӣ, созмонҳои театрӣ, консертӣ ва дастаҳои худфаъолияти бадеӣ ва ғайра. Асарҳо ва дастовардҳо Дар давраи соҳибистиқлолии Тоҷикистон композиторону мусиқишиносони тоҷик, ки аксарияти онҳо узви Иттифоқи композиторони Тоҷикистон мебошанд, бо офаридани асарҳои симфонӣ, вокалӣ-симфонӣ ва хор, эстрадӣ-симфонӣ, камераӣ-созӣ, консерту контата, сарахбору (увертюра) сюита, достону оратория, суруду романс, ҳамчунин китобҳои илмию дарсӣ дар рушди ҳунари мусиқии тоҷик саҳми муносиб гузоштаанд. Дар ин давра операҳои «Умари Хайём»-и Ф. Баҳор (1998), балети бачагонаи «Афсонаи ҷангал»-и А. Мӯсоев (2008), «Шайхурраис Сино»-и М. Бафоев (2011), «Амир Исмоил»-и Т. Шаҳидӣ (1999) офарида шуданд. 7 узви Иттифоқи композиторони Тоҷикистон бо Ҷоизаи давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон ба номи Абуабдуллоҳ Рӯдакӣ дар соҳаи адабиёт, санъат ва мусиқӣ (Х. Абдуллоев, Д. Дӯстмуҳаммадов, А. Одинаев, Т. Сатторов, Қ. Яҳёев, С. Билолов, Ф. Ҳасанов), 3 композитор бо унвонҳои Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон ва Ҳофизи халқии Тоҷикистон (А. Абдурашидов, С. Билолов, Ф. Ҳасанов) ва 11 нафар бо унвони Арбоби ҳунари Тоҷикистон (собиқ «Ҳодими шоистаи санъати Тоҷикистон»; А. Солиев, А. Раҷабов, Т. Сатторов, Қ. Яҳёев, Ч. Обидпур, Ф. Азизӣ, З. Миршакар) сарфароз гардидаанд. Роҳбарон Баласанян С. (1940–1943). Ленский А. (1948–1955). Шаҳобов Ф. (1955–1956). Шаҳидӣ З. (1956–1960). Сайфиддинов Ш. (1962–1986). Дӯстмуҳаммадов Д. (1986–1998). Сатторов Т. (1998–2001). Низомов А. (2001–2007). Ҳикматов Қ. (2007–2015). Ашӯров Ш. (2015–2016). Низомов Х. (2017–2020). А. Мӯсоев (аз соли 2020). --- Манбаъ: «Ҷумҳурии Тоҷикистон. Донишнома». Душанбе: Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, 2021, саҳ. 196.

0

Иттифоқи кинематографистони Тоҷикистон

Иттифоқи кинематографистони Тоҷикистон ташкилоти ҷамъиятии эҷодӣ мебошад, ки намояндагони кино ва телевидении тоҷик, аъзои Конфедератсияи иттифоқҳои кинематографистони кишварҳои узви Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил ва кишварҳои соҳили Балтикаро муттаҳид кардааст. Ҳадаф ва вазифаҳо Ҳадаф ва вазифаҳои Иттифоқи кинематографистони Тоҷикистон: Рушди санъати кинои тоҷик ва анъанаҳои миллии кинематографияи тоҷик; Эҷоди асарҳои баландғоя ва офаридани филмҳои миллӣ; Ҳимояи ҳуқуқӣ, касбӣ ва иҷтимоии аъзои Иттифоқи кинематографистони Тоҷикистон; Тавсеаи ҳамкорӣ бо ташкилотҳои давлатӣ ва ҷамъиятии соҳаи кинои тоҷик ва кишварҳои хориҷӣ; Ташкил ва гузаронидани маҳфилҳои эҷодӣ, кинофестивалҳо ва ғайра. Таърих ва ҳайат Бюрои ташкилии Иттифоқи кинематографистони Тоҷикистон соли 1957 созмон ёфта, анҷумани якуми он соли 1962 Иттифоқи кинематографистони Тоҷикистонро таъсис додааст. Дар гузашта Иттифоқи кинематографистони Тоҷикистон ҷузъи таркибии Иттифоқи кинематографистони Иттиҳоди Ҷумҳуриҳои Шӯравии Сотсиалистӣ буд. Дар тӯли фаъолияташ Иттифоқи кинематографистони Тоҷикистон 11 анҷуман доир карда, дар онҳо вазъи соҳаи кинои тоҷик, роҳҳои рушд ва хусусиятҳои миллию бадеии онро мавриди баррасӣ қарор додааст. Фаъолияти Иттифоқи кинематографистони Тоҷикистон дар ибтидо ба Киностудияи давлатии «Тоҷикфилм» марбут буд ва ҳар як дастоварди «Тоҷикфилм» натиҷаи заҳмати кинематографистони тоҷик – аъзои Иттифоқи кинематографистони Тоҷикистон маҳсуб мешуд. Дар тамоми давраҳои инкишофи кинои тоҷик Иттифоқи кинематографистони Тоҷикистон дар ҳайати худ зиёиёни ҳунарманд (коргардонҳо, филмноманависон, ҳунарпешагони кино, наворбардорон, рассомон, оҳангсозон, танзимгарони овоз, мунаққидон, муҳаррирони филмҳо, кормандони илмӣ ва муҳандисию техникии телевизион)-ро муттаҳид карда, дар миёни иттифоқҳои эҷодии Тоҷикистон яке аз ташкилотҳои бонуфуз шинохта мешуд. Ҳоло Иттифоқи кинематографистони Тоҷикистон 130 (бо шумули аъзои хориҷӣ) узв дорад. Фаъолият Дар назди Иттифоқи кинематографистони Тоҷикистон Хонаи кинематографистони ба номи Б. А. Кимёгаров фаъолият дорад, ки дар он нахустнамоиши филмҳои ватанӣ, руҷӯи (ретроспективаи) филмҳои классикони соҳа, Рӯзҳои кинои кишварҳои хориҷӣ, маҳфилҳои ҳунарии синамогарон, намоишҳои концертии мутрибону сарояндагон, шабҳои ҳунарии адибон, намоиши асарҳои аксбардорон ва рассомон ташкил ва баргузор карда мешаванд. Дар Хонаи кинематографистон мактаби касбие амал мекунад, ки дар он ба мутахассисони ҷавон сабақи касбӣ дода мешавад. Иттифоқи кинематографистони Тоҷикистон дар ҳамкорӣ бо ташкилоти ҷамъиятии «Дидор» ҳар ду сол (аз соли 2004) кинофестивали байналмилалии «Дидор»-ро баргузор мекунад. Иттифоқи кинематографистони Тоҷикистон бо кинематографистони Русия, Қазоқистон, Ӯзбекистон, Қирғизистон, Туркманистон, Эрон, Афғонистон ва ғайра ҳамкорӣ дорад. Иттифоқи кинематографистони Тоҷикистон узви Шӯрои ҷамъиятии Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад. Роҳбарон Кимёгаров Б. А. (1962–1975). Миршакар М. (1975–1978). Аҳадов В. Б. (1978–1986). Худоназаров Д. (1986–1991). Тӯраев А. (1991–1996). Собиров Т. (1996–2003). Мансурхочаев М. (2003–2012). Ҳақдодов С. (аз соли 2012). --- Манбаъ: «Ҷумҳурии Тоҷикистон. Донишнома». Душанбе: Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, 2021, саҳ. 195–196.

0

Иттифоқҳои касабаи Тоҷикистон

Иттифоқҳои касабаи Тоҷикистон ташкилоти оммавии ғайриҳизбии ҷамъиятӣ мебошад, ки коргарони корхонаву муассисаҳои давлатӣ ва ғайридавлатиро муттаҳид мекунад. Таърих Дар ҳудуди Тоҷикистон иттифоқҳои касаба то тақсимоти миллию давлатӣ дар Осиёи Миёна ва таъсиси Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон дар ҳайати Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Туркистон ва Ҷумҳурии Халқии Шӯравии Бухоро вуҷуд доштанд. Дар ноҳияҳои шимолии Тоҷикистон то ғалабаи Ҳокимияти Шӯравӣ, дар Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон солҳои 1925–1926 ба вуҷуд омаданд. Съезди 1-уми иттифоқҳои касабаи Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон 15 апрели 1926 баргузор гардид, ки бо қарори он мақоми роҳбарикунандаи иттифоқҳои касаба – Шӯрои Иттифоқҳои касабаи Тоҷикистон (Тоҷиксовпров) таъсис ёфт. Иттифоқҳои касабаи Тоҷикистон асосан аз ҷумлаи коргарон 3 687 узв доштанд, ки онҳоро 49 кумитаи маҳаллӣ муттаҳид мекард. Пас аз ташкил ёфтани Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон (1929) фаъолияти Иттифоқҳои касабаи Тоҷикистон таҳким ёфт ва шумораи аъзои онҳо қариб ба 30 000 расид. Иттифоқҳои касабаи Тоҷикистон дар иҷрои вазифаҳои хоҷагӣ, иҷтимоию мадании давраи социализм қувваи тавонои корӣ ва ҷамъиятӣ гардида, дар омода кардани бофандагон, техникҳо, роҳсозон, филмсозон, кормандони саноати хӯрокворӣ, бинокорон ва дигар мутахассисон фаъолона иштирок карданд. Бо ташаббуси Иттифоқҳои касабаи Тоҷикистон аввалин бор дар саноати сабук [Комбинати абрешими Ленинобод (Хуҷанд), заводҳои пахтаи Душанбе ва равғани Қӯрғонтеппа (Бохтар)] маҷлисҳои истеҳсолӣ таъсис ёфтанд. Мутобиқи Қарори Пленуми Шӯрои марказии умумииттифоқии иттифоқҳои касаба дар Иттиҳоди Ҷумҳуриҳои Шӯравии Сотсиалистӣ (19. 04. 1937), Шӯроҳои иттифоқҳои касабаи ҷумҳуриявӣ, вилоятӣ, шаҳрӣ ва ноҳиявӣ барҳам дода шуда, анҷуману конференсияҳои Иттифоқҳои касабаи Тоҷикистон гузаронида нашуданд. Бо вуҷуди ин, Иттифоқҳои касабаи Тоҷикистон фаъолияти худро на танҳо қатъ накарданд, балки миқдоран афзуданд. Дар арафаи Ҷанги Бузурги Ватанӣ Иттифоқҳои касабаи Тоҷикистон зиёда аз 80 ҳазор узв дошта, зери шиори «Ҳама чиз барои фронт! Ҳама чиз барои ғалаба!» амал мекарданд ва дар татбиқи қонуни таълими умумии ҳарбӣ, ҷамъ кардани маблағ ба фонди мудофиа, фиристондани либоси гарм ва хӯрокворӣ ба фронт фаъолона иштирок намуданд. Соли 1948 Шӯрои Иттифоқҳои касабаи Тоҷикистон аз нав таъсис шуда, дар Душанбе Конференсияи ҷумҳуриявии онҳо барпо гардид, ки масъалаҳои муҳимми ҳаракати ин ташкилотҳоро дар давраи баъд аз барқароркунӣ муҳокима кард. Соли 1976 50-солагии Иттифоқҳои касабаи Тоҷикистон ҷашн гирифта шуд, дар ин давра Иттифоқҳои касабаи Тоҷикистон бештар аз 800 ҳазор корманди тамоми соҳаҳоро муттаҳид мекарданд. Федератсия ва заминаҳои ҳуқуқӣ Баъд аз пошхӯрии Иттиҳоди Шӯравӣ (1991) иттиҳодияҳои соҳавии иттифоқҳои касаба мақоми худро дар ҳамаи давлатҳои пасошӯравӣ аз даст доданд. Намояндагони ин ташкилотҳо соли 1991 Анҷумани 14-уми Иттифоқҳои касабаи Тоҷикистонро даъват намуда, Эъломияи «Дар бораи ташкили Федератсияи иттифоқҳои касабаи Тоҷикистон»-ро қабул карданд. Вакилони анҷуман дар бораи ташкили иттифоқҳои касабаи ҷумҳурӣ ва таҳияи Оинномаву барномаи онҳо қарор қабул намуданд. Баъд аз қабули Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон (1994) заминаи ҳуқуқии фаъолияти Иттифоқҳои касабаи Тоҷикистон фароҳам гардид. Фаъолияти асосии Иттифоқҳои касабаи Тоҷикистон дар асоси қонунҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи иттифоқҳои касаба, ҳуқуқ ва кафолатҳои фаъолияти онҳо», «Дар бораи шарикии иҷтимоӣ ва созишномаю шартномаҳои коллективӣ», «Дар бораи муҳофизати меҳнат», «Дар бораи иттифоқҳои касаба», «Кодекси меҳнати Ҷумҳурии Тоҷикистон» ва дигар санадҳои меъёрии ҳуқуқӣ ба роҳ монда мешавад. Мутахассисони Шӯрои Федератсияи Иттифоқҳои касабаи Тоҷикистон ба лоиҳаи қонунҳои «Дар бораи пардохти музди меҳнат», «Дар бораи ҳифзи ҳуқуқҳои истеъмолкунандагон» пешниҳодҳо намуданд. Мақоми марказӣ ва роҳбарикунандаи Иттифоқҳои касабаи Тоҷикистон бо қарори Анҷумани 16-ум аз 24 майи 1996 «Федератсияи иттифоқҳои касабаи мустақили Тоҷикистон», бо қарори Анҷумани 17-ум (26 майи 2001) «Федератсияи иттифоқҳои касабаи Тоҷикистон» ва бо қарори Анҷумани 18-ум боз «Федератсияи иттифоқҳои касабаи мустақили Тоҷикистон» ном гирифт. Мақоми олии Федератсия Анҷумани иттифоқҳои касаба мебошад, ки ҳар панҷ сол як маротиба баргузор мегардад; дар ҳолати зарурӣ Анҷумани ғайринавбатӣ гузаронида мешавад. Бо пешниҳоди вакилон ва қарори Анҷумани 18-уми Федератсия (2006), муҳлати гузаронидани Анҷуман ва интихоби роҳбарон аз 5 ба 7 сол муқаррар карда шуд. Дар байни анҷуманҳо роҳбарии Федератсияро Шӯрои генералӣ ва Кумитаи иҷроияи он, ки аз намояндагони ҳамаи ташкилотҳои ҳамузв интихоб шудаанд, ба дӯш доранд. Мақсадҳо Мақсадҳои Иттифоқҳои касабаи Тоҷикистон: Татбиқи сиёсати давлат оид ба масъалаҳои ҳавасмандии иқтисодӣ ва зерсохторҳои иҷтимоӣ дар ҳамкорӣ бо мақомоти ҳокимияти давлатӣ ва корфармоён; Ҳифз ва кафолати ҳуқуқҳои конститутсионӣ, аз ҷумла: ҳуқуқ барои таъмини бехатарии кор, маълумот, ҳифзи сиҳҳатӣ, таъминоти иҷтимоӣ, сатҳи муносиби зиндагӣ; Беҳтар гардонидани вазъи иҷтимоии ҷомеа ва коллективҳои кор, баланд бардоштани самаранокии меҳнат, истеҳсолот; Иштирок дар ҷараёни ҳамгироӣ ва ҳаракатҳои байналмилалӣ барои ягонагӣ ва ҳамраъйии иттифоқҳои касаба. Фаъолият ва сохтор Солҳои 1991–1996 бимаи иҷтимоӣ ва назорату иҷрои он ба зиммаи Иттифоқҳои касабаи Тоҷикистон буд, бо пешниҳоди Шӯрои Федератсия фармони Президенти ҷумҳурӣ Э. Раҳмон «Дар бораи баланд бардоштани нафақа ва музди меҳнат» ба миқдори 1,8 баробар (15. 02. 1996) қабул шуд. Дар шароити буҳрони шадиди ҷамъиятиву сиёсӣ ва иқтисодӣ Иттифоқҳои касабаи Тоҷикистон тавонистанд клубу китобхонаҳо, коллективҳои варзишии «Ҳосилот» ва «Тоҷикистон», осоишгоҳу истироҳатгоҳҳои беруназшаҳрии кӯдакона ва дастаҳои ҳаваскоронро ҳифз намоянд. Аз соли 1997 то 2001 музди кор 9 баробар афзуда, сатҳи зиндагии шаҳрвандон беҳтар гардид. Дар асоси моддаи 24-и Қонуни конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи интихоботи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон», ба Федератсияи иттифоқҳои касабаи мустақили Тоҷикистон ҳуқуқи пешбарии номзад ба мансаби Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дода шудааст. Иттифоқҳои касабаи Тоҷикистон дар ду даъват номзадии Э. Раҳмонро ба мансаби Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон пешбарӣ кардаанд. Иттифоқҳои касабаи Тоҷикистон дар давоми 25 соли фаъолияти худ 7 анҷуман, 68 Шӯрои генералӣ ва 124 Кумитаи иҷроияро барои омӯзиш ва баррасии масъалаҳои муҳимми ҳаётӣ дар ҳамкорӣ бо Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон таъсис дода, бештар аз 9 756 таклифу дархост барои пешравӣ ва беҳбуди ҳаёти ҷомеа пешниҳод кардаанд. Иттифоқҳои касабаи Тоҷикистон соли 2015 зиёда аз 1 миллиону 335 ҳазор нафар узвро муттаҳид кардаанд. Ҳамчунин Федератсия 20 кумитаи соҳавӣ, 3 Шӯрои вилоятӣ, зиёда аз 20 ҳазор ташкилоти ибтидоии иттифоқҳои касаба – аз 2 миллиону 302,7 ҳазор қувваи кории мамлакат дар маҷмӯъ 800 108 узвро (то 10. 2016) гирди ҳам овардааст. Дар ҷумҳурӣ зиёда аз 5 миллиону 046,0 ҳазор қувваи қобили кор ба ҳисоб гирифта шудааст, вале аъзои иттифоқи касаба 15%-ро ташкил медиҳад, яъне шаҳрвандони боқимонда узви иттифоқи касаба нестанд. Асоси иттифоқҳои касабаро ташкилотҳои ибтидоии онҳо ташкил медиҳанд. Самти асосии фаъолияти Иттифоқҳои касабаи Тоҷикистон таъсиси ҳар чӣ бештари ташкилотҳои ибтидоӣ, ҷалби аҳли кор, ҳимояи ҳуқуқ ва таъмини шароити иҷтимоию иқтисодии онҳо мебошад. Сафи кумитаҳои соҳавӣ аз ҳисоби ташкилоти навтаъсиси иттифоқи касабаи кормандони корхонаҳои муштарак, хусусӣ, ширкатҳо ва ташкилотҳои байналмилалии Тоҷикистон (4. 10. 2010) зиёд гардид. Айни замон Иттифоқҳои касабаи Тоҷикистон масъалаҳои коҳиш додани шуғли ғайрирасмӣ ва иқтисодиёти пинҳонӣ, созмон додани ташкилоти ибтидоӣ, ҳалли мушкилоти муҳоҷирони корӣ ва оилаҳои онҳо, ҳимояи ҳуқуқҳои кормандон дар корхонаву ташкилотҳои хусусӣ, байналмилалӣ, ҷустуҷӯи роҳҳои ҳалли бекорӣ ва таъсиси ҷойҳои нави корӣ дар ҳамкорӣ бо шарикони рушд, ҷалби ҷавонон ба иттифоқҳои касаба ва ҳамкорӣ бо ташкилотҳои ҷавонон ҷиҳати пешгирии ҷалби онҳо ба ташкилотҳои террористӣ ва ифротгароӣ ва ғайраро баррасӣ менамоянд. Омӯзиш ва кор бо ҷавонон Кумитаи иттифоқи касабаи маориф ва илм дар ташкили курсҳои кӯтоҳмуддати такмили ихтисос саҳми назаррас дошта, аз соли 2007 барои раисони кумитаҳои вилоятӣ, шаҳрӣ, ноҳиявӣ, муассисаҳои таҳсилоти ибтидоӣ, миёна, олии касбӣ ва ташкилотҳои ибтидоӣ чандин курсҳои мазкурро таъсис додааст. Иттифоқҳои касабаи Тоҷикистон барои ҳавасмандӣ, ҷалби ҷавонон ва омода намудани кадрҳои болаёқат ба донишҷӯёни муассисаҳои таҳсилоти миёна ва олии касбӣ кумакпулии таҳсилии иттифоқҳои касабаро таъсис додаанд, ки ҳар моҳ аз 100 то 245 сомонӣ ба 179 нафар дода мешавад. Кумитаи иттифоқи касабаи маориф ва илм «Консепсияи самти фаъолият бо ҷавонон»-ро таҳия карда, дар асоси он комиссияи кор бо ҷавононро таъсис намудааст, ки он барнома ва нақшаи амали худро дошта, бо ташаббуси ин комиссия дар Кумита озмунҳо ва барномаҳои гуногун гузаронида мешаванд. Комиссия ҳар сол барои ҷашн гирифтани 23 май ҳамчун «Рӯзи ҷавонони кишвар» чорабиниҳои фарҳангӣ ва варзишӣ, ҳамчунин вохӯриву мулоқот бо ҷавононро дар базаи истироҳатгоҳи «Чайка» мегузаронад. Бори аввал дар байни донишҷӯёни ҷумҳурӣ озмуни «Пешвои ҷавонон»-ро (2012) гузаронид, ки мақсади он дарёфти ҷавонони қобилиятнок ва ҷалби онҳо ба иттифоқҳои касаба буд. Кумитаи иҷроияи Шӯрои генералии Федератсия 1. 09. 2016 барои ташкили Шӯрои ҷавонони иттифоқҳои касаба Низомномаи Шӯрои ҷавононро қабул ва барои тасдиқ ба Шӯрои генералии Федератсия (02. 11. 2016) пешниҳод намуд. Ҳамкориҳои байналмилалӣ Иттифоқҳои касаба ва иттиҳодияҳои онҳо ҳуқуқ доранд бо иттиҳодияҳои иттифоқҳои касабаи байналмилалӣ ҳамкорӣ намуда, ба онҳо дохил шаванд, дар фаъолияти онҳо иштирок кунанд ва дигар амалҳоеро, ки хилофи қонунгузории Ҷумҳурии Тоҷикистон нестанд, анҷом диҳанд (банди 1.3. Оинномаи Иттифоқҳои касабаи Тоҷикистон). Иттифоқҳои касабаи Тоҷикистон бо ташкилотҳои байналмилалӣ: Ташкилоти байналмилалии кор, Конфедератсияи умумии иттифоқҳои касаба, Конфедератсияи байналмилалии иттифоқҳои касабаи озод, Ташкилотҳои байналмилалии иттифоқҳои касабаи соҳавӣ, Хазинаи кӯдакони Созмони Милали Муттаҳид, Созмони Милали Муттаҳид оид ба масъалаҳои маориф, илм ва фарҳанг ҳамкории наздик доранд. Иттифоқҳои касабаи Тоҷикистон аз соли 1993 узви Ташкилоти байналмилалии кор мебошанд. Ҳамчунин Федератсия ва ташкилотҳои ҳамузв аз соли 1991 бо Ташкилотҳои байналмилалии иттифоқҳои касабаи соҳавӣ ҳамкорӣ карда, дар семинару конференсияҳои илмию оммавӣ ва дигар барномаҳои муштарак иштирок менамоянд. Намояндагони Иттифоқҳои касаба дар семинарҳои омӯзишии шаҳрҳои Остона, Боку, Ереван, Бишкек, Маскав, Сочи, Тифлис ва давлатҳои Черногория, Македония, Булғория, Туркия, Албания, Белгия, Испания, Фаронса, Олмон, Австрия, Итолиё, Малайзия, Индонезия, Ҳиндустон, Ҷопон, Чин ва ғайра ширкат варзидаанд. Ҳамчунин намояндагони Ташкилоти байналмилалии кор дар ҳамкорӣ бо Иттифоқҳои касабаи Тоҷикистон дар мавзӯъҳои «Ҳифзи иҷтимоии маъюбон», «Татбиқи стратегияи касбомӯзии гурӯҳи 20», «Меъёрҳои байналмилалии меҳнат ва ҳифзи иҷтимоӣ», «Меҳнати арзанда», «Барномаи маҷмӯии паст кардани сатҳи шуғли ба қайд гирифтанашуда (ғайрирасмӣ) дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2015–2017» нишастҳо доир намуданд. Аз тарафи нозирони кори иттифоқҳои касаба бо дастгирии Ташкилоти байналмилалии кор дар ташкилоту идораҳо бо мақсади ҷорӣ намудани «Маҷмӯи стандартҳои бехатарии меҳнат» ва «Маҷмӯи идоракунии муҳофизати меҳнат» семинар-машваратҳо гузаронида мешаванд. Нашрияҳо Нашрияҳои Федератсияи Иттифоқҳои касабаи Тоҷикистон: «Ҳамраъйӣ», «Навиди иттифоқҳои касаба», моҳномаҳои «Кошонаи умед» (15. 05. 2001, Суғд), «Иттифоқ» (12. 2017, Хатлон), «Ҳомии омӯзгор» (Вазорати маориф ва илм, аз 12.2009 нашр мешавад). Баробарҳуқуқии мардону занон Масъалаи баробарҳуқуқии мардону занон низ яке аз самтҳои фаъолияти иттифоқ аст. Комиссияи гендерии он дар чорабиниҳои гуногуни сатҳи ҷумҳурӣ ва байналмилалӣ иштирок карда, манфиатҳои занонро ҳимоя мекунад. Комиссия бо Кумитаи кор бо занон ва оилаи назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Ташкилоти байналмилалии кор ҳамкорӣ дорад. Адабиёт Таджикистан за годы Советской власти. Сталинабад, 1957. Раджабов С., Шукуров М. Профсоюзы Советского Таджикистана. Москва, 1964. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон. Душанбе, 2016. Қ. Қосим. --- Манбаъ: «Ҷумҳурии Тоҷикистон. Донишнома». Душанбе: Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, 2021, саҳ. 194–195.

0

Иттифоқи журналистони Тоҷикистон

Иттифоқи журналистони Тоҷикистон ташкилоти ҷамъиятии эҷодӣ мебошад, ки аъзояш ба таври инфиродӣ аз ҷумлаи кормандони фаъоли воситаҳои ахбори омма ва муассисаҳои эҷодӣ пазируфта мешаванд. Соли 1959 дар Анҷумани якуми кормандони матбуоти ҷумҳурӣ таъсис ёфтааст. Дар тӯли фаъолияти худ Иттифоқи журналистони Тоҷикистон 12 анҷуман баргузор карда (1959, 1962, 1967, 1972, 1977, 1982, 1987, 1992, 2001, 2006, 2013, 2015), масъалаҳои муҳимми соҳаи матбуотро баррасӣ ва ҳаллу фасл кардааст. Сохтор ва идоракунӣ Иттифоқи журналистони Тоҷикистон дар гузашта дар шаҳрҳои Душанбе, Ленинобод (ҳоло Хуҷанд), Қӯрғонтеппа (ҳоло Бохтар), Кӯлоб ва Хоруғ шуъбаҳо дошт. Ҳоло дар назди редаксияҳои рӯзномаву маҷаллаҳо, телевизион, радио, нашриётҳо ва ғайра ташкилотҳои ибтидоии он амал мекунанд. Идораи фаъолияти Иттифоқи журналистони Тоҷикистонро Раёсати он ба уҳда дорад, ки дар анҷуман интихоб мешавад. Мақоми олии Иттифоқи журналистони Тоҷикистон анҷуман буда, дар панҷ сол як бор баргузор мегардад. Фаъолият Фаъолияти Иттифоқи журналистони Тоҷикистон дар чаҳорчӯби меъёрҳои оиннома ба таҳким ва рушди моддию техникии воситаҳои ахбори оммаи Тоҷикистон, таъмини истиқлоли касбию эҷодии кормандони соҳа, ташаккули фарҳанги журналистикаи ҳақиқатбаёни мустақил, пешгирии ҳама гуна кӯшишҳои ҷорӣ намудани сензура, мусоидат ба беҳдошти вазъи моддию иҷтимоӣ, баланд бардоштани шароити кор ва сатҳи ҳирфаии журналистони Тоҷикистон равона гардидааст. Барои мусоидат ба рушди касбии рӯзноманигорон дар минтақаҳои гуногуни ҷумҳурӣ озмунҳои эҷодӣ, мизҳои мудаввар ва семинарҳо гузаронида, якҷо бо вазорату созмонҳои гуногун оид ба масъалаҳои мубрам ва муҳимми рӯз озмунҳои муштарак доир мекунад. Дар назди Иттифоқи журналистони Тоҷикистон комиссияи қабул ба узвият, ҳимояи иҷтимоӣ ва ҳуқуқи журналистон, Маркази аккосии «Рангинкамон» ва маҳфили рӯзноманигорони русзабон фаъолият доранд. Ҳоло зиёда аз 2 300 рӯзноманигори касбӣ узви Иттифоқи журналистони Тоҷикистон мебошанд. Ҷоизаҳо Иттифоқи журналистони Тоҷикистон ба хотири мусоидат ба такомули фаъолияти ҳирфаӣ ва қадрдонии ҳунари эҷодии журналистон Ҷоизаи ба номи Абулқосим Лоҳутӣ ва барои донишҷӯёни факултаву шуъбаҳои журналистикаи муассисаҳои таҳсилоти олии Тоҷикистон Ҷоизаи ба номи профессор Воҳид Асрориро таъсис додааст, ки ҳамасола дар арафаи Рӯзи матбуоти тоҷик ба ғолибон тақдим мешаванд. Ҳамкориҳои байналмилалӣ Иттифоқи журналистони Тоҷикистон аз соли 1992 ба ҳайати Конфедератсияи байналмилалии иттифоқҳои журналистон дохил шуда, аз соли 1995 ҳамчун иттиҳодияи мустақил фаъолият мекунад ва бо 23 созмони эҷодии Иёлоти Муттаҳидаи Амрико, Аврупо, Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил ва Осиёи Марказӣ робитаи ҳамкорӣ дорад. Роҳбарон Роҳбарони Иттифоқи журналистони Тоҷикистон: А. Ҳоҷибоев (1959–1961), А. Ҳалимов (1961–1968), Ш. Саидов (1968–1974), Ф. Қаландаров (1974–1989), О. Латифӣ (1989–1991), М. Давлатов (1991–2006), А. Сатторов (2006–2015), З. Исмоилзода (аз 2015). --- Манбаъ: «Ҷумҳурии Тоҷикистон. Донишнома». Душанбе: Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, 2021, саҳ. 193–194.

0

Анҷумани фарҳанги бостон

Анҷумани фарҳанги бостон иттиҳодияи ҷамъиятии илмию фарҳангӣ мебошад. Соли 1992 дар шаҳри Душанбе таъсис ёфтааст. Иштироки фаъолона ва мусоидат дар бобати омӯзишу тарғиби фарҳанг, забон, осори илмию бадеии бостонии мардуми ориёӣ, хоса тоҷикон, эҳёи ҷашну суннатҳои бостонии мардуми эронитабор, ҳифзи ёдгориҳои таърихии бостонӣ ва ғайра аз аҳдоф ва вазифаҳои Анҷумани фарҳанги бостон мебошанд. Бо саъю талоши аъзои он пораҳо аз китоби «Авасто» (2001) ва тарҷумаҳои форсии «Готҳо»-и Зардушт ба тоҷикӣ бо ҳуруфи кириллӣ баргардон ва нашр шудаанд. Анҷумани фарҳанги бостон бо анҷумани «Рӯдакӣ» (Порис) дар баргузории ҳамоишҳои ҳарсолаи «Пажӯҳиш дар фарҳанги бостон» фаъолона ҳамкорӣ менамояд. Ҳамоишҳои солҳои 1992, 1996, 2001, 2003 дар Душанбе, ҳамоишҳои дигар дар Ҳамбург (Германия), Гётеборг (Шветсия), Порис гузаштанд. Анҷумани фарҳанги бостон бо анҷуманҳои «Пайванд», «Борбад», бо марказҳои фарҳангӣ дар Россия, Аврупо, Иёлоти Муттаҳидаи Амрико, Австралия, Эрон, Ҳиндустон ва донишмандони алоҳида аз мамолики гуногун ҳамкорӣ мекунад. Шуъбаҳои он дар вилоятҳои Суғду Хатлон ва Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон амал менамоянд. --- Манбаъ: «Ҷумҳурии Тоҷикистон. Донишнома». Душанбе: Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, 2021, саҳ. 193.

0

Академияи муҳандисии Ҷумҳурии Тоҷикистон

Академияи муҳандисии Ҷумҳурии Тоҷикистон муассисаи илмию техникӣ ва эҷодии ҷамъиятӣ мебошад. Соли 1991 ҳамчун Шуъбаи тоҷикистонии Академияи муҳандисии Иттиҳоди Ҷумҳуриҳои Шӯравии Сотсиалистӣ таъсис ёфтааст. 3 июли соли 1992 номи «Академияи муҳандисии Ҷумҳурии Тоҷикистон»-ро гирифт. Академияи муҳандисии Ҷумҳурии Тоҷикистон олимон ва муҳандисони пешқадами ҷумҳуриро барои таҳкими робитаҳо байни пажӯҳишҳои асосӣ, коркардҳои техникӣ, инноватсия, технологияи пешқадам ва ҷорӣ намудани дастовардҳои муҳандисӣ дар истеҳсолот ба таври ихтиёрӣ ва интихобӣ муттаҳид менамояд. Академияи муҳандисии Ҷумҳурии Тоҷикистон ба ҳайати Академияи муҳандисии байналмилалӣ, Федератсияи институтҳои муҳандисии кишварҳои исломӣ шомил буда, узви Шӯрои ҷамъиятии Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад. Узвият Ба ҳайати Академияи муҳандисии Ҷумҳурии Тоҷикистон 30 академик, 50 узви вобаста ва 20 узви вобастаи Академияи муҳандисии байналмилалӣ дохиланд (соли 2021). Дар ҳайати Академияи муҳандисии Ҷумҳурии Тоҷикистон мутахассисони варзидаи илмию муҳандисӣ, докторҳо ва номзадҳои илм, муаллифони ихтироот, дорандагони мукофотҳои давлатӣ, ходимони шоистаи илму техника, аъзои шӯроҳои олимон, илмӣ-техникӣ ва диссертатсионӣ кор мекунанд. Академия узви Шӯрои ризоияти ҷамъиятии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад. Корхонаи воҳиди давлатии «Ширкати алюминийи тоҷик», Корхонаи давлатии «Востокредмет», Ширкати саҳҳомии холдингии кушодаи «Барқи тоҷик», Комбинати маъдантозакунии Анзоб, Донишгоҳи техникии Тоҷикистон, Донишгоҳи технологии Тоҷикистон ва ғайра аъзои коллективии Академияи муҳандисии Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошанд. Самтҳои фаъолият Академияи муҳандисии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар самтҳои зерин фаъолият дорад: хоҷагии об, гидротехника дар агросаноат; геология, истихроҷ ва коркарди сарватҳои зеризаминӣ; системаҳои иттилоотӣ, муҳобирот ва телекоммуникатсия, метрология ва стандартсозӣ; коммуникатсия, системаи нақлиёт; мошинсозӣ; металлургия ва масолеҳшиносӣ; экологияи муҳандисӣ ва масъалаҳои тиббию экологӣ, мониторинг ва сарфакории энергия; сохтмон, бинокорӣ ва меъморӣ; технологияи саноати хӯрокворӣ ва тавлиди маҳсулотҷӯӣ; технологияҳои кимиёвӣ ва биокимиёвӣ; саноати сабук, саноати хӯрокворӣ, иқтисодиёт, ҳуқуқ ва идораи фаъолияти муҳандисӣ; энергетика; муҳандисӣ дар тиб; муҳандисӣ дар фаъолияти иҷтимоӣ; туризми илмӣ ва экологӣ. Пажӯҳиш ва ҳамкорӣ Дар назди Академияи муҳандисии Ҷумҳурии Тоҷикистон якчанд корхонаи хурди истеҳсолӣ фаъолият доранд, Пажӯҳишгоҳи экологияи инсон ташкил карда шудааст. Академияи муҳандисии Ҷумҳурии Тоҷикистон масъалаҳои ташкилию сохтории ҷории фаъолияти худро ҳал карда, лоиҳаҳои муҳандисию техникӣ, барномаҳо ва пешниҳодҳо таҳия менамояд, барои таҳия ва татбиқи қарорҳои илмию техникӣ шарик меҷӯяд, конференсия ва семинарҳои илмию техникӣ доир менамояд, робитаҳои байналмилалиро ривоҷ медиҳад, дар масъалаҳои муҳандисӣ ба корхонаву муассисаҳои ҷумҳурӣ, шахсони воқеӣ ва ҳуқуқӣ маслиҳатҳо медиҳад. Академияи муҳандисии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар ҳалли масъалаҳои мубрами муҳандисию техникии замон, аз қабили истиқлоли энергетикӣ, рафъи мушкилоти робитаҳои байналмилалӣ дар ноҳияҳои кӯҳӣ, таъмини амнияти озуқаворӣ ва тараққиёти босуръати саноатии кишвар саҳм мегузорад. Дурнамои рушди Академияи муҳандисии Ҷумҳурии Тоҷикистон бо кашфи иқтидорҳои калони илмӣ ва техникию инноватсионию муҳандисӣ марбут аст. Президентон Президентони Академияи муҳандисии Ҷумҳурии Тоҷикистон: А. В. Ваҳҳобов (1991–1996), А. Ҳ. Катаев, Л. Х. Саидмуродов (1996–2014). Муаллиф: Ф. Каримов. --- Манбаъ: «Ҷумҳурии Тоҷикистон. Донишнома». Душанбе: Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, 2021, саҳ. 192–193.

0

Академияи меъморӣ ва сохтмони Ҷумҳурии Тоҷикистон

Академияи меъморӣ ва сохтмони Ҷумҳурии Тоҷикистон маркази асосии илмию эҷодӣ ва ҳамоҳангсозии Тоҷикистон дар соҳаи меъморӣ, шаҳрсозӣ ва сохтмон мебошад. 21 феврали соли 1995 барои мусоидат ба фаъолияти иттиҳоди олимону мутахассисони Ҷумҳурии Тоҷикистон дар соҳаи меъморӣ, шаҳрсозӣ, сохтмон ва истеҳсолот, кормандони эҷодии санъати ороиши амалӣ ва монументалӣ бо мақсади инкишофи меъморию шаҳрсозӣ дар кишвар, дар як марказ ҷамъ овардани неруҳои зеҳнӣ ва дар истеҳсолот амалан истифода бурдани онҳо таъсис дода шудааст. Яке аз ҳадафҳои муҳимми Академияи меъморӣ ва сохтмони Ҷумҳурии Тоҷикистон ёрмандӣ ба давлат барои ҳалли мушкилоти иҷтимоӣ тавассути таҳияи лоиҳаҳои ба соҳаи иҷтимоӣ нигаронидашуда (тарҳрезии боғҳои истироҳатӣ, биноҳои таълимию мактабии кӯдакон, кумак дар омода намудани мутахассисон — меъморону муҳандисон) ва иншооти инфрасохтори шаҳр мебошад. Бо ин мақсад, соли 1995 дар Академияи меъморӣ ва сохтмони Ҷумҳурии Тоҷикистон Коргоҳи лоиҳакашии илмӣ-истеҳсолӣ ба кор шурӯъ кард, ки маҳсулоти тарроҳии он берун аз ҳудуди Ҷумҳурии Тоҷикистон маълум гаштааст. Узвият ва идоракунӣ Дар ҳайати Академияи меъморӣ ва сохтмони Ҷумҳурии Тоҷикистон аъзои ҳақиқӣ, аъзои вобаста, аъзои фахрӣ, аъзои хориҷӣ ва мушовирони академия шомиланд. Аъзои фахрӣ ва хориҷӣ, ҳамчунин мушовирони академия бо овоздиҳии ошкор дар асоси тавсияҳои шуъбаҳо ва раёсати Академияи меъморӣ ва сохтмони Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб мешаванд. Мақоми олии Академияи меъморӣ ва сохтмони Ҷумҳурии Тоҷикистон Маҷлиси умумӣ, мақомоти идоракунандаи он Раёсат ва Бюрои он мебошанд. Президенти Академияи меъморӣ ва сохтмони Ҷумҳурии Тоҷикистон, ноибони президент ба тариқи интихобот таъйин мегарданд. Президенти Академияи меъморӣ ва сохтмони Ҷумҳурии Тоҷикистон Б. А. Зуҳуриддинов, ноибони президент Р. С. Муқимов ва Ч. Ч. Аҳмадзода интихоб шудаанд (соли 2021). Ҳамкориҳо Академияи меъморӣ ва сохтмони Ҷумҳурии Тоҷикистон бо Кумитаи меъморӣ ва сохтмони назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, пажӯҳишгоҳҳову ташкилоти асосии лоиҳакашии илмӣ-истеҳсолии давлатӣ, Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, Академияи муҳандисии Ҷумҳурии Тоҷикистон, Академияи илмҳои меъморӣ ва бинокории Федератсияи Россия ва дигар ташкилотҳои мамлакатҳои хориҷӣ робита ва ҳамкории наздик дорад. Намояндагони Академияи меъморӣ ва сохтмони Ҷумҳурии Тоҷикистон аъзои шӯроҳои шаҳрсозии Кумитаи меъморӣ ва сохтмони назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, назди сармеъмори шаҳри Душанбе, шӯроҳои диссертатсионии Тоҷикистон ва кишварҳои хориҷӣ ба шумор рафта, дар озмунҳои бонуфузи сатҳи ҷумҳурию байналмилалӣ дар лоиҳакашии иншоотҳои дорои аҳамияти давлатӣ фаъолона ширкат меварзанд. Аъзои Академияи меъморӣ ва сохтмони Ҷумҳурии Тоҷикистон зиёда аз 30 монография, китобҳои дарсӣ ва маълумотномаҳо нашр карда, дар Иёлоти Муттаҳидаи Амрико, Туркия, Ҳиндустон ва Федератсияи Россия аз такмили ихтисос гузаштаанд. Кумакпулии таҳсил Бо мақсади фаъолсозӣ ва баланд бардоштани сифати таълими меъморӣ аз ҷониби Академияи меъморӣ ва сохтмони Ҷумҳурии Тоҷикистон барои донишҷӯёни болаёқати Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи академик М. С. Осимӣ кумакпулии таҳсил таъсис дода шудааст. Муаллиф: Р. Муқимов. --- Манбаъ: «Ҷумҳурии Тоҷикистон. Донишнома». Душанбе: Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, 2021, саҳ. 192.

0

Созмонҳои ҷамъиятӣ ва иттифоқҳои эҷодӣ

Фаъолияти иттифоқҳои эҷодӣ дар асоси принсипҳои ихтиёрӣ, баробарҳуқуқӣ, худидорӣ ва қонуният ба роҳ монда мешавад. Онҳо дар муайян кардани сохтори дохилӣ, ҳадафҳо, шаклу усули фаъолияти худ озоданд. Давлат иттифоқҳои эҷодиро бо роҳи ҷудо кардани маблағҳои мақсаднок дастгирӣ мекунад. Иттифоқҳои эҷодӣ Ҳоло (2021) дар Тоҷикистон нуҳ иттифоқи эҷодӣ амал мекунанд: Иттифоқи дизайнерони Тоҷикистон; Иттифоқи журналистони Тоҷикистон; Иттифоқи композиторони Тоҷикистон; Иттифоқи ҳунармандони Тоҷикистон; Иттифоқи кинематографистони Тоҷикистон; Иттифоқи меъморони Тоҷикистон; Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон; Иттифоқи рассомони Тоҷикистон; Иттифоқи ходимони театри Тоҷикистон. --- Манбаъ: «Ҷумҳурии Тоҷикистон. Донишнома». Душанбе: Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, 2021, саҳ. 192.

0

Ҳаракатҳо, созмонҳо ва ҳизбҳои сиёсӣ

Пайдоиши ҳаракатҳо ва созмонҳои сиёсӣ дар шароити Ҷумҳурии Тоҷикистон ба як давраи мураккабу пур аз ихтилофи иҷтимоию сиёсӣ рабт дорад. Яъне, вазъи мураккаб ва душвориҳои пайдарпай натавонистанд пеши рушди онҳоро бигиранд. Навъу шакли ҳаракатҳо ва созмонҳои сиёсии кишвар таърихи он қадар тӯлонӣ надоранд, ба истиснои Иттифоқҳои касаба ва Ҳизби коммунист, ки собиқаи онҳо бештар аст. Қариб ҳамаи онҳо зодаи даврони истиқлоли кишварамон мебошанд. Имрӯз сатҳ ва доираи фаъолияти онҳо назар ба давраи шӯравӣ ба куллӣ фарқ мекунанд. Дар кишварамон аввалин созмону ҳаракатҳои оммавию сиёсӣ баробари қабули Эъломияи истиқлоли давлатии Тоҷикистон таъсис ёфтанд. Даҳҳо созмони демократӣ, аз қабили клуби сиёсию мубоҳисавии «Рӯ ба рӯ» (майи 1989), «Дирафши Ковиён» (шаҳри Норак, 1989), «Таҷдид» (Вахш, 1989), «Бохтар» (Ховалинг, 1989), иттиҳодияи ҷамъиятии «Маърифат» (бо ибтикори С. А. Афанасев), ҷамъияти «Эҳёи миллӣ» (дар назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон) ва дигар ҳаракатҳо ва созмонҳои сиёсӣ гуногунандешии сиёсиро дар кишварамон ривоҷ доданд. Зери сарпарастии Ҳизби демократии Тоҷикистон (1990) ва ҳаракати мардумии «Растохез» (сентябри 1991), «Созмони ҷавонони озоди Тоҷикистон» (1991) таъсис ёфт. Ҳамзамон дар шаҳру ноҳияҳо чандин созмону ҳаракатҳои иҷтимоию сиёсӣ, аз қабили ҳаракати Ҷамъияти «Ошкоро» (1989), «Лаъли Бадахшон» (30 майи соли 1991), «Ҳисори Шодмон» ва созмонҳои «Эҳёи Хуҷанд», «Ваҳдат», «Меҳан» пайдо шуданд, ки хусусияти маҳаллӣ дошта, дар фазои сиёсии солҳои 90-уми асри 20 хеле фаъол буданд. Ҳамчунин миёни умумиятҳои миллию этникӣ ва динӣ созмонҳои гуногун ташаккул ёфта, ба ҳимояи манфиатҳои қавмию этникии хеш машғул гардиданд; онҳо дар шаклҳои иттиҳодия, ассотсиатсия ва ҷамъиятҳои фарҳангию миллӣ дар ҷумҳурӣ ташкил шуданд: «Ҷамъияти русҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон» (1 октябри соли 1991, аз ҷониби В. И. Юшин); «Ҷамъияти ӯзбекҳои Тоҷикистон» (майи 1991 таҳти сарварии Б. Ҳабибулло); Маркази ҷамъиятӣ-фарҳангии тотору бошқирдҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дӯстлик» (1991 таҳти сарварии Р. Ҳамзина), ҷамъияти маданӣ-маърифатии гурҷиҳо «Сатвистимо Иберия» (1991 бо сарварии сиёсатшинос К. Ш. Багратович), «Ассотсиатсияи кореягиҳои шӯравии Тоҷикистон» (20 январи соли 1990, бо сарварии К. В. Михайлович), «Ҷамъияти туркманҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон» (24 майи соли 1994 бо сарварии Д. Кулаков), «Ҷамъияти арманиҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон ба номи Месроп Маштотс» (9 декабри соли 1989 таҳти сарварии В. Т. Гургенович), «Ассотсиатсияи уйғурҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон» (16 майи соли 1992, бо роҳбарии О. Р. Ҳасанов); «Ҷамъияти қирғизҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон» (26 июли соли 1997 бо роҳбарии З. Ш. Давлаталиева) ва ғайра. Ҳаракату созмонҳои мазкур аз қабили Ҷамъияти фарҳангии тоҷикон ва форсизабонони ҷаҳон «Пайванд» (1989); «Кумитаи тоҷикистонии якдилӣ ва ҳамкорӣ бо халқҳои Осиё ва Африқо» (1991); Созмони «Бунёди фарҳанги Тоҷикистон» (1991); «Иттиҳоди занони Тоҷикистон» (1992); Ташкилоти башардӯстонаи «Бачагони гуреза ва шаҳрвандони эҳтиёҷманд» (1996); «Шӯрои ҷамъиятии Ҷумҳурии Тоҷикистон» (1996); «Ҷунбиши миллии Тоҷикистон» (1996); «Ҳаракати ваҳдати миллӣ ва эҳёи Тоҷикистон» (1997); Ассотсиатсияи миллии созмонҳои ғайридавлатӣ (2008) ва ғайра дар таҳкими дӯстии байни миллату халқиятҳо хизмат кардаанд. Марҳалаҳои рушд Вобаста ба рушди таърихӣ ҳаракатҳо ва созмонҳои мазкур марҳалаҳои зерро сипарӣ кардаанд: замони ташаккули созмону иттиҳодияҳои гуногуни ҷамъиятӣ, ки хосияти маҳаллӣ ва қавмӣ доштанд (1989–1993), давраи рушд ва инкишофи онҳо дар шакли маҳаллӣ, минтақавӣ ва байналмилалӣ (1994–1999), давраи таҳким ва рушди сохторӣ ва самти фаъолият (аз соли 2000 то имрӯз). Имрӯз дар кишвар шумораи созмонҳои ғайридавлатӣ ба беш аз 3 500 адад мерасад. Онҳо ҳамчун шарики давлат барои татбиқу иҷрои лоиҳаҳои иҷтимоию сиёсӣ ёрӣ мерасонанд. Иттиҳодияҳои ҷамъиятӣ Моҳи майи соли 2007 тарҳи нави қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи иттиҳодияҳои ҷамъиятӣ» қабул гардид, ки амали он тамоми иттиҳодияҳои ҷамъиятиро фаро мегирифт, ба истиснои ташкилотҳои динӣ, ҳизбҳои сиёсӣ, иттифоқҳои касаба ва дигар иттиҳодияҳои ҷамъиятие, ки тибқи қонунҳои алоҳида танзим мешаванд. Яъне, дар қонунгузории Ҷумҳурии Тоҷикистон мафҳуми «иттиҳодияи ҷамъиятӣ» истифода мешавад. Иттиҳодияҳои ҷамъиятӣ дар шаклҳои ташкилоти ҷамъиятӣ, ҳаракати ҷамъиятӣ ва мақомоти худфаъолияти ҷамъиятӣ таъсис дода мешаванд. Ҳизбҳои сиёсӣ Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳизбҳои сиёсии гуногун фаъолият мекунанд. Шаҳрвандон ҳуқуқи таъсис додани ҳизбҳои сиёсӣ, озодона дохил шудану баромадан аз онҳоро доранд. Дар ҳолатҳои зер фаъолияти ҳизбҳои сиёсӣ қатъ мегардад: агар фаъолияти ҳизби сиёсӣ хилофи меъёрҳои Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон ва дигар қонунҳо набошад, аз кишварҳои хориҷӣ ёрии иқтисодию сиёсӣ гиранд, ҳамчунин ҳангоми созмондиҳии дубора ё барҳамдиҳӣ, худпарокандкунӣ ва ғайра Фаъолияти ҳамаи ҳизбҳои сиёсӣ бояд барои таъмини амнияту якпорчагии Тоҷикистон, тақвияти пояҳои давлатдорӣ, волоияти қонун ва ҳалли масъалаҳои иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангӣ равона гардад; робитаи онҳо бо ҳукумат пайваста наздиктар шавад. Аз оғози солҳои 90-уми асри 20 шумораи ҳизбҳои сиёсии Тоҷикистон афзуд. Баъди Анҷумани сеюми ғайринавбатии вакилони халқ (марти 1990), ки ба моддаи 6-уми Конститутсияи Иттиҳоди Ҷумҳуриҳои Шӯравии Сотсиалистӣ тағйирот дохил намуд, мақоми пешбарии Ҳизби коммунистии Иттиҳоди Ҷумҳуриҳои Шӯравии Сотсиалистӣ бекор гардид. Дар ин давра, ки Тоҷикистон ба истиқлол расид, дар фазои сиёсии он бисёр ҳизбҳои сиёсӣ пайдо шуданд ва кӯшиши ба сиёсати бузург пайвастанро намуданд, аз ҷумла: Ҳизби ҷумҳурихоҳон, Ҳизби Коммунистии Умумииттифоқӣ (болшевикон), Ҳизби ваҳдати миллӣ, Ҳизби ватандӯстии Тоҷикистон, Ҳизби озодии иқтисодӣ, Ҳизби халқии Тоҷикистон, Ҳизби ягонагии халқӣ. Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳизбҳои сиёсии зерро ба расмият шинохтааст: Ҳизби халқӣ-демократии Тоҷикистон, Ҳизби коммунистии Тоҷикистон, Ҳизби социалистии Тоҷикистон, Ҳизби ислоҳоти иқтисодии Тоҷикистон, Ҳизби аграрии Тоҷикистон, Ҳизби демократии Тоҷикистон; Ҳизби сотсиал-демократии Тоҷикистон. Фаъолияти созмонҳои ғайридавлатӣ Самти фаъолияти созмонҳои ғайридавлатӣ хеле густурда буда, махсус дар бозомӯзӣ, баланд бардоштани маърифати ҳуқуқӣ, сиёсӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангии шаҳрвандони кишвар назаррас мебошад. Бо ташаббуси онҳо марказҳои бозомӯзӣ, кор бо занону кӯдакон, маъюбону барҷомондагон, муассисаҳои тиҷоратию ғайритиҷоратӣ, маданию маишӣ созмон ёфта, ҳамкорӣ дар соҳаи маорифи кишвар, баланд бардоштани сатҳи маърифати ҳуқуқию сиёсии шаҳрвандон, ташкили курсҳои махсуси кӯтоҳмуддат бо истифода аз технологияи муосир барои кормандон ва хизматчиёни давлатӣ, муҳайё намудани шароиту имконот ва ҷойҳои нави корӣ барои ҷавонон дар қаламрави Ҷумҳурии Тоҷикистон ба роҳ монда шудааст. Аҳдномаи ризояти ҷомеа «Аҳдномаи ризояти ҷомеаи Тоҷикистон» (9 марти соли 1996) ба фаъолияти баъдии ҳаракатҳо, созмонҳо ва ҳизбҳои сиёсӣ такони пурзӯр расонид. Дар имзо гардидани он роҳбарони 32 ҳаракату созмони сиёсӣ, аз қабили ҳизбҳои сиёсӣ, ҳаракатҳои ҷамъиятиву динӣ, илмию эҷодӣ ва дигар созмонҳои миллию маданӣ ширкат варзиданд. Вазифаҳои ҳаракатҳо, созмонҳо ва ҳизбҳои сиёсӣ тибқи Аҳднома: ба даст овардани сулҳ миёни шаҳрвандон, ризояти миллӣ ва ҷамъиятӣ дар ҷомеа, таъмини бартарии ҳуқуқу озодии инсон нисбат ба тамоми арзишҳои дигар, таъмини бартарии Конститутсия ва қонунҳои мамлакат, инкишоф додан ва дастгирӣ намудани ташаббусҳои шаҳрвандӣ ва институтҳои демократӣ дар ҷомеа ва давлат, мусоидат ба инкишофи демократия, гуногунии ақидаҳо ва гуногунандешии сиёсӣ. Ҳаракати бонуфузи ҷамъиятӣ – Шӯрои ҷамъиятии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар асоси Аҳднома таъсис ёфт. Дар ҷамъомади аъзои Шӯрои ҷамъиятии Ҷумҳурии Тоҷикистон (11 марти соли 1999) муҳлати фаъолияти он 3 сол дароз карда шуд. Соли 2002 аъзои Шӯрои ҷамъиятӣ пешниҳод намуданд, ки муҳлати амал бемаҳдуд бошад. Ин намуди созмони машваратию таҳлилии доимамалкунанда барои ташаккул, инкишоф ва рушди ҷомеаи соҳибихтиёр, демократӣ, ҳуқуқбунёд, дунявӣ ва ягона хеле муҳим аст. Адабиёт Роҳи сулҳ (ҳуҷҷатҳои гуфтушуниди байни тоҷикон). Душанбе, 1997; Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи ҳизбҳои сиёсӣ» // Ахбори Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон. Душанбе, 1998; Бюллетени Шӯрои ҷамъиятии Ҷумҳурии Тоҷикистон. № 1. Душанбе, 2002; Ҳизбҳои сиёсии Ҷумҳурии Тоҷикистон. Душанбе, 2006; Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи иттиҳодияҳои ҷамъиятӣ» // Ахбори Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон. Душанбе, 2007; Зокиров Г. Н. Донишномаи сиёсӣ. Душанбе, 2015; Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон. Душанбе, 2016; Исаев У. У. Неправительственные организации и политические изменения в Республике Таджикистан. Душанбе, 2017. Муаллифон: Г. Зокиров, У. Исаев. --- Манбаъ: «Ҷумҳурии Тоҷикистон. Донишнома». Душанбе: Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, 2021, саҳ. 191–192.

0

Қувваҳои мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон

Қувваҳои мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон ташкилоти ҳарбии давлатӣ буда, асоси мудофиаи Ҷумҳурии Тоҷикистонро ташкил медиҳанд ва барои муҳофизати мусаллаҳонаи истиқлол ва тамомияти арзии он таъйин гардидаанд. Қувваҳои мусаллаҳ 23 феврали соли 1993 таъсис ёфтаанд. Ин сана дар Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи рӯзҳои ид» ҳамчун Рӯзи Қувваҳои мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон сабт гардидааст. Қувваҳои мусаллаҳ барои дафъи таҷовузи душман ва шикаст додани таҷовузкор; ҳифзи фазои ҳавоии давлат; муҳофизати мусаллаҳонаи сарҳади давлатӣ; ташкил ва пешбурди мудофиаи ҳудудӣ; иштирок дар таҷовузи мусаллаҳона ба давлати дигар ё иҷрои вазифаҳои сулҳоварона, ки аз уҳдадориҳои байналмилалӣ бармеоянд; ҷалб кардани қисмҳо, ҷузъу томҳо ва дигар сохторҳои Қувваҳои мусаллаҳ барои иҷрои вазифаҳо, ки ба таъйиноти онҳо вобастагӣ надоранд, танҳо дар асоси Қонун ё Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки баъдан дар ҷаласаи якҷои Маҷлиси миллӣ ва Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон тасдиқ мешавад, масъуланд. Ҳукумати кишвар бо вуҷуди мушкилоти зиёди иқтисодию молиявӣ, ҳанӯз аз марҳалаҳои аввали таъсиси Қувваҳои мусаллаҳ ба таҷдиду азнавсозии инфрасохтор ва таъсиси ҷузъу томҳои махсусгардонидашуда эътибори ҷиддӣ дода, барои таъмини онҳо бо техникаву таҷҳизоти муосир, ба омодасозии кадрҳои баландихтисоси низомӣ шурӯъ намуда буд. Ба ҳайати Қувваҳои мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон қӯшунҳои хушкигард; қувваҳои ҳарбии ҳавоӣ ва мудофиаи зиддиҳавоӣ; қӯшунҳои зудамал дохил мешаванд. Ба ғайр аз ҷузъу томҳои тобеи навъҳои Қувваҳои мусаллаҳ, ҳамзамон дар тобеияти Вазорати мудофиа қисму воҳидҳои низомии алоҳида низ фаъолият менамоянд. Литсейи ҳарбӣ, Донишкадаи ҳарбӣ, Полки комендантӣ, қисмҳои ҳарбии таъминотӣ ва дигар идораҳои ҳарбӣ аз ҷумлаи онҳо мебошанд. Дар натиҷаи ислоҳоти низомӣ дар Артиши миллии Тоҷикистон, ки аз рӯзҳои бунёди Қувваҳои мусаллаҳ оғоз гардида, идома дорад, корҳои зиёд ба сомон расонида шуданд. Дар ин замина Сарситод ба Ситоди генералӣ табдил ёфт, Қувваҳои ҳарбӣ-ҳавоӣ ва мудофиаи зиддиҳавоӣ муттаҳид гардонида шуданд, дар заминаи Коллеҷи Олии низомӣ Донишкадаи ҳарбӣ таъсис ёфт, барои таҳдиди хатарҳои ҷаҳони муосир навъи севвуми Қувваҳои мусаллаҳ ё худ Қӯшунҳои зудамал дар ҳайати Артиши миллии Тоҷикистон таъсис дода шуд. Дар давраи ҷанг ба ҳайати Қувваҳои мусаллаҳ Гвардияи миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон, Кумитаи давлатии амнияти миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон, қӯшунҳои дохилии Вазорати корҳои дохилии Ҷумҳурии Тоҷикистон, қӯшунҳои мудофиаи граждании Кумитаи ҳолатҳои фавқулода ва мудофиаи граждании назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, полки посбоникунандаи Раёсати корҳои ислоҳии Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон, Агентии таъмини амволи махсуси назди Вазорати рушди иқтисод ва савдои Ҷумҳурии Тоҷикистон низ дохил мешаванд. Моҳи феврали соли 2015 дар Қувваҳои мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон воҳиди нав – дастаи лижаронӣ таъсис дода шуд, ки дар он 30 нафар низомӣ хидмат мекунанд ва аз он замон дар ҳамаи қисмҳои ҳарбии Вазорати мудофиа машқҳо бо лижа дар омодагии ҳарбӣ ҳатмӣ шуморида мешаванд. Дар сурати зарурат ин воҳид метавонад на танҳо аслиҳаву муҳиммот, балки бори вазнинро низ тариқи пайраҳаҳои душворгузари кӯҳӣ ба ҷои таъйиншуда расонад. Ҳамчунин (2016) дар ҳайати Қувваҳои мусаллаҳ баталйони нав – аграрӣ таъсис дода шуд, ки барномаи омодагии ин воҳид бо барномаи дигар қисмҳои одии низомӣ яксон аст. Қӯшунҳои хушкигард Қӯшунҳои хушкигарди Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон соли 1993 ташкил шуда, аз сершумортарин ҷузъҳои Қувваҳои мусаллаҳ мебошанд. Қӯшунҳои хушкигард барои нобуд сохтани гурӯҳҳои хурди душман дар минтақаҳои кӯҳӣ, иҳота намудани ҳудуд, ҳифзи ҳудуд ва сарҳади кишвар пешбинӣ шудаанд. 70 дарсади шумораи умумии Артиши миллии Тоҷикистонро Қӯшунҳои хушкигард ташкил медиҳанд. Дар ҳайати он асосан ҷузъу томҳои низомии савораи тирандоз, танкӣ ва артиллерия фаъолият мекунанд. Ҳамасола қисмҳои низомии ин навъи Қувваҳои мусаллаҳ дар гӯшаҳои гуногуни ҷумҳурӣ мустақилона ва ё якҷо бо ҷузъу томҳои сохторҳои қудратии мамлакат машқҳои васеи низомӣ доир намуда, омодагии ҷангии худро пайваста комил мегардонанд. Қувваҳои ҳарбии ҳавоӣ ва мудофиаи зиддиҳавоӣ Қувваҳои ҳарбии ҳавоӣ ва мудофиаи зиддиҳавоии Қувваҳои мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон аз нахустин ҷузъҳои Қувваҳои мусаллаҳ ба шумор мераванд. Қувваҳои ҳарбии ҳавоӣ ва мудофиаи зиддиҳавоӣ соли 1994 ташкил ёфтаанд. Дар натиҷаи ворид намудани ислоҳоти ҳарбӣ ва бо дар назар доштани ҳадафу вазифаҳои ягона соли 2005 ин ду навъи Қувваҳои мусаллаҳ муттаҳид карда шуданд. Қувваҳои ҳарбии ҳавоӣ ва мудофиаи зиддиҳавоӣ бо комплексҳои ҳаракаткунандаи мушакҳои зенитӣ, воситаҳои радиолокатсионӣ ва системаҳои автоматишудаи идора муҷаҳҳаз шудаанд. Онҳо ҳамеша дар омодагии ҳарбӣ қарор дошта, ҳамлаҳои ҳавоиро аз тамоми самтҳо муайян карда метавонанд. Ҳайати шахсӣ ва ҳавопаймову чархболҳои ҷангии Қувваҳои ҳарбии ҳавоӣ аз рӯзҳои аввали фаъолияти Артиши миллии ҷумҳурӣ дар ҳифзи марзу буми кишвар саҳми арзанда гузоштаанд. Қӯшунҳои зудамал Қӯшунҳои зудамали Қувваҳои мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон бо Фармони Президенти мамлакат моҳи сентябри соли 2003 таъсис ёфтанд. Ҳадафи таъсиси Қӯшунҳои зудамал муқобили хатари рӯзафзуни терроризму экстремизми байналмилалӣ қарор гирифтан буд. Қӯшунҳои зудамал дар омодагии фаврии ҳарбӣ нигоҳ дошта шуда, дар муддати кӯтоҳтарин барои тақвияти қӯшунҳои муҳофизаткунанда ба он минтақа интиқол меёбанд. Ҳамчунин барои фавран барҳам додани муноқишаҳои мусаллаҳона ва ҳалли вазифаҳо дар ҷангҳои миқёсан маҳдуд (минтақавӣ) истифода мегарданд. Ба ҳайати Қӯшунҳои зудамал ҳама қисмҳои низомии десантӣ, тирандозони кӯҳӣ, қисмҳои таъйиноти махсус, полки муҳандисӣ-сапёрӣ ва як қатор ҷузъу томҳои дигар дохил карда шудаанд. Айни ҳол ҷузъу томҳои бригадаи десантӣ-зарбавии Қӯшунҳои зудамали Қувваҳои мусаллаҳ ба Қувваҳои муштараки вокуниши фаврии кишварҳои аъзои Созмони аҳдномаи амнияти дастаҷамъӣ ва се батальони он ба неруҳои муштараки зудамали минтақаи Осиёи Марказӣ шомил мебошанд. Гвардияи миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон Гвардияи миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон воҳиди мустақили ҳарбии таъйиноти махсус ва бевосита тобеъ ба Президент — Сарфармондеҳи Олии Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад, ки анҷоми вазифаҳои муҳимми давлатиро ба зимма дорад. Соли 1995 бо Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон (таҳти № 155) Гвардияи президентӣ таъсис дода шуд. Солҳои аввали соҳибистиқлолии Тоҷикистон афсарону сарбозони он дар баробари дигар кормандони сохторҳои қудратӣ дар нигоҳ доштани тартиботи ҷамъиятӣ, аз роҳи қонун барқарор намудани сохти конститутсионӣ, таъмини амният ва таҳкими истиқлоли давлатии Тоҷикистон фаъолона ширкат намуданд. Аз январи 2004 (баъди тағйироти сохторӣ бо Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон) бо номи феълӣ фаъолият мекунад. Сохтори Гвардияи миллӣ: Раёсати корҳои фармондеҳӣ, Раёсати тайёрии ҷангӣ, Сарситод (Раёсати амалиётӣ, шуъбаи ташкил ва сафарбарӣ, шуъбаи алоқа, шуъбаи хизмати қӯшунҳо ва бехатарии хизмати ҳарбӣ, Раёсати хизмати комендантӣ, оркестри ҳарбиро дар бар мегирад), Раёсати корҳои тарбиявӣ (аз бахшҳои тайёрии тарбияи ватандӯстӣ, интизоми ҳарбӣ ва пешгирии вайронкунии ҳуқуқ, корҳои рӯҳшиносӣ иборат аст), Раёсати аслиҳа ва техника, Раёсати ақибгоҳ, қисмҳои ҳарбии 051052 (Маркази тайёрии кадрҳо), 051053 (звенои авиатсионӣ), 051054, 051055, 051056, 051057, 051058, 051059, шуъбаи кадрҳо, шуъбаи молия. Дар назди Гвардияи миллӣ нашрияи «Родмардон», ансамбли созию овозии «Диловарон», шуъбаи тиббӣ-ҳарбӣ ва шифохона фаъолият доранд. Фаъолияти Гвардияи миллӣ ба принсипҳои волоияти қонун, садоқат ба Ватан, халқи Тоҷикистон ва Президент, башардӯстӣ, муқаддас будани масъулияти шаҳрвандӣ барои ҳифзи Ватан, ҳимояи манфиати давлат, тамомияти арзӣ, таҳкими истиқлол, амният ва иқтидори мудофиавии Ҷумҳурии Тоҷикистон, эҳтироми ҳуқуқ ва озодиҳои инсон ва шаҳрванд, омодагии доимии ҷангӣ ва сафарбарӣ, идораи мутамарказ, яккасардорӣ, риояи интизоми ҳарбӣ, нигоҳдории сирри давлатӣ ва дигар принсипҳои башардӯстона асос ёфтааст. Сиёсати хориҷӣ ва муносибатҳои дипломатӣ Дар асоси моддаи 11 Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон, Тоҷикистон сиёсати сулҳҷӯёнаро дар амал татбиқ намуда, соҳибихтиёрӣ ва истиқлолияти дигар давлатҳои ҷаҳонро эҳтиром менамояд ва муносибатҳои хориҷиро дар асоси меъёрҳои байналмилалӣ муайян мекунад. Тоҷикистон вобаста ба манфиатҳои олии халқ метавонад ба иттиҳодияҳо ва созмонҳои байналмилалӣ дохил шавад, аз онҳо хориҷ гардад, бо кишварҳои хориҷӣ робита намояд. Ҷумҳурии Тоҷикистон давоми се даҳсолаи соҳибистиқлолӣ роҳи пуршебу фарозро тай кард. Дар марҳилаи аввали истиқлол сиёсати хориҷии Тоҷикистон асосан барои ба эътидол овардани вазъият ва таҳкими пояҳои давлатдорӣ равона гардида буд. Эътирофи байналмилалии ҳуқуқии Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамчун давлати мустақил пас аз ба даст овардани истиқлол 9 сентябри соли 1991 сурат гирифт. Нахуст, истиқлоли Ҷумҳурии Тоҷикистонро 21 декабри соли 1991 Австралия ва баъдан 26 декабри соли 1991 поягузорони Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил (дар мулоқоти сарони давлатҳои Россия, Украина ва Беларусь, пас аз пош хӯрдани Иттиҳоди Ҷумҳуриҳои Шӯравии Сотсиалистӣ дар Бӯстонсарои Беловеж ва таъсиси Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил) эътироф карданд ва Ҷумҳурии Тоҷикистон муносибатҳои дипломатиро бо ин кишварҳо барқарор намуд. Тоҷикистон 2 марти соли 1992 узви комилҳуқуқи Созмони Милали Муттаҳид шуд. Раванди гуфтушуниди байни тоҷикон таҳти сарпарастии Созмони Милали Муттаҳид 27 июни соли 1997 дар Маскав хотима ёфт ва «Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ дар Тоҷикистон» ба имзо расид. Январи 1992 Тоҷикистон узви Созмони амният ва ҳамкорӣ дар Аврупо шуд ва намояндагии ин созмон дар Ҷумҳурии Тоҷикистон 17 феврали соли 1994 таъсис ёфт. 15 майи соли 1992 Ҷумҳурии Тоҷикистон «Аҳдномаи Амнияти Дастаҷамъӣ»-ро имзо кард ва 14 майи соли 2002 узви Созмони Аҳдномаи Амнияти Дастаҷамъӣ шуд. Сиёсати хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон ба ҳайси узви Созмони Милали Муттаҳид, Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил, Созмони амният ва ҳамкорӣ дар Аврупо, Созмони аҳдномаи амнияти дастаҷамъӣ, Созмони ҳамкории исломӣ, Созмони ҳамкории Шанхай дар ин марҳила барои ҷалб кардани таваҷҷуҳи созмонҳои байналмилалӣ, минтақавӣ ба муноқишаи мусаллаҳонаи дохилӣ ва бо роҳҳои дипломатӣ ҳар чӣ зудтар хотима бахшидани он нигаронида шуд. Ин сиёсат дар вуруди кишвари мо ба ҷомеаи ҷаҳонӣ ҳамчун субъекти комилҳуқуқи муносибатҳои байналмилалӣ саҳми арзанда гузошт. Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар паёмҳояш ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 24 апрели соли 2010 самтҳои асосии сиёсати хориҷии Тоҷикистонро чунин муайян карда буд: «Дар шароити босуръат тағйирёбандаи замони мо ва рушди босуръати ҷаҳони муосир таъмини озодӣ, соҳибихтиёрӣ, тамомияти арзӣ, суботи сиёсӣ, амнияти кишвар ва дар маҷмӯъ татбиқи манфиатҳои миллӣ вазифаҳои асосии мо мебошанд. Дар ин самт, вобаста ба тавсеаи равандҳои афзоиши рақобат байни абарқудратҳо барои тақвияти нуфузи худ дар минтақаҳои гуногуни ҷаҳон, ҷустуҷӯ ва дарёфти роҳҳо ва василаҳои беҳтарини ҳифз ва амалӣ кардани манфиатҳои миллӣ ташаббусҳои нав талаб карда мешаванд». Сиёсати «дарҳои боз» Сиёсати «дарҳои боз» дар самти рушди ҳамкории хориҷии Тоҷикистони соҳибистиқлол бо кишварҳо, созмонҳои байналмилалӣ ва минтақавӣ аз рӯзҳои аввали истиқлол ҳадафи асосии Сарвари давлати Тоҷикистон – Эмомалӣ Раҳмон буд. Соли 2001 бо таъсис ёфтани эътилофи зиддитерористӣ дар Афғонистон, Тоҷикистон робита ва ҳамкории фаъоли хешро бо Иёлоти Муттаҳидаи Амрико, Олмон, Фаронса ва дигар аъзои Созмони Аҳдномаи Атлантикаи Шимолӣ оғоз намуд. Барои Тоҷикистон ба далели ҷойгир шуданаш дар яке аз минтақаҳои мураккаби олам, сиёсати «дарҳои боз» беҳтарин равиш барои пешбурди фаъолият дар самти сиёсати хориҷӣ мебошад. Ин сиёсат боис шуд, то кишвари мо на танҳо мавқеи сиёсии худро дар минтақа қавитар созад, балки бо дарёфти равиши хосси дипломатия дар ҳалли низоъу масоили минтақавӣ ва ҷаҳонӣ фаъолона ширкат варзад ва дар арсаи байналмилалӣ ба ҳайси як кишвари хостори сулҳу субот шинохта шавад. Тоҷикистон муаллифи чор ташаббуси бузург дар соҳаи обу экология аст, ки дар сатҳи ҷаҳонӣ амалӣ шуда истодаанд. Бо дар назар доштани мероси ғании таърихию фарҳангӣ ва захираҳои табиӣ, Ҳукумати Тоҷикистон соҳаи сайёҳиро самти афзалиятноки сиёсати иқтисодии кишвар эълон ва аз соли 2007 ислоҳоти низоми рафтуомади шаҳрвандони хориҷиро идома дода, ҳоло барои шаҳрвандони 112 кишвар тартиби содаи таҳия ва судури раводидро муқаррар кардааст. Дар раванди сиёсати «дарҳои боз» фазои сармоягузорӣ дар Тоҷикистон беҳтар шуд, шумораи ширкатҳои давлатӣ ва хусусии хориҷӣ рӯз то рӯз меафзояд ва Ҷумҳурии Тоҷикистон дар тӯли даҳ соли охир тадриҷан аз кишвари воридкунанда ба кишвари содиркунанда мубаддал гардидааст. Дар заминаи татбиқи бомуваффақи ин сиёсат ҳамасола миёни Тоҷикистон ва беш аз 100 кишвари ҷаҳон табодули мол сурат мегирад. Бар асари саъю талошҳои муштарак солҳои охир ҳамкориҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон бо Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил, Созмони ҳамкории Шанхай, Созмони аҳдномаи амнияти дастаҷамъӣ масири рушди мунтазамро пайдо карда, марҳала ба марҳала пеш мераванд. Омили муассири рушди муносибатҳои дӯстона байни кишварҳо роҳандозӣ ва пешбурди тиҷорату ҳамкориҳои васеи иқтисодӣ мебошад. Давлати мо дар солҳои соҳибистиқлолӣ дар сиёсати хориҷии хеш таваҷҷуҳи асосиро нахуст ба таҳким ва тавсеаи муносиботи ҳамсоягӣ бо кишварҳои ҳамсояи Осиёи Марказӣ – Ӯзбекистон, Қазоқистон, Туркманистон ва Қирғизистон равона намуда, робита бо ин давлатҳоро дар асоси дӯстӣ, эҳтирому эътимоди тарафайн, хайрхоҳӣ ва ҳамкории судманду созанда таҳкиму густариш бахшидааст. Имрӯз Ҷумҳурии Тоҷикистон бо аксари кишварҳои ҷаҳон муносибатҳои дипломатӣ барқарор намуда, 178 давлати манотиқи Осиё, Аврупо, Африқо ва Амрико истиқлоли давлатии кишвари моро расман эътироф кардаанд. Ҷумҳурии Тоҷикистон дар чанд давлати ҷаҳон намояндагиҳои дипломатӣ ва консулии худро таъсис додааст, ки барои таҳкиму густариши ҳамкории дуҷониба ва бисёрҷониба фаъолият доранд. Сафоратҳои Тоҷикистон дар кишварҳои хориҷӣ: Австрия, Беларус, Олмон, Чин, Қазоқистон, Хитой, Федератсияи Россия, Туркия, Туркманистон, Ӯзбекистон ва ғайра Сафоратҳои давлатҳои хориҷӣ дар Душанбе: Чин, Олмон, Ҷумҳурии Исломии Афғонистон, Ҳиндустон, Қазоқистон, Хитой, Қирғизистон, Покистон, Россия, Иёлоти Муттаҳидаи Амрико, Ӯзбекистон ва ғайра. Ҷумҳурии Тоҷикистон узви комилҳуқуқи беш аз 80 созмони байналмилалӣ, минтақавӣ ва ниҳодҳои байналмилалии молиявӣ шуда, ҳамроҳ бо дигар кишварҳо дар ҳаллу фасли мушкилоти сиёсию амниятӣ, иқтисодию иҷтимоӣ ва фарҳангии ҷаҳон саҳмгузор аст. Тоҷикистон ба зиёда аз 350 санади байналмилалӣ, аз ҷумла конвенсияҳо, хартияҳо ва эъломияҳои байналмилалӣ ҳамроҳ шуда, уҳдадориҳои худро дар самти расидан ба ҳадафҳои ҷаҳонӣ, аз қабили рушди иҷтимоӣ, беҳбудии вазъи иқтисодӣ, ҳифзи муҳити зист ва амсоли инҳоро иҷро менамояд, арзишҳову манофеи миллиро дифоъ мекунад, дар масоили ҷаҳонӣ назари худро матраҳ месозад ва пешниҳодҳои мушаххасро дар бораи ҳалли ин масоил ба миён мегузорад. Акнун ҳеҷ гуна тасмимгириҳои дастаҷамъиро дар минтақа бе ширкати фаъоли Тоҷикистон наметавон тасаввур кард. Давлат ва Ҳукумати Тоҷикистон аз рӯзҳои аввал заминаҳои меъёрӣ-ҳуқуқии робитаҳои хориҷиро мувофиқ бо талаботи замон ва ниёзҳои Тоҷикистон ба вуҷуд оварда, тадриҷан мукаммал намудааст, ки ҳамчун намуна ба чанде аз онҳо метавон ишора кард: Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи шартномаҳои байналмилалӣ» (1999), Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи хизмати дипломатӣ» (2014), Консепсияи сиёсати хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон (2015) ва Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи таъмини татбиқи сиёсати ягонаи хориҷӣ» (2015). Ҷумҳурии Тоҷикистон дар даҳаи севуми истиқлоли давлатии хеш ба марҳалаи нави муносибатҳо бо кишварҳои хориҷа иқдом намуд ва аҳдофи сиёсию иқтисодӣ ва иҷтимоии хешро бо шарикони стратегӣ мавриди амал қарор дод; бисёре аз масъалаҳои кишвар дар миқёси минтақа ва байналмилалӣ зимни муносиботи ҳасана ҳалли худро ёфтанд. Бо таваҷҷуҳ ба шароити нави ҷаҳонӣ ва бартариҳои муосири бурунмарзии кишвар, Консепсияи нави сиёсати хориҷии мо қабул гардид, ки санади асосии муайянкунандаи самтҳо ва бартариҳои сиёсати хориҷии давлатамон ба шумор меравад. Асли консептуалии сиёсати хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистонро «сиёсати хориҷии бисёрсамтӣ» ташкил медиҳад (банди 2.5-и Консепсияи сиёсати хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 27 январи соли 2015). Тибқи ин Консепсия, вазифаи бартар ва асосии сиёсати хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳимояи манфиатҳои стратегии кишвар дар арсаи байналмилалӣ мебошад. Дар пойтахти ватанамон - шаҳри Душанбе дар як вақт ҳамоишҳои сарони давлатҳои Созмони ҳамкории Шанхай ва Созмони аҳдномаи амнияти дастаҷамъӣ (2021), ки ба 20-солагӣ ва раёсати Тоҷикистон дар ин созмонҳо бахшида шуда буданд, баргузор мешаванд. Ҳамчунин, баргузории конфронсу симпозиумҳои сершумори дигар низ гувоҳи возеҳи табдил ёфтани Ҷумҳурии Тоҷикистон ба маркази баргузории чорабиниҳои минтақаию ҷаҳонӣ мебошад. Бо гузашти замон ва бо андӯхтани таҷрибаи бештар асосҳои назарию методологии муносибатҳои хориҷӣ такмил меёбанд ва мактаби сиёсати хориҷии кишвар бо сарварии Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон ба марҳалаҳои нави рушду такомули худ ворид мегардад. Дар ин раванд, ҳимояи манфиатҳои иқтисодию иҷтимоӣ ва амнияти кишварҳо, ҷалби сармояи хориҷӣ ҷиҳати татбиқи лоиҳаҳои бузурги инфрасохторӣ, эҷоди шароити мусоид барои рушди устувори кишвар ва таъмини бехатарии он муҳим дониста мешавад. Адабиёт Раҳмонов Эмомалӣ. Истиқлолияти Тоҷикистон ва эҳёи миллат. Ҷилди 5. Душанбе, 2005; Эмомалӣ Раҳмон. Паём ба Парлумони кишвар аз 24 апрели соли 2010 // www.president.tj; Сайидзода З. Дар бораи механизм ва манфиатҳои сиёсати хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон // Сиёсати хориҷӣ. №1. Душанбе, 2012; Консепсияи сиёсати хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон. Душанбе, 2015; Раҷабов С. Ҷанбаҳои байналмилалӣ-ҳуқуқии дастрасӣ ба сулҳ ва ваҳдати миллӣ дар Тоҷикистон // Нақши Асосгузори сулҳ ва ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон дар истиқрори сулҳ дар Тоҷикистон. Москва, 2017; Самиев Х. Д. Сиёсати хориҷии кишвар: назария, методология ва таҳлили амалӣ // Сиёсати хориҷӣ. № 2. Душанбе, 2016; Холиқназар Х. Нақши Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон дар ташаккули сиёсати хориҷии Тоҷикистони соҳибистиқлол // Сиёсати хориҷӣ. № 1. Душанбе, 2016; Эмомалӣ Раҳмон. Паём ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 23 январи соли 2015 // www.president.tj. Муаллиф: С. Раҷабов. Ҷумҳурии Тоҷикистон ва созмонҳои байналмилалӣ Аз замони ба даст овардани истиқлол дар арсаи байналмилалӣ Ҷумҳурии Тоҷикистон мавқеи худро пайдо карда, муносибат ва ҳамкориҳои гуногунҷанбаро бо созмонҳои байналмилалию минтақавӣ ба роҳ монд. Алҳол Ҷумҳурии Тоҷикистон узви 80 созмони байналмилалию минтақавӣ, аз ҷумла Созмони Милали Муттаҳид ва муассисаҳои махсуси он, Созмони амният ва ҳамкорӣ дар Аврупо, Хазинаи байналмилалии асъор, Бонки ҷаҳонӣ, Созмони ҳамкории иқтисодӣ, Созмони ҳамкории иқтисодӣ ва рушд, Иттиҳоди иқтисодии Авруосиё, Бонки Аврупоии таҷдид ва рушд, Бонки Осиёии рушд, Бонки исломии рушд, Бонки Авруосиёии рушд, Бонки Осиёии сармоягузории зерсохторӣ, Иттиҳоди давлатҳои мустақил ва Созмони ҳамкории Шанхай ва ғайра буда, ҳамроҳ бо дигар кишварҳо дар ҳаллу фасли масъалаҳои сиёсӣ, амниятӣ, иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангии ҷаҳон нақш мегузорад ва муносиботро дар доираи ин созмонҳо рушд ва густариш медиҳад. 2 марти соли 1992 Ҷумҳурии Тоҷикистон узви Созмони Милали Муттаҳид шуда, барои ҳамкорӣ бо ташкилот, муассисаҳо ва ниҳодҳои тахассусии он заминаи устуворро фароҳам овард. Ҳоло Ҷумҳурии Тоҷикистон бо Созмони Милали Муттаҳид дар самти соҳаҳои мухталиф, аз қабили таъмини сулҳу суботи ҷаҳонӣ, мубориза бо таҳдиду ҷолишҳои муосири амниятӣ, ҳифзи муҳити зист, таъмини рушди устувор ва ҳифзу идораи захираҳои об ҳамкории густурда ба роҳ мондааст. Ҷумҳурии Тоҷикистон узви Шӯрои иқтисодӣ ва иҷтимоии Созмони Милали Муттаҳид мебошад. Намояндагии аввали Созмони Милали Муттаҳид – Дафтари нозирони Созмони Милали Муттаҳид дар Тоҷикистон (Душанбе) бо мақсади таҳкими раванди сулҳ дар Тоҷикистон, мусоидат ба амалиёти сулҳпарвар ва кумаки фаврии башардӯстона 1 феврали соли 1993 ба фаъолият шурӯъ кард. Барои иҷрои Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризояти миллӣ дар Тоҷикистон моҳи майи 2000 бо ташаббуси собиқ Дабири кулли Созмони Милали Муттаҳид Кофи Аннан «Дафтари Созмони Милали Муттаҳид доир ба сулҳофарӣ» дар Тоҷикистон созмон дода шуд ва августи 2007 фаъолияти худро бомуваффақият анҷом дод. Дар Тоҷикистон муассисаҳои тахассусии зерини Созмони Милали Муттаҳид фаъолият мекунанд: Ташкилоти озуқаворӣ ва кишоварзӣ; Корпоратсияи байналмилалии молиявӣ; Созмони байналмилалии меҳнат; Созмони байналмилалии муҳоҷират; Хазинаи байналмилалии асъор; Дафтари ҳамоҳангсозии умури башардӯстона; Дафтари ҳуқуқи инсони Комиссари Олии Созмони Милали Муттаҳид; «Занон»-и Созмони Милали Муттаҳид: Ташкилоти ягонаи гендерӣ ва тавонмандсозии занон; Ихтиёриёни Созмони Милали Муттаҳид; Барномаи муштараки Созмони Милали Муттаҳид дар бораи вируси норасоии масунияти одам ва синдроми пайдошудаи норасоии масуният; Барномаи рушди Созмони Милали Муттаҳид; Фонди нуфуси аҳолии Созмони Милали Муттаҳид; Раёсати комиссари Олии Созмони Милали Муттаҳид оид ба умури паноҳандагон; Хазинаи кӯдакони Созмони Милали Муттаҳид; Дафтари Созмони Милали Муттаҳид дар бораи маводди мухаддир ва ҷинояткорӣ; Дафтари хадамоти лоиҳаҳои Созмони Милали Муттаҳид; Маркази минтақавии Созмони Милали Муттаҳид оид ба дипломатияи пешгирикунанда барои Осиёи Марказӣ; Бонки ҷаҳонӣ; Барномаи озуқавории Созмони Милали Муттаҳид; Созмони ҷаҳонии тандурустӣ; Созмони ҷаҳонии савдо; Созмони илмию фарҳангии Созмони Милали Муттаҳид. Маориф, илм ва фарҳанг Ҷумҳурии Тоҷикистон соли 1995 узви Ташкилоти Созмони Милали Муттаҳид оид ба масъалаҳои маориф, илм ва фарҳанги Созмони Милали Муттаҳид шуда, ҳамон сол Комиссияи миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар бораи корҳои Созмони Милали Муттаҳид оид ба масъалаҳои маориф, илм ва фарҳанг созмон ёфт. Ҷумҳурии Тоҷикистон дар доираи Созмони Милали Муттаҳид оид ба масъалаҳои маориф, илм ва фарҳанг ба дастовардҳои муаррифии осори фарҳангию таърихии миллати тоҷик ноил шуд: Пойтахти Тоҷикистон – шаҳри Душанбе ба ҳайси «Шаҳри сулҳ» сазовори ҷоизаи Созмони Милали Муттаҳид оид ба масъалаҳои маориф, илм ва фарҳанг гардид (2002); «Шашмақом» ва мусиқии суннатии Тоҷикистон ва Ӯзбекистон ҳамчун шоҳкории шифоҳӣ ва фарҳангии мероси ғайримоддии башарият ба феҳристи Созмони Милали Муттаҳид оид ба масъалаҳои маориф, илм ва фарҳанг ворид карда шуд (2003); Бо қарори ҷаласаи 34-уми Кумитаи Мероси ҷаҳонии Созмони Милали Муттаҳид оид ба масъалаҳои маориф, илм ва фарҳанг шаҳри қадимаи «Саразм» ба феҳристи мероси фарҳангии ҷаҳонӣ дохил шуд (2010); «Боғи миллии Тоҷикистон – Кӯҳҳои Помир» бо қарори ҷаласаи 36-уми Кумитаи Мероси ҷаҳонии Созмони Милали Муттаҳид оид ба масъалаҳои маориф, илм ва фарҳанг ба феҳристи Мероси табиии ҷаҳонии Созмони Милали Муттаҳид оид ба масъалаҳои маориф, илм ва фарҳанг дохил гардид (2013); Дар қароргоҳи Созмони Милали Муттаҳид оид ба масъалаҳои маориф, илм ва фарҳанг – шаҳри Порис соли 2013 муаррифии китоби «Меъмори сулҳ», ки ба саҳми пурарзиши Президенти Тоҷикистон – Эмомалӣ Раҳмон дар роҳи расидан ба сулҳу суботи комил дар кишвар бахшида шуда буд, баргузор гардид; Барои ташаккули сулҳи пойдор ва рушди устувор, аз ҷумла тавассути ташаббусҳо дар бораи пешбурди ҳамкорӣ ва муколамаи байналмилалӣ дар соҳаи об, табодули донишҳои илмӣ ва мусоидат ба пешрафт дар самти татбиқи Ҳадафҳои Рушди Ҳазорсола ва ҳадафҳои рушди дар сатҳи байналмилалӣ ҳамоҳангшуда, соли 2013 Созмони Милали Муттаҳид оид ба масъалаҳои маориф, илм ва фарҳанг Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмонро бо Медали ҷашнии «60-солагии Созмони Милали Муттаҳид оид ба масъалаҳои маориф, илм ва фарҳанг» сарфароз гардонд; Соли 2013 дар Конференсияи генералии Созмони Милали Муттаҳид оид ба масъалаҳои маориф, илм ва фарҳанг дар Порис ҷашнҳои 3000-солагии Ҳисор, 700-солагии Мир Сайид Алии Ҳамадонӣ (дар ҳамкорӣ бо Ҷумҳурии Исломии Эрон) ва 600-солагии Абдурраҳмони Ҷомӣ ба феҳристи ҷашнҳое, ки бо иштироки Созмони Милали Муттаҳид оид ба масъалаҳои маориф, илм ва фарҳанг солҳои 2014–2015 таҷлил мешаванд, ворид шуданд; Соли 2020 бо қарори Созмони Милали Муттаҳид оид ба масъалаҳои маориф, илм ва фарҳанг 5500-солагии «Саразм» таҷлил гардид. Паноҳандагон Ҳамкории Ҷумҳурии Тоҷикистон бо Раёсати Комиссари Олии Созмони Милали Муттаҳид оид ба умури паноҳандагон соли 1993 бо кушодашавии Дафтари намояндагии ин ниҳод барои мусоидат ба баргузории чорабиниҳои ёрмандӣ ба аҳволи паноҳанда ва паноҳандагони дохилӣ оғоз ёфт. Ҷумҳурии Тоҷикистон аз байни кишварҳои Осиёи Марказӣ нахустин шуда ба Конвенсияи соли 1951 ва Протоколи соли 1967 дар бораи мақоми паноҳандагон пайваст. Дафтари мазкур аз рӯзи аввали фаъолияташ дар Тоҷикистон барои ҳифзи паноҳандагон ва ёрӣ ба онҳо бо ҷумҳурии мо ҳамкорӣ мекунад. Заминаи ҳуқуқии фаъолияти Намояндагии Раёсат дар Тоҷикистон «Созишнома дар бораи ҳамкорӣ миёни Комиссари олии Созмони Милали Муттаҳид дар бораи умури паноҳандагон ва Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон» аз моҳи майи 2002 мебошад. Муҳоҷират Ҷумҳурии Тоҷикистон соли 1994 узви Созмони байналмилалии муҳоҷират шуда, миёни ин созмон ва Ҳукумати кишвар созишнома оид ба ҳамкорӣ ба имзо расид. Созмони байналмилалии муҳоҷират дар таъмини раванди идораи башардӯстона ва муназзами муҳоҷират, ёрӣ расонидан ба муҳоҷирони ниёзманд, ҳамчунин ҷустуҷӯи ҳалли воқеии мушкилиҳо дар ин самт мусоидат мекунад. Тандурустӣ Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамкорӣ дар доираи татбиқи чандин барномаи гуногунсамт, аз ҷумла ҳамоҳангсозии кумаки башардӯстонаи созмонҳои байналмилалӣ дар соҳаи тандурустӣ ва ислоҳоти он, беҳдошти саломатии модару кӯдак, ба мисли барномаҳои солимии репродуктивӣ, пешгирии бемории вараҷа, назорати сил ва вируси норасоии масунияти одам ва синдроми пайдошудаи норасоии масуният, бемориҳои ғайримуқаррарӣ ва равонӣ, амнияти озуқаворӣ, ҳамчунин омодагӣ ба ҳолатҳои фавқулодда бо Созмони ҷаҳонии тандурустӣ ба роҳ мондааст. Барои амалӣ шудани барномаҳои зикршуда Дафтари Созмони ҷаҳонии тандурустӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон фаъолият мекунад. Кӯдакон Ҳамкорӣ бо Хазинаи кӯдакони Созмони Милали Муттаҳид аз соли 1993 оғоз ёфтааст. Хазинаи кӯдакони Созмони Милали Муттаҳид барномаҳои мухталифро дар самтҳои нигоҳубини модару кӯдак, таҳсилоти асосии умумии босифат, ислоҳоти сиёсати иҷтимоӣ ва ҳифзи кӯдак (солҳои 2005–2009), иҷрои уҳдадориҳои байналмилалӣ аз қабили саҳмгузорӣ дар «Ҳадафҳои Рушди Ҳазорсола», «Стратегияи паст кардани сатҳи камбизоатӣ» ва ғайра роҳандозӣ кардааст. Хазинаи байналмилалии асъор Хазинаи байналмилалии асъор бо Ҷумҳурии Тоҷикистон аз моҳи майи 1996 ҳамкорӣ мекунад. Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон барномаи ислоҳоти иқтисодиро дар асоси муоҳадаи сесола дар чаҳорчӯби механизми мубориза бо камбизоатӣ ва таъмини рушди иқтисодӣ аз соли 1998 амалӣ мегардонад. Бонки ҷаҳонӣ Тоҷикистон соли 1993 узви Бонки ҷаҳонӣ шуда, то ҳол барои рафъи камбизоатӣ, маблағгузории талафоти баъдиҷангӣ тавассути лоиҳаҳои барқарорсозӣ, сармоягузории соҳаҳои тандурустӣ, маориф, ҳифзи иҷтимоӣ, пешрафти табақаҳои ниёзманди аҳолӣ, мусоидат ба навсозии сохторӣ, аз ҷумла соҳаҳои телекоммуникатсия ва нақлиёти ҳавоӣ бо бонки мазкур ҳамкорӣ мекунад. То моҳи сентябри соли 2002 Бонки ҷаҳонӣ барои 20 амалиёт 302 миллион доллари амрикоиро ҷудо кард ва 11 амалиёти дигар ба маблағи 151,1 миллион доллар дар марҳалаи иҷро қарор доранд. Дар даҳсолаи дуюми даврони истиқлол стратегияи нави Бонки ҷаҳонӣ дар масъалаҳои кӯмак ба кишварҳо (80 миллион доллари амрикоӣ барои солҳои 2003–2005 барои Ҷумҳурии Тоҷикистон) қабул гардид, ки дар он се вазифаи асосӣ – кӯмак ба аҳолии маҳаллӣ, инкишофи фаъолияти соҳибкории хусусӣ ва таҳкими институтҳои иқтисоди бозорӣ муқаррар карда шуда, бомуваффақият амалӣ гардиданд. Бонки рушди Осиё Моҳи апрели соли 1998 Тоҷикистон узви Бонки рушди Осиё шуд. Бонки мазкур то ҳол (2021) ба маблағи умумии 172,9 миллион доллари амрикоӣ лоиҳаҳои зерро маблағгузорӣ кардааст: Лоиҳаи кредит барои барномаи инкишофи баъдиҷангии зерсохтор (20 миллион доллар; 1998), Лоиҳаи барқарорсозии соҳаи иҷтимоӣ (20 миллион доллар), Лоиҳаи фавқулодда бартарафсозии оқибатҳои обхезӣ (5 миллион доллар; 1999), Лоиҳаҳои азнавсозии роҳҳои автомобилгард, соҳаи энергетика ва таъмири бетаъхири низоми обёрикунии Ёвон (57,6 миллион доллар; 2002), чор лоиҳаи дигар – корҳои таъмиру тармим, барномаи дастгирии инкишофи тиҷорати минтақавӣ ва ҳамкории гумрукӣ, барқарорсозии соҳаи кишоварзӣ ва муҷаҳҳаз кардани шабакаи минтақавии интиқоли барқ (70,3 миллион доллар, 2002). Дар стратегия ва барномаи охирини Бонки рушди Осиё барои Тоҷикистон (солҳои 2003–2005) 40 миллион доллари Иёлоти Муттаҳидаи Амрико барои кӯмак ба соҳаи тараққиёти иҷтимоӣ, энергетика, кишоварзӣ, идора ва инфрасохтор ҷудо карда шуд. Мубориза бо маводди мухаддир ва ҷинояткорӣ Раёсати Созмони Милали Муттаҳид дар бораи маводи мухаддир ва ҷинояткорӣ аз соли 1993 бо кушодашавии Намояндагии минтақавии Раёсат бо қароргоҳаш дар шаҳри Тошканди Ӯзбекистон, ҳамкориро бо Тоҷикистон дар соҳаи мубориза алайҳи гардиши ғайриқонунии маводи мухаддир ва ҷинояткорӣ оғоз кард. Созмони мазкур дар Тоҷикистон лоиҳаҳои зерро амалӣ менамояд: «Таҳкими назорати хатти сарҳади Тоҷикистону Афғонистон», «Агентии назорати маводи нашъаовари назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон — марҳалаи II», Барномаи минтақавӣ барои Осиёи Марказӣ (2015–2019), Барномаи минтақавӣ барои Афғонистон ва кишварҳои ҳамсоя, Барномаи ҷаҳонии Раёсати Созмони Милали Муттаҳид дар бораи маводи мухаддир ва ҷинояткорӣ ва Созмони ҷаҳонии гумрук доир ба назорати ҳамлу нақли контейнерҳо ва ғайра Ҳамасола Раёсат дар ҳамкорӣ бо Вазорати корҳои хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Агентии назорати маводи нашъаовари назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон чорабинии муштарак дар бораи муаррифии «Шарҳи вазъи маводи мухаддир тайи ҳар соли сипаришуда» мегузаронад, ки дар он роҳбари минтақавии Раёсат дар Осиёи Марказӣ А. Миттал низ иштирок менамояд. Занон «Занон»-и Созмони Милали Муттаҳид барномаи муштараки Созмони Милали Муттаҳид дар бораи баробарии гендерӣ ва тавсеаи ҳуқуқу имконоти занҳо дар саросари ҷаҳон буда, намояндагии он дар Тоҷикистон барои роҳандозии фаъолияти гурӯҳҳои кории ноҳиявӣ, машваратии ройгони ҳуқуқӣ барои занон, аз ҷумла дар масъалаи ҳуқуқ ба замин ва амволи давлатӣ фаъолият дорад. «Занон»-и Созмони Милали Муттаҳид ба Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон дар татбиқи уҳдадориҳо дар баробарии ҷинсият (гендерӣ), васеъ намудани ҳуқуқ ва имконоти иқтисодӣ, бартараф кардани зӯроварӣ ба занон, сулҳ, бехатарӣ ва омилҳои ҷинсият дар фаъолияти башардӯстӣ ёрӣ мерасонад. Барномаи рушди Созмони Милали Муттаҳид Барномаи рушди Созмони Милали Муттаҳид барои татбиқи ҷанбаҳои иқтисодӣ ва гуманитарии ҳамкории Созмони Милали Муттаҳид бо Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон амал карда, намояндагии он декабри 1993 дар Тоҷикистон созмон ёфт ва ҳамон сол Созишномаи байни Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Барномаи рушди Созмони Милали Муттаҳид ба имзо расид. Санадҳо ва барномаҳое, ки байни Барномаи рушди Созмони Милали Муттаҳид ва Ҳукумати Тоҷикистон қабул ва тасдиқ шудаанд: Созишномаи сиғавӣ барои давраи солҳои 1999–2000, Барномаи нави кишварии Барномаи рушди Созмони Милали Муттаҳид барои солҳои 2005–2009, Консепсия доир ба расонидани ёрӣ дар рушди Тоҷикистон, Барномаи сиғавии Созмони Милали Муттаҳид дар бораи расонидани ёрӣ баҳри рушд барои солҳои 2010–2015, Нақшаи амали Барномаи кишварии Барномаи рушди Созмони Милали Муттаҳид барои солҳои 2010–2015 аз 16 декабри соли 2009, Барнома дар доираи фаъолияти Созмони Милали Муттаҳид доир ба рушд барои солҳои 2016–2020 ва Барномаи кишварии Барномаи рушди Созмони Милали Муттаҳид барои солҳои 2016–2020 мебошанд. Самтҳои дигари фаъолияти Барномаи рушди Созмони Милали Муттаҳид дар Тоҷикистон: пешниҳоди имконот, барқарорсозӣ, азнавсозӣ ва инкишоф, ҳифз ва истифодаи оқилонаи захираҳои табиӣ, рафъи камбизоатӣ, пешгирии буҳронҳо, энергетика, экология ва ғайра. Озуқаворӣ ва кишоварзӣ Ҷумҳурии Тоҷикистон соли 1995 ҷиҳати тақвияти ҳамкорӣ дар соҳаи кишоварзӣ ба Созмони озуқаворӣ ва кишоварзии Созмони Милали Муттаҳид дохил гардид. Намояндагии он дар шаҳри Душанбе дар асоси Созишномаи миёни Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Созмони озуқаворӣ ва кишоварзии Созмони Милали Муттаҳид (майи 2017) кушода шудааст. Дар солҳои аввали фаъолият Созмони озуқаворӣ ва кишоварзии Созмони Милали Муттаҳид Тоҷикистонро барои гузариш ба ҳаёти осоиштаи баъд аз ҷанги шаҳрвандӣ дастгирӣ карда, баъдан самти фаъолияташро барои барқарорсозӣ ва рушди соҳаи кишоварзӣ, таъмини амнияти озуқаворӣ ва бехатарии ғизо равона кард. Бо дархости Кумитаи ҳифзи муҳити зисти назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон Созмони озуқаворӣ ва кишоварзии Созмони Милали Муттаҳид ба нашри дуввуми Китоби Сурхи наботот ва ҳайвоноти Тоҷикистон мусоидат кард. Ин китоб 267 намуди рустанӣ ва 222 намуди ҳайвоноти Тоҷикистонро дар 2 ҷилд дар бар гирифтааст. Шабакаи рушди Оғохон Шабакаи рушди Оғохон дар Тоҷикистон фаъолияти худро аз соли 1992 оғоз карда, зиёда аз 150 миллион доллари Иёлоти Муттаҳидаи Амрикоро барои барномаҳои гуногун дар Тоҷикистон ҷалб намуд, ки онҳо аз ҷониби худи ҳамин Созмон, ташкилотҳои «Имомати исмоилӣ» ва «Ҷамъияти исмоилӣ» дар тамоми ҷаҳон маблағгузорӣ мешаванд. Дар ибтидо Шабакаи рушди Оғохон ба ҳалли масъалаҳои марбут ба мубориза алайҳи маводди мухаддир ва расонидани ёрии башардӯстона машғул буд. Имрӯз фаъолияти он ба ислоҳоти соҳаи кишоварзӣ, тандурустӣ, маориф, баланд бардоштани сатҳи зерсохтор ва масоили фарҳангӣ, маблағгузории сектори молиявӣ, аз ҷумла қарздиҳӣ ба корхонаҳои хурд бахшида шудааст. Шабакаи рушди Оғохон бисёр лоиҳаҳои байнисарҳадиро роҳандозӣ карда, барои мусоидат ба ҳамкории минтақавӣ дар сохтмони 4 пули миёни сарҳади Тоҷикистону Афғонистон ёрӣ расонидааст. Иқдоми охирини Шабакаи рушди Оғохон дар Тоҷикистон татбиқи лоиҳаҳо дар соҳаи маориф (таъсиси Мактаби маълумоти касбӣ ва давомдори назди Донишгоҳи Осиёи Марказӣ ва барномаҳои рушди кӯдакии барвақт), ҳамчунин ташаббусҳо дар соҳаи тандурустӣ (Маркази минтақавии таҳқиқ дар Беморхонаи марказии Хоруғ), маблағгузориҳои соҳаи энергетика, молияи хурд, телекоммуникатсия, сайёҳӣ ва фарҳанг ба шумор мераванд. Ҳоло Шабакаи рушди Оғохон тавассути 8 сохтор ва оҷонсиҳои фаръии худ, аз ҷумла ширкати Помир Энерҷи, Tcell фаъолият мекунад. Масъули бахшҳои тандурустӣ, маориф ва хадамоти иҷтимоии шабакаи мазкур - Шоҳдухтар Заҳро Оғохон соли 2017 барои тавсеаи ҳамкориҳои Шабакаи рушди Оғохон бо Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ба кишвари мо ташриф оварда буд. Созмони ҳамкории иқтисодӣ Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 28 ноябри соли 1992 узви Созмони ҳамкории иқтисодӣ буда, баҳри таъмини рушди босуботи муносибатҳои минтақавӣ бо он ҳамкорӣ мекунад. Созмони ҳамкории иқтисодӣ лоиҳаҳои гуногунро дар соҳаҳои бартар, аз ҷумла энергетика, савдо, ҳамлу нақл, кишоварзӣ ва мубориза алайҳи гардиши маводди мухаддир татбиқ намудааст. Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил Ҷумҳурии Тоҷикистон аз марҳалаи аввали созмонёбии Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил узви комилҳуқуқи он буда, усул ва санадҳои пояии онро эътироф менамояд ва шарики фаъоли равандҳои ҳамгироӣ мебошад. Дар доираи Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил Тоҷикистон тақрибан 2 ҳазор санади қабулшударо ба имзо расонидааст, аз ҷумла 400 қарори Шӯрои сарони давлатҳо, беш аз 1 000 санади Шӯрои сарони ҳукуматҳо ва 200 санади Шӯрои вазирони корҳои хориҷӣ. Намояндагони Тоҷикистон дар Комиссия доир ба масъалаҳои иқтисодии назди Шӯрои иқтисодии Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил, Суди иқтисодии Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил ва Раёсати Кумитаи иҷроияи Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил фаъолият доранд. Дар доираи ҳамкориҳои гуманитарӣ Тоҷикистон аз 88 санади мавҷуда 53 адади онро имзо кардааст. Майи соли 2006 дар Душанбе зимни нишасти Сарони ҳукуматҳо Фонди байнидавлатии ҳамкориҳои гуманитарӣ созмон ёфт. Бо ташаббуси Ҷумҳурии Тоҷикистон соли 2008 изҳороти Сарони кишварҳои узви Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил доир ба фаъол кардани ҳамкорӣ дар мубориза бо гардиши ғайриқонунии маводди мухаддир, маводди психотропӣ ва прекурсорҳои он қабул гардид. Тоҷикистон фаъолияти Шӯро оид ба ҳамкориҳои гуманитарии давлатҳои узви Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил ва Раёсати Фонди байнидавлатии ҳамкориҳои гуманитарии давлатҳои Иттиҳоди Давлатҳои Мустақилро ҷонибдорӣ менамояд. Шаҳри Душанбе мизбони 2 нишасти муштараки Шӯрои гуманитарии ҳамкорӣ ва Раёсати Фонди байнидавлатии ҳамкориҳои гуманитарӣ буд. Ҷумҳурии Тоҷикистон ташаббускори пешниҳод ҷиҳати эълон намудани соли 2008 ҳамчун «Соли хониш ва адабиёт дар Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил» мебошад. Бо дастгирии Фонди байнидавлатии ҳамкориҳои гуманитарӣ дар доираи ҷашнвораи 1 150-солагии асосгузори адабиёти классикии тоҷик Абуабдуллоҳи Рӯдакӣ, асарҳои безаволи ӯ бо 3 забон нашр ва дар китобхонаҳои давлатҳои Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил тақсим гардиданд. Ғайр аз ин, китобҳои дарсии забони русӣ барои хонандагони давлатҳои Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил, аз ҷумла Тоҷикистон нашр шуданд. Фонди байнидавлатии ҳамкориҳои гуманитарӣ аз силсилаи «Адабиёти классикии Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил», 2 ҷилди онро дар бораи Ҷумҳурии Тоҷикистон чоп кард. Дар шаҳри Душанбе мунтазам ҷаласаҳои мақомоти олии низомномавии давлатҳои Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил доир мегарданд. Дар нишасти Шӯрои Сарони давлатҳои Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил (5 октябри соли 2007) санадҳои муҳим аз қабили Консепсияи рушди ояндаи Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил, Нақшаи чорабиниҳои асосӣ ва амалисозии он, Созишнома дар бораи таъсиси Шӯрои роҳбарони мақомоти муҳоҷират, Шартнома дар бораи муҳолифат ба қонунӣ гардонидани даромадҳои ҷиноятӣ ва маблағгузории терроризм қабул шуданд. Соли 2011 раисии Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил ба Тоҷикистон гузашт. Тоҷикистон Консепсияи раёсати худро матраҳ карда, дар он меъёрҳои муҳим, чун мубориза бар зидди ғояҳои ифротгароӣ, терроризму таҳаммулнопазирӣ ва андешидани чораҳои муштарак барои бартарафсозии оқибатҳои буҳрони молиявию иқтисодии ҷаҳонӣ ҷой дода шуданд. Дар ҷаласаи Шӯрои сарони ҳукуматҳо (19 майи соли 2011, Минск), ки онро Сарвазири Тоҷикистон раисӣ мекард, нақшаи чорабиниҳо ҷиҳати гузаронидани «Соли амнияти саноатӣ» тасдиқ гардида, тарҳи пешакии Барномаи байнидавлатии ҳамкориҳои инноватсионии давлатҳои узви Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил барои соли 2020 маъқул дониста шуд, ки барои имзо кардани Аҳднома дар бораи минтақаи савдои озод қадами муҳим ба ҳисоб мерафт. Дар ҷаласаи навбатии Сарони давлатҳои Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил дар Душанбе таҳти раисии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон (сентябри 2011) ба муносибати 20-солагии таъсиси Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил изҳороти Сарони давлатҳо қабул гардида, маърӯзаи таҳлилии «Ҷамъбасти фаъолияти Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил дар 20 сол ва вазифаҳо барои оянда» ва нақшаи байнидавлатии «Пойтахти фарҳангии Иттиҳод» муҳокима шуд. Тоҷикистон ҳамчунин соли 2012 (соли раисии Туркманистон) ба сифати ҳамраис дар Иттиҳод, ҳамчунин дар ҷаласаҳои сарони ҳукуматҳо (30 майи соли 2012), Сарони давлатҳо (3 декабри соли 2012) ва вазирони корҳои хориҷии давлатҳои Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил (4 декабри соли 2012, Ашқобод) фаъолона ширкат варзид. Созмони аҳдномаи амнияти дастаҷамъӣ Ҳамкории Тоҷикистон бо Созмони аҳдномаи амнияти дастаҷамъӣ ҷавобгӯи манфиатҳои миллии Тоҷикистон буда, он имкон медиҳад, ки бар зидди терроризми байналмилалӣ, ифротгароӣ, гардиши ғайриқонунии маводди мухаддир ва аслиҳа, муҳоҷирати ғайриқонунӣ ва умуман ба хотири таъмини амният ва субот дар тамоми минтақаи Аврупову Осиё, ҳамчунин ҳимояи тамомияти арзӣ ва истиқлоли кишварҳои узв тадбирҳои зарурӣ андешида шаванд. Тоҷикистон манфиатдори он аст, ки Созмони аҳдномаи амнияти дастаҷамъӣ дар амал ба омили муҳими таъмини амнияти минтақаю ҷаҳонӣ мубаддал гардад. Ҷумҳурии Тоҷикистон масъалаҳои фаъол кардани раванди ҳамгароии ҳарбию сиёсии кишварҳои узв ва ҳамоҳангсозии иқтидори онҳо, такмили соҳаи сиёсати ҳарбӣ ва рушди минбаъдаи ҳамкориҳои ҳарбию техникии давлатҳои узви созмонро аз вазифаҳои муҳимтарини Созмони аҳдномаи амнияти дастаҷамъӣ меҳисобад. Созмони амният ва ҳамкорӣ дар Аврупо Ҷумҳурии Тоҷикистон феврали 1992 Санади хотимавии Хелсинкиро имзо карда, ҳамкорӣ бо Созмони амният ва ҳамкорӣ дар Аврупоро аз соли 1994 оғоз намуд. Намояндагии Созмони амният ва ҳамкорӣ дар Аврупо дар Тоҷикистон 17 феврали соли 1994 ифтитоҳ гардид. Қарор доир ба таъсиси Миссияи Созмони амният ва ҳамкорӣ дар Аврупо дар Тоҷикистон 1 декабри соли 1993 зимни вохӯрии Шӯрои вазирони корҳои хориҷии Созмони амният ва ҳамкорӣ дар Аврупо дар Рум қабул шуд. Тибқи қарори Шӯрои доимии Созмони амният ва ҳамкорӣ дар Аврупо аз 19 июни соли 2008 Маркази Созмони амният ва ҳамкорӣ дар Аврупо дар Тоҷикистон ба Дафтари Созмони амният ва ҳамкорӣ дар Аврупо дар Тоҷикистон ва 1 июни соли 2017 бо қарори Шӯрои доимии Созмони амният ва ҳамкорӣ дар Аврупо (таҳти № 1251) ба Дафтари барномаҳои Созмони амният ва ҳамкорӣ дар Аврупо дар Душанбе тағйири ном кард. Дафтари Созмони амният ва ҳамкорӣ дар Аврупо дар ҳошияи Ёддошти тафоҳум бо Ҷумҳурии Тоҷикистон дар асоси 3 самти муайян: ҳарбӣ-сиёсӣ, иқтисодию экологӣ ва инсонӣ, лоиҳаҳои гуногунро амалӣ мекунад. Аз соли 2000 нозирони Созмони амният ва ҳамкорӣ дар Аврупо ба интихоботи парламентии Тоҷикистон даъват мешаванд. Дар чаҳорчӯби барномаи нави ҳамкорӣ, Платформаи шарикӣ байни Созмони амният ва ҳамкорӣ дар Аврупо ва Ҷумҳурии Тоҷикистон, 11 апрели соли 2018 нахустин вохӯрии он ҷиҳати таҳияи равишҳои консептуалӣ дар рушди барномаҳои мавҷуда барои соли 2019 ва пас аз он, баргузор гардид. Аз май то августи 2019 Тоҷикистон Форуми ҳамкории Созмони амният ва ҳамкорӣ дар Аврупоро раисӣ карда, 8 майи соли 2019 дар Вена барномаи раёсати худро пешниҳод намуд. Айни ҳол, ҳамкорӣ бо Созмони амният ва ҳамкорӣ дар Аврупо бо дар назар доштани дурнамои ҳамкориҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон бо созмонҳои байналмилалӣ ва бартариҳои кишвар дар самтҳои ислоҳоти милисия, пешгирии коррупсия, мубориза бар зидди терроризм, ифротгароӣ, зӯроварӣ дар оила, масъалаҳои гендерӣ, ҳуқуқи инсон, масъалаҳои сарҳадӣ, поксозии башардӯстонаи минаҳо ва иқтисодию экологӣ дар сатҳи лозима қарор дорад. Созмони ҳамкории Шанхай Ҷумҳурии Тоҷикистон аз давлатҳои муассис ва иштирокдори фаъоли Созмони ҳамкории Шанхай буда, ин созмон дар асоси фаъолияти «Панҷгонаи Шанхай», Созишномаҳо байни Тоҷикистон, Қазоқистон, Чин, Қирғизистон ва Федератсияи Россия ва «Дар бораи таҳкими чораҳои боварӣ дар соҳаи ҳарбӣ дар минтақаи сарҳад» (1996) ва «Дар бораи ихтисори муштараки қувваҳои мусаллаҳ дар минтақаи сарҳад» (1997) ташкил шуд. Сентябри 2014 дар шаҳри Душанбе дар рафти ҷаласаи Шӯрои сарони давлатҳои аъзои Созмони ҳамкории Шанхай «Тартиби додани мақоми давлати узв» тасдиқ гардид, ки имкони ҳамроҳшавии дигар кишварҳоро ба Созмони ҳамкории Шанхай фароҳам овард. Ҷумҳурии Тоҷикистон дар Шӯрои сарони давлатҳо (солҳои 2008, 2014 ва 2021) ва Шӯрои сарони ҳукуматҳои давлатҳои узви Созмони ҳамкории Шанхай (солҳои 2006, 2010, 2018) раёсати ин созмонро ба уҳда дошт. Мутобиқи муқаррароти Созмони ҳамкории Шанхай, соли 2020 раёсати созмон аз Федератсияи Россия ба Ҷумҳурии Тоҷикистон гузашт. Ҷаласаи ҷашнии сарони кишварҳои узви Созмони ҳамкории Шанхай соли 2021 дар Душанбе баргузор мегардад. Дар ин робита, Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ҷиҳати омодагӣ ва баргузории нишасти ҷашнии Созмони ҳамкории Шанхай дар Душанбе таҳти роҳбарии Сарвазири кишвар Кумитаи тадорукот таъсис дод, ки алҳол барои таъмини амният ва субот, таҳкими робитаҳои тиҷоратию иқтисодӣ ва фарҳангию гуманитарӣ дар паҳнои Созмони ҳамкории Шанхай фаъолона кор мекунад. Дар доираи ҳамкориҳои ҳарбӣ машқҳои фармондеҳӣ-ситодии Созмони ҳамкории Шанхай «Норак - зидди террор» 17–19 апрели соли 2009 ва машқҳои муштараки ҳарбии зидди террористии давлатҳои узви Созмони ҳамкории Шанхай «Мирная миссия-2012» 8–14 июни соли 2012 дар машқгоҳи «Чоруҳ-Дайрон»-и вилояти Суғд бо иштироки қисмҳои низомии давлатҳои узви Созмони ҳамкории Шанхай баргузор гардиданд. Созмони ҳамкории исломӣ Ҷумҳурии Тоҷикистон 1 декабри соли 1992 узви Созмони ҳамкории исломӣ ва соли 2007 узви Иттиҳоди парламентии Созмони ҳамкории исломӣ шуд ва Низомномаи нави Созмони ҳамкории исломӣ аз ҷониби Парламенти Тоҷикистон 8 апрели соли 2009 тасдиқ гардид. Дар доираи Созмони ҳамкории исломӣ Ҷумҳурии Тоҷикистон бо кишварҳои узви он бо мақсади расидан ба ҳадафҳои умда, аз қабили таҳкими ҳамбастагии исломӣ ва ҳамкории кишварҳои узв, рафъи тамоми шаклҳои табъиз, андешидани чораҳои зарурӣ баҳри посдории сулҳ ва амнияти байналмилалӣ, ҳамоҳангсозии амалиёт ҷиҳати озод ва ҳифз намудани ҷойҳои муқаддас, ёрӣ барои барқарор кардани ҳуқуқу озодиҳои мардуми Фаластин, дастгирии муборизаи мардуми мусалмон барои ҳифзи шаъну шарафи хеш, фароҳам овардани шароити зарурӣ баҳри таҳкими ҳамкорӣ ва тафоҳум миёни кишварҳои узв ва дигар давлатҳо ҳамкорӣ дорад. Дар ҳошияи ҳамкориҳои Тоҷикистон бо ин Созмон чорабинӣ ва иқдомҳои зер роҳандозӣ шуданд: дар сатҳи миллӣ баргузор намудани ҷашнвораҳои абармардони фарҳангии исломӣ - Мир Сайид Алии Ҳамадонӣ, Носири Хусрав, Абуҳомид Муҳаммади Ғаззолӣ ва Имом Бухорӣ; эҳёи ёдгориҳои таърихии Хулбук, Кӯлобу Истаравшан, Панҷакенту Ҳисор, Мӯминобод, Рӯшон ва ғайра; тарҷума ва нашри Қуръони маҷид ба забони тоҷикӣ ҳамчун ҳадя ба ҳар хонадон, нашри осори бузургони ҷаҳони ислом; соли бузургдошти Имоми Аъзам - Абуҳанифа Нуъмон ибни Собит; ба таъминоти давлатӣ гузаронидани Донишкадаи исломии Тоҷикистон ва таъсиси Маркази исломшиносии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон; баргузории 37-умин ҷаласаи Шӯрои вазирони корҳои хориҷии кишварҳои узви Созмони ҳамкории исломӣ (18–20 майи соли 2010). Иттиҳоди Аврупо Дар доираи ҳамкориҳо бо Иттиҳоди Аврупо Намояндагии Комиссияи Аврупо дар Ҷумҳурии Тоҷикистон (Душанбе, 2003) таъсис ёфта, майи 2004 расман ба ҳайси намояндагии дипломатӣ аккредитатсия шудааст. Дар ибтидо ҳамчун намояндагии минтақавӣ тобеи намояндагии муқими Қазоқистон (2001–2008) буда, фаъолияти он аз ҷониби кордори муваққатӣ (Б. Плинкерт аз соли 2004, хонум С. Адриан аз соли 2007) назорат мешуд. Соли 2009 ҳайати он такмил дода шуд ва аз 1 декабри соли 2009 бо эътибор пайдо кардани Шартномаи Лиссабон, ҳайати Комиссияи Аврупо ба Намояндагии Иттиҳоди Аврупо дар Ҷумҳурии Тоҷикистон табдил ёфт. Намояндагии Иттиҳоди Аврупо дар Ҷумҳурии Тоҷикистон амалҳои зайлро иҷро мекунад: таъмини муносибатҳои дуҷониба дар соҳаҳои ҳамкориҳои сиёсӣ, иқтисодӣ, тиҷоратӣ ва беруна (молиявӣ ва техникӣ), алахусус татбиқи Созишномаи шарикӣ ва ҳамкорӣ; пайгирии сиёсати Иттиҳоди Аврупо дар ҳама бахшҳо, аз ҷумла Иттиҳоди Аврупо ва Осиёи Марказӣ: стратегияи шарикии нав; мусоидат ба ҳамкории Иттиҳоди Аврупо дар сатҳи миллӣ ва минтақавӣ (Осиёи Марказӣ), яъне идораи барномаҳои ғайримутамаркази миллӣ ва минтақавӣ; тиҷорат, кумаки беруна ва ғайра Иттиҳоди Аврупо дар оянда ният дорад, ки то 48 миллион евроро дар чаҳорчӯби ҳамкорӣ ҳамчун ёрӣ ба Тоҷикистон барои ниёзҳои мубрам ва костани пайомадҳои ҳамагирии COVID-19 пешниҳод намояд. Кумитаи байналмилалии Салиби Сурх Кумитаи байналмилалии Салиби Сурх намояндагии худро январи 1993 дар Душанбе кушодааст. 14 июли соли 2003 Созишнома «Дар бораи мақоми намояндагии Кумитаи байналмилалии Салиби Сурх миёни Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Кумитаи байналмилалии Салиби Сурх» имзо шуд. Ёрмандиҳои Кумитаи байналмилалии Салиби Сурх: барномаи «Иқдомҳои микроиқтисодӣ» барои расонидани ёрӣ ба зарардидагон аз мина дар Тоҷикистон Кумитаи байналмилалии Салиби Сурх (2012); грантҳо барои оилаҳои зарардида аз мина, ки хоҳиши ташкил ва рушди тиҷорати хурди оилавиро доранд; ёрӣ ба кормандони соҳаи тиб барои омодагӣ ба ҳолатҳои фавқулодда (2010) ва ғайра Ҳамчунин Кумитаи байналмилалии Салиби Сурх семинарҳои махсус барои ҷарроҳони таҷрибаомӯз ва курсҳои «Амалиёти таъчилии тиббӣ ба захмҳои калон»-ро барои табибони Вазорати тандурустӣ ва ҳифзи иҷтимоии аҳолӣ ва Кумитаи ҳолатҳои фавқулодда ва мудофиаи граждании назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон мегузаронад. Ҳоло Хазинаи махсуси маъюбони Кумитаи байналмилалии Салиби Сурх (MoveAbility) барои омӯзонидани мутахассисони миллӣ ёрии техникӣ, машваратӣ ва молӣ мерасонад. Ҳамчунин, Муассисаи давлатии «Заводи протезу ортопедии шаҳри Душанбе» ва филиали он дар шаҳрҳои Хуҷанд ва Кӯлоб бо таҷҳизоти техникӣ таъмин гардиданд. Кумитаи байналмилалии Салиби Сурх Маркази миллии қонунгузории назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистонро дар иҷрои таҳқиқот мувофиқи қонунгузории миллӣ ва меъёрҳои байналмилалӣ, ки ба ҳуқуқи шахсони гумшуда ва оилаҳои онҳо тааллуқ дорад, дастгирӣ кардааст. Адабиёт Оинномаи Созмони Милали Муттаҳид. Душанбе, 1999; Созмони Милали Муттаҳид ва фаъолияти он дар Тоҷикистон. Душанбе, 1999; Барихин А. Б. Большая юридическая энциклопедия. Москва, 2010; Кумитаи байналмилалии Салиби Сурх. Душанбе, 2006; Ҳуқуқи байналхалқӣ. Китоби дарсӣ. Душанбе, 2010; Раҷабов С. А. Фарҳанги ҳуқуқи байналмилалӣ. Душанбе, 2012. Муаллиф: С. Раҷабов. --- Манбаъ: «Ҷумҳурии Тоҷикистон. Донишнома». Душанбе: Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, 2021, саҳ. 184–191.

0

Мақомоти прокуратура

Прокуратураи Ҷумҳурии Тоҷикистон риояи дақиқ ва иҷрои ҳамгуни қонунҳоро дар қаламрави Ҷумҳурии Тоҷикистон назорат мекунад. Боби нуҳуми Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон ба прокуратура ихтисос ёфтааст. Вазифаҳо Вазифаҳои мақомоти прокуратура — таъмини волоияти қонун, таҳкими қонуният ва тартиботи ҳуқуқӣ — ба мақсадҳои зерин равона шудаанд: ҳифзи истиқлол ва соҳибихтиёрии Ҷумҳурии Тоҷикистон, ҳимояи ҳуқуқҳои иҷтимоию иқтисодӣ, сиёсӣ ва дигар ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд, асосҳои сохтори демократии ҳокимияти давлатӣ, вазъи ҳуқуқии мақомоти маҳаллии ҳокимияти давлатӣ, мақомоти худидораи маҳаллӣ, дигар мақомоти давлатӣ, иттиҳодияҳои ҷамъиятӣ, динӣ, ҳизбҳои сиёсӣ ва дигар сохторҳои ғайридавлатӣ. Низоми мақомоти прокуратура Низоми мақомоти прокуратураи Ҷумҳурии Тоҷикистон аз инҳо иборат аст: Прокуратураи генералии Ҷумҳурии Тоҷикистон, Сарпрокуратураи ҳарбӣ, прокуратураи Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон, вилоятҳо, шаҳри Душанбе, прокуратураи нақлиёти Тоҷикистон, прокуратураи шаҳрҳо, ноҳияҳо ва прокуратураҳои ба он баробаркардашуда. Роҳбарият Тибқи моддаҳои 94–97-и Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон, низоми ягонаи марказонидашудаи прокуратураи Тоҷикистонро Прокурори генералӣ сарварӣ мекунад. Прокурори генералӣ дар назди Маҷлиси миллӣ ва Президент масъул аст. Прокурори генералии Тоҷикистон ба муҳлати панҷ сол таъйин мешавад. Прокурори генералӣ прокурорҳои тобеи худро ба вазифа таъйин ва аз вазифа озод мекунад. Муҳлати ваколати прокурорҳо панҷ сол мебошад. Сохтори Прокуратураи генералии Ҷумҳурии Тоҷикистонро Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон бо пешниҳоди Прокурори генералии Ҷумҳурии Тоҷикистон тасдиқ мекунад. Прокурори генералии Ҷумҳурии Тоҷикистон аз тарафи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон бо ризоияти Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон ба вазифа таъйин ва аз вазифа озод карда мешавад. Прокурори генералии Ҷумҳурии Тоҷикистон муовини якум ва муовинон дорад, ки онҳо аз тарафи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон бо ризоияти Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон ба вазифа таъйин ва аз вазифа озод карда мешаванд. Яке аз муовинони Прокурори генералии Ҷумҳурии Тоҷикистон Сарпрокурори ҳарбии Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад. Адабиёт Қонуни конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи мақомоти прокуратураи Тоҷикистон» // Ахбори Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон. Душанбе, 2005. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон. Душанбе, 2016. Муаллиф: Т. Шарипов. --- Манбаъ: «Ҷумҳурии Тоҷикистон. Донишнома». Душанбе: Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, 2021, саҳ. 184.

0

Ҳокимияти судӣ

Ҳокимияти судӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон танҳо аз ҷониби судҳо дар симои судяҳо ва машваратчиёни халқӣ, ки бо тартиби муқаррарнамудаи қонунгузории Ҷумҳурии Тоҷикистон барои амалӣ намудани адолати судӣ ҷалб шудаанд, амалӣ карда мешавад. Ягон мақоми дигар ва ё шахсони ҳуқуқӣ ҳуқуқи амалӣ гардонидани адолати судиро надоранд. Ҳокимияти судӣ фаъолияти худро тавассути мурофиаи судии конститутсионӣ, гражданӣ, оилавӣ, иқтисодӣ, ҷиноятӣ ва нақзи ҳуқуқи маъмурӣ амалӣ менамояд. Низоми судӣ Низоми судии Ҷумҳурии Тоҷикистонро Суди конститутсионӣ, Суди Олӣ, Суди Олии иқтисодӣ, Суди ҳарбӣ, Суди Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон, судҳои вилоят, шаҳри Душанбе, шаҳру ноҳия, Суди иқтисодии Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон, судҳои иқтисодии вилоят ва Суди иқтисодии шаҳри Душанбе ташкил медиҳанд. Муҳлати ваколати судяҳо 10 сол мебошад. Таъсиси суди фавқулода манъ аст. Судяҳои Суди ҳарбӣ, судяҳои Суди Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон, вилоят, шаҳри Душанбе, шаҳр ва ноҳия, судяҳои Суди иқтисодии Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон, вилоят ва шаҳри Душанбе бо тартиби муқарраркардаи қонуни конститутсионӣ аз ҷониби Президент таъйин ва озод карда мешаванд. Судяҳо дар фаъолияти худ мустақил буда, танҳо ба Конститутсия ва қонун итоат мекунанд. Дахолат ба фаъолияти онҳо манъ аст. Судяҳо парвандаҳоро ба таври дастҷамъӣ ва ё танҳо баррасӣ мекунанд. Суди конститутсионӣ Суди конститутсионӣ аз ҳафт нафар иборат буда, яке аз онҳо намояндаи Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон мебошад. Суди конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон мувофиқати қонунҳо, санадҳои меъёрии ҳуқуқии якҷои Маҷлиси миллӣ ва Маҷлиси намояндагон, Маҷлиси миллӣ, Маҷлиси намояндагон, Президент, Ҳукумат, Суди Олӣ, Суди Олии иқтисодӣ ва дигар мақомоти давлатиро ҷамъиятӣ, шартномаҳои ба қувваи қонун надаромадаи Тоҷикистонро ба Конститутсия муайян, баҳсҳои байни мақомоти давлатӣ доир ба салоҳияти онҳоро ҳал ва ваколатҳои дигаре, ки Конститутсия ва қонунҳо муайян кардаанд, иҷро мекунад. Адабиёт Маҳмудов М., Худоёров Б. Мақомоти ҳифзи ҳуқуқи Тоҷикистон. Душанбе, 2008. Қонуни конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи судҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон» аз 26 июни соли 2014 // Ахбори Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон. Душанбе, 2014. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон. Душанбе, 2016. Муаллиф: Т. Шарипов. --- Манбаъ: «Ҷумҳурии Тоҷикистон. Донишнома». Душанбе: Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, 2021, саҳ. 183–184.

0